СӨЙЛЕУ ДАМУЫ КЕШЕУІЛДЕГЕН ЕРТЕ ЖАСТАҒЫ БАЛАЛАРДЫҢ АТА-АНАЛАРЫНА КӨРСЕТІЛЕТІН КОНСУЛЬТАТИВТІК ҚОЛДАУ АЛГОРИТМІ: ТӘЖІРИБЕЛЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.342Кілт сөздер:
ерте жастағы балалар, сөйлеу тілі дамуындағы тежеліс, ата-аналар, кеңес беру көмегі, үдеріске тарту, логопедия, арнайы педагогика.Аңдатпа
Мақалада сөйлеу тілі дамуында тежелісі бар ерте жастағы балалардың ата-анасына педагогикалық кеңес, көмек беру мәселесі, ұйымдастырушылық және мазмұндық бағыттағы мәселелер қарастырылады. Мақаланың мақсаты – сөйлеу тілі дамуында тежелісі бар ерте жастағы балалардың ата-аналарына берілетін педагогикалық кеңес берудің өзекті мәселелерін зерделеу және бұл көмектің тиімділігін арттыруға арналған ұсыныстар әзірлеу. Дамытушы педагогикалық үдеріске ата-аналарды тарту маңызы, мамандармен өзара тиімді әрекеттесу әдістері айқындалады. Дамуында тежелісі бар балалардың ата-аналарымен бірлесе жүргізілетін мақсатты педагогикалық жұмыстың маңыздылығы мен тиімділігін анықтайтын отандық және шетелдік ғалымдардың ғылыми зерттеулеріне, ерте жастағы балалармен жұмыс істеудің негізгі орталықтары ұсынатын консультативтік көмек көрсету үшін әртүрлі мектепке дейінгі білім беру ұйымдарының ата-аналары мен мамандарының өзара әрекеттесу нысандарына талдау жасалған. Сонымен қатар, ерте жастағы балалардың дамуына әсер ететін әдістер, құралдар мен жағдайлар туралы шынайы ақпарат алуға ата-аналардың қаншалықты мүдделі екенін анықтау мақсатында жүргізілген онлайн сауалнама мәліметтері келтірілген.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы сөйлеу дамуында тежелуі бар ерте жастағы балалардың ата-аналарына тиімді кеңес беру мен педагогикалық көмек көрсетудің мазмұны, формалары және шарттары туралы ғылыми түсініктерді кеңейтуде, ата-аналарға кеңес беруді жетекші түзету және дамыту тәсілі ретінде қайта қарастыруда жатыр. Зерттеу нәтижелері логопедия, педагогика және отбасылық кеңес беру салаларындағы ғылыми жұмыстарға негіз бола алады. Бұл жұмыстың практикалық маңыздылығы зерттеу нәтижелерін мамандар, логопедтер қолдану үшін, сондай-ақ әдістемелік ұсыныстар жасауда пайдалану мүмкіндігімен тығыз байланысты.
Әдебиеттер тізімі
1. Лисина М.И. Проблемы онтогенеза общения. – М.: Педагогика, 1986. – 144 с.
2. Тихеева Е.И. Развитие речи детей (раннего и дошкольного возраста). – М.: Электронное издательство Юрайт, 2024. – 161 с.
3. Стребелева Е.А., Лазуренко С.Б., Кузенкова Л.М. Дети с нарушениями интеллекта: реабилитация средствами образования // Педиатрическая фармакология. – 2012. – Том 9, №6. – С. 80-84.
4. Мухатова О. Жизненное кредо – воспитание подрастающего поколения (по документам личного фонда Башен Баймуратовны) // Вестник КазНУ. Серия историческая. – 2019. – №92 (1). – С. 146-159.
5. Сулейменова Р.А. Организационно-технологические основы ранней коррекционно-педагогической помощи детям с ограниченными возможностями: на материале Республики Казахстан: дис. ... док. пед. наук. – Алматы, 2001. – 460 с.
6. Soodak L. C., Erwin E. J. Valued member or tolerated participant: Parents' experiences in inclusive early childhood settings // Journal of the Association for persons with severe handicaps. – 2000. – Т. 25, №1. – P. 29-41.
7. «Модель развития дошкольного воспитания и обучения» Постановление правительства РК №137 от 15.03.2021. [Электронный ресурс]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000137/history (дата обращения 02.09.2024)
8. Жумагелдиева А.Д., Абаева Ғ.А. Инклюзивті білім беру ортасында педагогтердің кәсіби даярлығын зерттеу // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №1 (127). – 379-391. https://doi.org/10.47526/2023-1/2664-0686.31
9. Сихынбаева Ж.С., Жолдасбекова Д.А. Болашақ арнайы педагогтардың кәсіби іс-әрекетін жетілдіруге дайындығын арттыру // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №3 (129). 224-238. https://doi.org/10.47526/2023-3/2664-0686.17
10. Национальный научно-практический центр развития специального и инклюзивного образования Республики Казахстан. [Электронный ресурс]. URL: https://special-edu.kz/ (дата обращения 02.09.2024)
11. РГУ «Институт раннего развития детей». [Электронный ресурс]. URL: https://irrd.kz/ (дата обращения 04.09.2024)
12. ГКП «Городского научно-практического центра новых технологий в образовании». [Электронный ресурс]. URL: http://gcnto.gov.kz/?lang=1 (дата обращения 04.09.2024)
13. Vermeij B.A.M., Wiefferink C.H., Knoors H., Scholte R.H.J. Effects in language development of young children with language delay during early intervention // Journal of Communication Disorders. – 2023. – Vol. 103. https://doi.org/10.1016/j.jcomdis.2023.106326
14. Matte-Landry A., Boivin M., Tanguay-Garneau L., Mimeau C., Brendgen M., Vitaro F., Tremblay R.E., Dionne G. Children With Persistent Versus Transient Early Language Delay: Language, Academic, and Psychosocial Outcomes in Elementary School // J Speech Lang Hear Res. – 2020. https://doi.org/10.1044/2020_jslhr-20-00230
15. Feltner C., Wallace I.F., Nowell S.W., Orr C.J., Raffa B., Middleton J.C., Vaughan J., Baker C., Chou R., Kahwati L. Screening for Speech and Language Delay and Disorders in Children 5 Years or Younger: Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force // JAMA. – 2024. – Vol. 331, №4. – P. 335-351. https://doi.org/10.1001/jama.2023.24647
16. Suttora C., Zuccarini M., Aceti A., Corvaglia L., Guarini A., Sansavini A. The Effects of a Parent-Implemented Language Intervention on Late-Talkers’ Expressive Skills: The Mediational Role of Parental Speech Contingency and Dialogic Reading Abilities // Frontiers in Psychology. – 2021. – Vol. 12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.723366
17. Roberts M.Y., Kaiser A.P. Early intervention for toddlers with language delays: A randomized controlled trial // Pediatrics. – 2015. – Vol. 135, №4. – P. 686-693.
18. Fitriani D., Prayogo A. Addressing language development barriers: A pedagogical approach for young children with speech delay // International Conference on Early Childhood Education and Parenting 2019 (ECEP 2019). – Atlantis Press, 2020. – P. 81-85.
19. Bailey D.B. Jr, Bruder M.B., Hebbeler K., Carta J., Defosset M., Greenwood Ch., Kahn L., Mallik S., Markowitz J., Spiker D., Barton L. Recommended outcomes for families of young children with disabilities. // Journal of Early Intervention. – 2006. – Vol. 28, №4. – P. 227-251. https://doi.org/10.1177/105381510602800401
20. Gencoglu C., Demirtas-Zorbaz S., Demircioglu H., Ekin S. Ppsychological Counseling and Guidance Services in Early Childhood Education // Educational Policy Analysis and Strategic Research. – 2019. – Vol. 14, №1. – P. 6-23. https://doi.org/10.29329/epasr.2019.186.1
21. Хаарр Р.Н. Мониторинг развития детей раннего возраста в Казахстане в 2021–2022 гг. Исследование знаний, отношения и практики. – ЮНИСЕФ в Казахстане, 2022. – 236 с.
1. Lisina M.I. Problemy ontogeneza obshenia [Problems of ontogenesis of communication]. – M.: Pedagogika, 1986. – 144 s. [in Russian]
2. Tiheeva E.I. Razvitie rechi detei (rannego i doshkolnogo vozrasta) [Speech development of children (early and preschool age)]. – M.: Elektronnoe izdatelstvo Iurait, 2024. – 161 s. [in Russian]
3. Strebeleva E.A., Lazurenko S.B., Kuzenkova L.M. Deti s narusheniami intellekta: reabilitacia sredstvami obrazovania [Children with intellectual disabilities: rehabilitation by means of education] // Pediatricheskaia farmakologia. – 2012. – Tom 9, №6. – S. 80-84. [in Russian]
4. Muhatova O. Zhiznennoe kredo – vospitanie podrastaiushego pokolenia (po dokumentam lichnogo fonda Bashen Baimuratovny) [The life credo is the upbringing of the younger generation (according to the documents of the personal fund of Bashen Baimuratovna)] // Vestnik KazNU. Seria istoricheskaia. – 2019. – №92 (1). – S. 146-159. [in Russian]
5. Suleimenova R.A. Organizacionno-tehnologicheskie osnovy rannei korrekcionno-pedagogicheskoi pomoshi detiam s ogranichennymi vozmozhnostiami: na materiale Respubliki Kazahstan: dis. ... dok. ped. nauk [Organizational and technological foundations of early correctional and pedagogical assistance to children with disabilities: Based on the material of the Republic of Kazakhstan: dis.]. – Almaty, 2001. – 460 s. [in Russian]
6. Soodak L. C., Erwin E. J. Valued member or tolerated participant: Parents' experiences in inclusive early childhood settings // Journal of the Association for persons with severe handicaps. – 2000. – T. 25, №1. – P. 29-41.
7. «Model razvitia doshkolnogo vospitania i obuchenia» Postanovlenie pravitelstva RK №137 ot 15.03.2021 [A model for the development of preschool education and training. Resolution of the Government of the Republic of Kazakhstan No.137 dated 03/15/2021]. [Electronic resource]. URL: https://adilet.zan.kz/rus/docs/P2100000137/history (date of access 02.09.2024) [in Russian]
8. Zhumageldieva A.D., Abaeva G.A. Inkliuzivtі bіlіm beru ortasynda pedagogterdіn kasіbi daiarlygyn zertteu [Research of Professional Readiness of Teachers in an Inclusive Educational Environment] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2023. – №1 (127). – 379-391. https://doi.org/10.47526/2023-1/2664-0686.31 [in Kazakh]
9. Sihynbaeva Zh.S., Zholdasbekova D.A. Bolashaq arnaiy pedagogtardyn kasіbi іs-areketіn zhetіldіruge daiyndygyn arttyru [Development of Readiness of Future Special Teachers to Improve Professional Activities] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2023. – №3 (129). 224-238. https://doi.org/10.47526/2023-3/2664-0686.17 [in Kazakh]
10. Nacionalnyi nauchno-prakticheski centr razvitia specialnogo i inkliuzivnogo obrazovania Respubliki Kazahstan [National Scientific and Practical Center for the Development of Special and Inclusive Education of the Republic of Kazakhstan]. [Electronic resource]. URL: https://special-edu.kz/ (date of access 02.09.2024) [in Russian]
11. RGU «Institut rannego razvitia detei» [Russian State University “Institute of Early Childhood Development”]. [Electronic resource]. URL: https://irrd.kz/ (date of access 04.09.2024) [in Russian]
12. GKP «Gorodskogo nauchno-prakticheskogo centra novyh tehnologi v obrazovani» [GKP “City scientific and practical Center for new technologies in Education”]. [Electronic resource]. URL: http://gcnto.gov.kz/?lang=1 (date of access 04.09.2024) [in Russian]
13. Vermeij B.A.M., Wiefferink C.H., Knoors H., Scholte R.H.J. Effects in language development of young children with language delay during early intervention // Journal of Communication Disorders. – 2023. – Vol. 103. https://doi.org/10.1016/j.jcomdis.2023.106326
14. Matte-Landry A., Boivin M., Tanguay-Garneau L., Mimeau C., Brendgen M., Vitaro F., Tremblay R.E., Dionne G. Children With Persistent Versus Transient Early Language Delay: Language, Academic, and Psychosocial Outcomes in Elementary School // J Speech Lang Hear Res. – 2020. https://doi.org/10.1044/2020_jslhr-20-00230
15. Feltner C., Wallace I.F., Nowell S.W., Orr C.J., Raffa B., Middleton J.C., Vaughan J., Baker C., Chou R., Kahwati L. Screening for Speech and Language Delay and Disorders in Children 5 Years or Younger: Evidence Report and Systematic Review for the US Preventive Services Task Force // JAMA. – 2024. – Vol. 331, №4. – P. 335-351. https://doi.org/10.1001/jama.2023.24647
16. Suttora C., Zuccarini M., Aceti A., Corvaglia L., Guarini A., Sansavini A. The Effects of a Parent-Implemented Language Intervention on Late-Talkers’ Expressive Skills: The Mediational Role of Parental Speech Contingency and Dialogic Reading Abilities // Frontiers in Psychology. – 2021. – Vol. 12. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.723366
17. Roberts M.Y., Kaiser A.P. Early intervention for toddlers with language delays: A randomized controlled trial // Pediatrics. – 2015. – Vol. 135, №4. – P. 686-693.
18. Fitriani D., Prayogo A. Addressing language development barriers: A pedagogical approach for young children with speech delay // International Conference on Early Childhood Education and Parenting 2019 (ECEP 2019). – Atlantis Press, 2020. – P. 81-85.
19. Bailey D.B. Jr, Bruder M.B., Hebbeler K., Carta J., Defosset M., Greenwood Ch., Kahn L., Mallik S., Markowitz J., Spiker D., Barton L. Recommended outcomes for families of young children with disabilities. // Journal of Early Intervention. – 2006. – Vol. 28, №4. – P. 227-251. https://doi.org/10.1177/105381510602800401
20. Gencoglu C., Demirtas-Zorbaz S., Demircioglu H., Ekin S. Ppsychological Counseling and Guidance Services in Early Childhood Education // Educational Policy Analysis and Strategic Research. – 2019. – Vol. 14, №1. – P. 6-23. https://doi.org/10.29329/epasr.2019.186.1
21. Haarr R.N. Monitoring razvitia detei rannego vozrasta v Kazahstane v 2021–2022 gg. Issledovanie znani, otnoshenia i praktiki [Monitoring of early childhood development in Kazakhstan in 2021-2022 Exploring knowledge, attitudes, and practices]. – IuNISEF v Kazahstane, 2022. – 236 s. [in Russian]
