АНАЛИЗ ЦВЕТОВЫХ ПОКАЗАТЕЛЕЙ CIELAB КРАСНОАНГОБИРОВАННОЙ КЕРАМИКИ ДРЕВНЕГО КОКАНДА
34 29
DOI:
https://doi.org/10.47526/3136-9650.383Anahtar Kelimeler:
CIELAB, красный ангоб, керамика, колориметрия, Тепакурган, I–VI вв. н.э., Ферганская долина, кушанская эпоха.Özet
1.–6. yüzyıllara tarihlenen ve Özbekistan Cumhuriyeti’nin Fergana Bölgesi, Kokand şehrinin merkezi kesiminde yer alan Tepaqo‘rg‘on arkeolojik alanında bulunan 133 adet kırmızı astarlı seramik örneğinin CIELAB renk parametreleri analiz edilmiştir. Renk ölçümleri, doğal aydınlatma koşullarında Linshang LS171 taşınabilir kolorimetresi (8 mm açıklık, D/8° ölçüm geometrisi) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Her örnek, korunmuş astarlı yüzey üzerinde üç noktadan ölçülmüş ve analizde L*, a* ve b* değerlerinin ortalamaları kullanılmıştır. Stratigrafik gözlemlere dayanarak seramik malzeme beş kronolojik döneme ayrılmıştır. Elde edilen sonuçlar, incelenen tüm dönemler boyunca kırmızı astar uygulama geleneğinin devam ettiğini, ancak renk yoğunluğu ve yüzeyin açıklık düzeyinde dönemsel değişiklikler bulunduğunu göstermiştir. En yüksek a* değerleri ikinci dönemde (MS II. yüzyıl – III. yüzyılın başları) kaydedilmiş ve bu durum kırmızı astarın en yüksek doygunluğa ulaştığını göstermiştir. Bu durum, Kuşan döneminde pişirme teknolojilerindeki gelişmelerle ilişkili olabilir. Sonraki dönemlerde renk parametrelerinde gözlenen dalgalanmalar muhtemelen hammadde kaynaklarındaki veya pişirme koşullarındaki değişikliklerle ilişkilidir. Araştırma, CIELAB kolorimetrisinin renk özelliklerinin nicel olarak değerlendirilmesi ve Orta Asya arkeolojik seramiklerindeki kronolojik değişimlerin belirlenmesi açısından etkili bir yöntem olduğunu ortaya koymaktadır.
Referanslar
1. Anarbaev A.A. (2013). Akhsiket – stolitsa drevnei Fergany [Akhsiket – The Capital of Ancient Fergana]. Tashkent: Tafakkur. 535 p. [in Russian].
2. Anarbaev A.A. (2023). Akhsikent arkheologiia parki [Akhsikent Archaeological Park]. Tashkent: Fan. 384 p. [in Russian].
3. Anarbaev A.A. (2017). Drevnezemledelcheskaia kultura Fergany i dinamika razvitiia urbanizatsii [Ancient Agricultural Culture of Fergana and the Dynamics of Urbanization Development]. Istoriia i arkheologiia Turana. № 3. pp. 89–104. [in Russian].
4. Anarbaev A.A., Saifullaev B.K., Saidov M.M. (2014). Arkheologicheskie issledovaniia v g. Kokande i ego okrestnostiakh [Archaeological Research in Kokand and Its Surroundings]. Otv. red. A.E. Berdimurodov. Samarkand. 85 p. [in Russian].
5. Bernshtam A.N. (1951). Drevniaia Fergana: nauchno-populiarnyi ocherk [Ancient Fergana: A Popular Science Essay]. Tashkent: Izd-vo AN UzSSR. 44 p. [in Russian].
6. Korzhenkov A.M., Anarbaev A.A., Beknazarov B., Nasriddinov Sh., Pardaev M., Korzhenkova L.A., Andreeva N.V. (2023). Seismicheskie deformatsii vo dvortse Khudoiar-khana, g. Kokand, Ferganskaia dolina [Seismic Deformations in the Palace of Khudoyar Khan, Kokand, Fergana Valley]. Geofizicheskie protsessy i biosfera. Vol. 22, No. 4. pp. 81–97. DOI: 10.21455/GPB2023.4-8. [in Russian].
7. Bratitsi M., Liritzis I., Vafiadou A., Xanthopoulou V., Palamara E., Iliopoulos I., Zacharias N. (2018). Critical assessment of chromatic index in archaeological ceramics by Munsell and RGB: novel contribution to characterization and provenance studies. Mediterranean Archaeology and Archaeometry. Vol. 18, No. 2. P. 175–212.
8. Choi H., Han M.S., Cho N.C., Hwang H., Sun G.M., Uhm U.R. (2025). Reconstruction of firing environments using color. Journal of Archaeological Science. Vol. 183. P. 1–11.
9. Dzhanfezova T., Tzvetanova Y., Bakamska A. (2025). Prehistoric colour palettes decoded by painted pottery analysis: the vivid past of the Early Neolithic Galabnik settlement mound (southwestern Bulgaria) over time. Journal of Archaeological Science: Reports. Vol. 63. Art. 105088. P. 1–19.
10. García C.R., Bonilla V.V., Marín I.R. et al. (2016). A unique collection of Palaeolithic painted portable art: characterization of red and yellow pigments from the Parpalló Cave (Spain). PLoS ONE. Vol. 11, No. 10. Art. e0163565. P. 1–28.
11. Gebremariam A.Z., Davit P., Gulmini M. et al. (2022). The contribution of colour measurements to the archaeometric study of pottery assemblages from the archaeological site of Adulis, Eritrea. Acta IMEKO. Vol. 11, No. 1. Art. 17. P. 1–8.
12. Jumaniyazov M., Masharipova S., Bekchanov B., Masharipova Z., Kudiyarova K. (2025). Obtaining the composition of ceramic bricks based on the color characteristics of the original sample. AIP Conference Proceedings. Vol. 3304. P. 1–8. DOI: 10.1063/5.0269042.
13. Lobo C. (2017). Ceramic colour. In A.M.W. Hunt (Ed.), The Oxford Handbook of Archaeological Ceramic Analysis. Oxford: Oxford University Press. P. 537–552.
14. McGrath J.R., Beck M., Hill M.E. Jr. (2017). Replicating red: analysis of ceramic slip colour with CIELAB colour data. Journal of Archaeological Science: Reports. Vol. 14. P. 432–438.
15. Munsell A.H. (1915). Atlas of the Munsell Color System. Boston: Wadsworth-Howland & Company. 24 p.
16. Orton C., Hughes M. (2013). Pottery in archaeology. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press. 319 p.
17. Ruck L., Brown C.T. (2015). Quantitative analysis of Munsell color data from archaeological ceramics. Journal of Archaeological Science: Reports. Vol. 3. P. 550–556.
18. Shao J., Li L., Jiang Y., Liu X., Yang H. (2024). Quantitative analysis methods for evaluating colour on architectural heritage: survey of colour restoration and perception of the Wen Yuan Ge in the Forbidden City. Heritage Science. Vol. 12. Art. 124. P. 1–18. DOI: 10.1186/s40494-024-01218-0.
19. Shepard A.O. (1956). Ceramics for the archaeologist. Washington: Carnegie Institution of Washington. 414 p.
20. Sirisathitkul Y., Dinmeung N., Noonsuk W. et al. (2025). Accuracy and precision of smartphone colorimetry: a comparative analysis in RGB, HSV, and CIELAB color spaces for archaeological research. STAR: Science & Technology of Archaeological Research. Vol. 11, No. 1. P. 1–11.
İndir
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Turan Archaeology
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
