HALK ETNOGRAFİSİNDE KALICI KONUTLARIN ARAŞTIRILMASI

30 13

Yazarlar

  • Берік Байболов "Әзірет Сұлтан" Ұлттық тарихи-мәдени музей-қорығы

DOI:

https://doi.org/10.47526/3136-9650.325

Anahtar Kelimeler:

konut, ev, pelerin, zherkope, zhertole, toshala, shoshala, kakyra, korzhyn uy, olshekti, tokal var, tirkespe, sharbak uy, duken, kystyk.

Özet

Maddi kültürün önemli bir parçası olan konut, eski çağlardan beri insanın çevreyle etkileşiminin bir sonucu olarak kabul edilmiştir. İnsanların yaşam biçiminin evrimleştiği doğal koşulların ve coğrafi çevrenin özelliklerini yansıtır. İnsanlar doğal çevreye uyum sağladıkça, araziyi ve ekonomik ihtiyaçları dikkate alarak evler inşa etmeye başladılar. Konut, Kazak halkının değer sisteminde her zaman özel bir yere sahip olmuştur.
Bu makale, geleneksel yaşam biçiminde önemli bir yer tutan kalıcı konut tiplerini incelemektedir. Çalışmanın amacı, halk etnografyasının önemli bir unsuru olarak kalıcı konut biçimlerinin bilimsel bir karakterizasyonunu sağlamak ve genç neslin zihninde tarihi hafızanın korunmasını ve zengin kültürel mirasın canlandırılmasını teşvik etmektir.
Etnograf Özbekali Zhanibekov'un eserlerinde, geleneksel Kazak konutları iki tipe ayrılır: taşınabilir ve kalıcı. Taşınabilir konutlar, göçebe yaşam tarzına uyarlanmış ve kolayca sökülüp yeniden monte edilebiliyordu (bunlara çeşitli yurt türleri ve kos, kukurke, shoshala, abylaysha, turylyk үy, aқ үy, otau, kiіz үy gibi geçici barınaklar dahildir). Sabit konutlar ise yerleşik bir yaşam tarzıyla ilişkilendiriliyordu. Bunlara kepe, toprak ev, yarı toprak ev, toshala, korzhyn-uy, toқal tam, tirkespe ve diğer yapı türleri dahildir.

Referanslar

Маргулан А.Х. Из истории городов и стройтелбного искусства древного// Казахстана. Алма-Ата.1950. С.10

Тәжімұратов Ә. Шебердің қолы ортақ// Алматы. 1977. 22 б.

Қазақ Совет энциклопедиясы// Алматы.1974. 385 б.

Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлi жүйесi// Энциклопедия. Алматы. 2012. 736 б.

Акышев К., Байпаков К., Ерзакович Л. Отрар ХVІ-ХVІІІ веков по итогам раскопок 1971-1973 годов// Древности Казахстана. Алматы. 1975. С.35

Фазлаллах ибн Рузбихан Исфахани Хунжи. Мехманнаме-йи Бұхара// Тегеран. 1976. 85 б.

Тұяқбаев М., Өсеров, Ұ.Күмісбаева, Қ.Мұсабаев Түркістан археологиялық отрядының Хан ордасы территориясында 2008-2010 жж. аралығында жүргізген қазба жұмыстарының есептері// Түркістан. 2010.9-10б.

Меңдіқұлов М. Қазақстан архитектурасының ХІХ ғасырдағы және ХХ ғасырдың бас кезіндегі сипаты жөнінде. Қазақстан архитектурасы. Алматы.1959.155 б.

Руденко С. Очерк быта казаков бассейна рек Уила и Сагыза// Антропологические очерки. Ленинград.1927.С. 9-10

Жәнібеков Өзбекәлі Жолайрықта// Алматы. «Рауан». 1995. 49 б.

Малиновская Е.Г. Штаб гарнизонный, ХІХ в. // свод памятников истории и культуры Казахстана. Южно-Казахстанская область. А., 1994. – С.282-283.

Yayınlanmış

2026-06-30