ARKEOLOJİK MİRAS ARAŞTIRMALARINDA ARKEOJEOFİZİK ÇALIŞMALAR: TÜMÜLÜS VE KURGAN ÖRNEKLERİ

32 12

Yazarlar

  • Фетхи Ахмет Юксель
  • Музаффер Гурсой Қ.А.Ясауи атындағы ХҚТУ

DOI:

https://doi.org/10.47526/3136-9650.326

Anahtar Kelimeler:

Arkeojeofizik, ERT, GPR, Sinop Bayraktepe Tümülüsü, Hatay Kızılkaya Tümülüsü, Antepli Tepe Tümülüsü

Özet

Kurganlar, genellikle Avrasya bozkır kültürlerinin en özgün mezar yapılarıdır. Taş, toprak veya her ikisinin karışımı ile oluşturulan yığma mezar yapıları Tümülüs, Kurgan, oba olarak adlandırılmaktadır. Yığma mimari yapıya sahip tepe mezarların içine lahit, duvarları taş örülü mezar, kütük veya tahtadan yapılmış mekan, kaya içine oyuk, nişli mezar yapılarak at, araba, silah, takı, ayna, giysiler, yiyecek ve içecek sunu kapları ile ölü gömülmektedir. Türkiye, özellikle Doğu Anadolu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgelerinde Güney Kafkasya kültür sahasının uzantısı durumunda olduğundan çok sayıda kurgan alanı bulunmaktadır. Türkiye’de başlıca kurgan alanları Ağrı Dağı ve Doğubayazıt Bölgesi, Iğdır Ovası ve Aras Vadisi, Iğdır Ovası ve Aras Vadisi, Kars Platosu, Erzurum-Köprüköy Bölgesi, Van, Bitlis ve Muş Çevresi olmakla birlikte Batı Anadolu’da İç Anadolu’da, Trakya’da, Antakya’da ve Karadeniz Bölgesinde de yeni yığma taş tepeler (kurganlar) bulunmakta ve tescillendirilmektedir.

Yığma tepe türü mezar yapılarının (kurgan, tümülüs) merkezi mezar odası, dramos, ritüel alanlarının arkeolojik araştırmalarında jeofizik yöntemler kullanılarak, ön araştırmada kazısız, maliyet ve zaman tasarrufu sağlanarak, iki (2D) ve üç boyutlu (3D) yeraltı modelleme yapılarak ve tahribatsız (NDT) olarak yığma mezar yapılarının içleri görüntülenebilmektedir.

Türkiyede Sinop İli, Boztepe yarımadası, Şahin Tepesi Mevkii, Bayraktepe Tümülüsünde ERT ve Hatay İli, Kırıkhan İlçesi, Muratpaşa-Kızılkaya ve Başpınar Antepli Tepe Kurganlarında GPR yöntemleri kullanılarak mezar yapısının içi görüntülenmiştir.

Referanslar

Aksan, Z. M. (2020). A Preliminary Report On The Tumuli In Sinop. Arkeoloji Ve Sanat, sayfa 87-98, 163: Ocak-Nisan 2020.

Avcı, K. (2015). Sinop İli, Sinop Müzesi, Şahin Tepesi Mevkii, Tümülüs Sahası, 2016 Kazı Dönemi Arkeojeofizik Araştırmaları. Geometrik Mühendislik Müşavirlik Yeraltı Araştırmaları, 100 s. (yayınlanmamış rapor), Ağustos, 2015.

Avcı, K. (2017). Hatay İli, Kırıkhan İlçesi, Muratpaşa-Kızılkaya ve Başpınar Antepli Tepe Sahasında Jeoradar (GPR) Arkeojeofizik Araştırmalar. Geometrik Mühendislik Müşavirlik Yeraltı Araştırmaları, 80 s. (yayınlanmamış rapor), Kasım, 2017.

Gürsoy, M. (2012). Doğu Kazakistan Demir Çağı Kurganları. T.C. Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara – 2012.

Gürsoy, M. (2016). Batı Kazakistan’daki Sarmat Topluluklarının Ölü Gömme Gelenekleri. Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Aralık 2016.

Gursoy, M. (2019). Batı Kazakistan’da Sarmat Mezar Tipleri. Bilig, KIŞ 2019/SAYI 88

Yıldırım, Ş., Yüksel, F. A., Avcı,K and Görücü, M. Z. (2017). Sinop Province¸ Sahintepesi Region, Bayraktepe Tumulus Display With Electrical Resistivity Tomography. Geophysical Research Abstracts, Vol. 19, EGU2017-12197, 2017

İndir

Yayınlanmış

2026-06-30