АНАЛИЗ ЦВЕТОВЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ CIELAB КРАСНОАНГОБИРОВАННОЙ КЕРАМИКИ ДРЕВНЕГО КОКАНДА
34 29
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3136-9650.383Кілт сөздер:
CIELAB, красный ангоб, керамика, колориметрия, Тепакурган, I–VI вв. н.э., Ферганская долина, кушанская эпоха.Аңдатпа
Өзбекстан Республикасы Ферғана облысының Қоқан қаласының орталық бөлігінде орналасқан Тепақорған археологиялық ескерткішінен табылған б.з. I–VI ғасырларына жататын қызыл ангобты керамиканың 133 үлгісінің CIELAB түстік көрсеткіштеріне талдау жүргізілді. Түс өлшемдері табиғи жарық жағдайында Linshang LS171 портативті колориметрі (апертурасы – 8 мм, өлшеу геометриясы – D/8°) арқылы жүргізілді. Әр үлгінің сақталған ангобталған бетінің үш нүктесінде өлшеу жасалып, талдау үшін L*, a* және b* көрсеткіштерінің орташа мәндері пайдаланылды. Стратиграфиялық бақылаулар негізінде керамикалық материал бес хронологиялық кезеңге бөлінді. Алынған нәтижелер қарастырылып отырған барлық кезеңдерде қызыл ангоб жағу дәстүрінің сақталғанын көрсетті, алайда бояу қарқындылығы мен беттің ашықтық деңгейінде кезеңдік өзгерістер анықталды. a* параметрінің ең жоғары мәндері екінші кезеңде (б.з. II – III ғасырдың басы) тіркелді, бұл қызыл ангобтың ең жоғары қанықтылығын көрсетеді. Бұл құбылыс кушан дәуіріндегі күйдіру технологияларының жетілдірілуімен байланысты болуы мүмкін. Кейінгі кезеңдердегі түстік көрсеткіштердің ауытқулары шикізат көздерінің немесе күйдіру жағдайларының өзгеруімен байланысты болуы ықтимал. Зерттеу CIELAB колориметриясының түс сипаттамаларын сандық бағалау және Орталық Азия археологиялық керамикасының олардың хронологиялық динамикасын анықтау әдісі ретіндегі тиімділігін көрсетеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Anarbaev A.A. (2013). Akhsiket – stolitsa drevnei Fergany [Akhsiket – The Capital of Ancient Fergana]. Tashkent: Tafakkur. 535 p. [in Russian].
2. Anarbaev A.A. (2023). Akhsikent arkheologiia parki [Akhsikent Archaeological Park]. Tashkent: Fan. 384 p. [in Russian].
3. Anarbaev A.A. (2017). Drevnezemledelcheskaia kultura Fergany i dinamika razvitiia urbanizatsii [Ancient Agricultural Culture of Fergana and the Dynamics of Urbanization Development]. Istoriia i arkheologiia Turana. № 3. pp. 89–104. [in Russian].
4. Anarbaev A.A., Saifullaev B.K., Saidov M.M. (2014). Arkheologicheskie issledovaniia v g. Kokande i ego okrestnostiakh [Archaeological Research in Kokand and Its Surroundings]. Otv. red. A.E. Berdimurodov. Samarkand. 85 p. [in Russian].
5. Bernshtam A.N. (1951). Drevniaia Fergana: nauchno-populiarnyi ocherk [Ancient Fergana: A Popular Science Essay]. Tashkent: Izd-vo AN UzSSR. 44 p. [in Russian].
6. Korzhenkov A.M., Anarbaev A.A., Beknazarov B., Nasriddinov Sh., Pardaev M., Korzhenkova L.A., Andreeva N.V. (2023). Seismicheskie deformatsii vo dvortse Khudoiar-khana, g. Kokand, Ferganskaia dolina [Seismic Deformations in the Palace of Khudoyar Khan, Kokand, Fergana Valley]. Geofizicheskie protsessy i biosfera. Vol. 22, No. 4. pp. 81–97. DOI: 10.21455/GPB2023.4-8. [in Russian].
7. Bratitsi M., Liritzis I., Vafiadou A., Xanthopoulou V., Palamara E., Iliopoulos I., Zacharias N. (2018). Critical assessment of chromatic index in archaeological ceramics by Munsell and RGB: novel contribution to characterization and provenance studies. Mediterranean Archaeology and Archaeometry. Vol. 18, No. 2. P. 175–212.
8. Choi H., Han M.S., Cho N.C., Hwang H., Sun G.M., Uhm U.R. (2025). Reconstruction of firing environments using color. Journal of Archaeological Science. Vol. 183. P. 1–11.
9. Dzhanfezova T., Tzvetanova Y., Bakamska A. (2025). Prehistoric colour palettes decoded by painted pottery analysis: the vivid past of the Early Neolithic Galabnik settlement mound (southwestern Bulgaria) over time. Journal of Archaeological Science: Reports. Vol. 63. Art. 105088. P. 1–19.
10. García C.R., Bonilla V.V., Marín I.R. et al. (2016). A unique collection of Palaeolithic painted portable art: characterization of red and yellow pigments from the Parpalló Cave (Spain). PLoS ONE. Vol. 11, No. 10. Art. e0163565. P. 1–28.
11. Gebremariam A.Z., Davit P., Gulmini M. et al. (2022). The contribution of colour measurements to the archaeometric study of pottery assemblages from the archaeological site of Adulis, Eritrea. Acta IMEKO. Vol. 11, No. 1. Art. 17. P. 1–8.
12. Jumaniyazov M., Masharipova S., Bekchanov B., Masharipova Z., Kudiyarova K. (2025). Obtaining the composition of ceramic bricks based on the color characteristics of the original sample. AIP Conference Proceedings. Vol. 3304. P. 1–8. DOI: 10.1063/5.0269042.
13. Lobo C. (2017). Ceramic colour. In A.M.W. Hunt (Ed.), The Oxford Handbook of Archaeological Ceramic Analysis. Oxford: Oxford University Press. P. 537–552.
14. McGrath J.R., Beck M., Hill M.E. Jr. (2017). Replicating red: analysis of ceramic slip colour with CIELAB colour data. Journal of Archaeological Science: Reports. Vol. 14. P. 432–438.
15. Munsell A.H. (1915). Atlas of the Munsell Color System. Boston: Wadsworth-Howland & Company. 24 p.
16. Orton C., Hughes M. (2013). Pottery in archaeology. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press. 319 p.
17. Ruck L., Brown C.T. (2015). Quantitative analysis of Munsell color data from archaeological ceramics. Journal of Archaeological Science: Reports. Vol. 3. P. 550–556.
18. Shao J., Li L., Jiang Y., Liu X., Yang H. (2024). Quantitative analysis methods for evaluating colour on architectural heritage: survey of colour restoration and perception of the Wen Yuan Ge in the Forbidden City. Heritage Science. Vol. 12. Art. 124. P. 1–18. DOI: 10.1186/s40494-024-01218-0.
19. Shepard A.O. (1956). Ceramics for the archaeologist. Washington: Carnegie Institution of Washington. 414 p.
20. Sirisathitkul Y., Dinmeung N., Noonsuk W. et al. (2025). Accuracy and precision of smartphone colorimetry: a comparative analysis in RGB, HSV, and CIELAB color spaces for archaeological research. STAR: Science & Technology of Archaeological Research. Vol. 11, No. 1. P. 1–11.
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Turan Archaeology
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
