Судың химиялық ластану көздерін анықтау негізінде білім алушылардың зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыру
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.412Кілт сөздер:
судың химиялық ластану көздері, лабораториялық зерттеу, зерттеушілік құзыреттілікті қалыптастыру, су сапасын талдау, экологиялық білім беру.Аңдатпа
Мақалада білім алушылардың зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыруда судың химиялық ластану көздерін анықтаудың маңызы қарастырылады. Аталған бағыт лабораториялық практикумдар мен экскурсиялар барысында жүзеге асырылатын тиімді әдістер арқылы сипатталады. Жоғары білім беру жүйесін реформалау жағдайында негізгі мақсат – мобильді білім беру негізінде болашақ мамандардың кәсіби қызметін өз бетінше ұйымдастыра алатын тұлға ретінде қалыптасуын қамтамасыз ету. Авторлар оқу процесінде студенттердің зерттеушілік құзыреттілігін жүйелі түрде дамытпай, бұл мақсатқа жету мүмкін еместігін атап өтеді. Осыған орай, жоғары оқу орындарының басты міндеті тек білім беру ғана емес, сонымен қатар білім алушылардың ақпаратты өз бетінше меңгеру, оны талдау, өңдеу және стандартты емес шешімдер қабылдау қабілеттерін дамыту болып отыр. Мақалада зерттеушілік құзыреттіліктің құрылымдық компоненттері – мотивациялық, коммуникативтік, рефлексиялық және тұлғалық қырлары жан-жақты сипатталады. Сонымен қатар, судың химиялық ластану көздерін анықтау негізінде білім алушылардың зерттеушілік құзыреттілігін дамытуға бағытталған эксперименттік жұмыстың нәтижелері ұсынылған. Зерттеу барысында судың ластануының негізгі үш түрі – биологиялық, химиялық және физикалық ластану – сипатталып, олардың негізгі көздері анықталған. Сондай-ақ білім алушылардың ақпарат жинау, бақылау жүргізу, зерттеу нәтижелерін талдау, ғылыми болжам жасау, қорытынды шығару және практикалық шешім ұсыну дағдылары бағаланды.
Әдебиеттер тізімі
1. Сейтметова А.М., Жызбай А.Қ. Биологияны оқытуда оқушылардың жеке-топтық оқу-танымдық іс-әрекеттерін ұйымдастыру // Қарағанды университетінің Хабаршысы. «Педагогика» сериясы. – 2019. – №4(96). – Б. 95–100.
2. Омарова А.Т., Сарыбаева И.С. Түлектерді бәсекеге қабілетті маман ретінде дайындауда қолданылатын инновациялар мен білім беру технологиялары // 48-ші ғылыми-әдістемелік конференция материалдары. – 2018. – Б. 281–283.
3. Taraban R., Box C., Myers R., Pollard R., Bowen C.W. Effects of active-learning experiences on achievement, attitudes, and behaviors in high school biology // Journal of Research in Science Teaching. – 2007. – Vol. 44, №7. – P. 960–979.
4. Supovitz J.A., Turner H.M. The effects of professional development on science teaching practices and classroom culture // Journal of Research in Science Teaching. – 2000. – Vol. 37, №9. – P. 963–980.
5. Нұрсейтқызы С.А., Борашева М.Д., Аманжолқызы С. Судың ластануы, су қорларын қорғау және суды тазалау әдістері // Х. Досмұхамедов атындағы Атырау университетінің Хабаршысы. – 2017. – Т. 45, №2. – Б. 45-51.
6. Юркова А.А. Химическое загрязнение окружающей среды // Colloquium-journal. – 2021. – №2. – С. 78-83.
7. Маслова Н.В., Кочетова Ж.Ю. Комплексный экспресс-анализ загрязнения вод // Региональные геосистемы. – 2021. – №4. – С. 102-110.
8. Исаева А.У., Жумадуллаева А.И., Аширбаева С., Кенесова А. Влияние загрязнения вод малых рек Южного Казахстана на структуру популяции организмов гидробионтов // Biological Sciences. – 2018. – С. 34–40.
9. Weiland I.S., Morrison J.A. The integration of environmental education into two elementary preservice science methods courses: A content-based and a method-based approach // Journal of Science Teacher Education. – 2013. – Vol. 24, №6. – P. 1023–1047.
10. Abd-El-Khalick F., Akerson V. The influence of metacognitive training on preservice elementary teachers' conceptions of nature of science // International Journal of Science Education. – 2009. – Vol. 31, №16. – P. 2161–2184.
11. Орынбаева Г.С. Оқушыларға экологиялық тәрбие беру: оқу құралы. – Алматы, 2013. – 150 б.
12. Лыкова И.В. Информационно-коммуникационно-технологическая компетенция (ИКТ-компетенция) // Молодой ученый. – 2014. – №4. – С. 1016–1018.
13. Үсенова А.Қ., Рахатов Ш.Ш. Ақпараттық-коммуникативтік мәдениет жастарды кәсіби тұлғалық дамыту негізі ретінде // Педагогика және психология. – 2016. – №3(28). – Б. 27–33.
14. Кобякова Г.Н. Особенности развития речевой коммуникации младших школьников // Вестник Таганрогского института имени А.П. Чехова. Психология. – 2013. – №2. – С. 18–23.
15. Мелик-Пашаева И.Б. Система экологических ценностей студентов – будущих архитекторов: анализ состояния // Поволжский педагогический вестник. – 2015. – № 4(9). [Электронный ресурс]. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sistema-ekologicheskih-tsennostey-studentov-buduschih-arhitektorov-analiz-sostoyaniya (дата обращения 10.09.2026)
16. Соломин В.П., Андреева Н.Д. Экологизация профессиональной подготовки студентов как насущная проблема высшего педагогического образования // Вестник Мининского университета. – 2015. – №2. [Электронный ресурс]. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ekologizatsiya-professionalnoy-podgotovki-studentov-kak-nasuschnaya-problema-vysshego-pedagogicheskogo-obrazovaniya-1 (дата обращения 10.09.2026)
17. Шаяхметова А.А., Сихынбай А.Д. Бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік мәдениетін қалыптастыру // Педагогика және психология. – 2020. – №3. – Б. 93-99. https://doi.org/10.51889/2020-3.2077-6861.12
18. Маликқызы Л., Жанбеков Х.Н., Роговая О.Г. Педагогикалық жоғары оқу орындарында болашақ мамандардың экологиялық құзыреттілігін қалыптастыру // Педагогика және психология. – 2020. – № 3. – Б. 136-143. https://doi.org/10.51889/2020-3.2077-6861.17
19. Байташева Г.Ө., Мусина А.С., Исаева А.У. Білім алушылардың биология пәніне қызығушылығын арттыруда жобалап оқыту технологиясын пайдалану ерекшеліктері // Педагогика және психология. – 2020. – №3. – Б. 172–181. https://doi.org/10.51889/2020-3.2077-6861.22
20. Hasanah H., Malik M.N. Blended learning in improving students' critical thinking and communication skills at University // Cypriot Journal of Educational Sciences. – 2020. – Vol. 15, №5. – P. 1295–1306. https://doi.org/10.18844/cjes.v15i5.5168
REFERENCES
1. Seitmetova A.M., Zhyzbai A.Q. Biologiany oqytuda oqushylardyn zheke-toptyq oqu-tanymdyq іs-areketterіn uiymdastyru [Organization of individual-group educational and cognitive activities of students in teaching biology] // Qaragandy universitetіnіn Habarshysy. «Pedagogika» seriasy. – 2019. – №4(96). – B. 95–100. [in Kazakh]
2. Omarova A.T., Sarybaeva I.S. Tulekterdі basekege qabіlettі maman retіnde daiyndauda qoldanylatyn innovacialar men bіlіm beru tehnologialary [Innovations and educational technologies used in the training of graduates as competitive specialists] // 48-shі gylymi-adіstemelіk konferencia materialdary. – 2018. – B. 281–283. [in Kazakh]
3. Taraban R., Box C., Myers R., Pollard R., Bowen C.W. Effects of active-learning experiences on achievement, attitudes, and behaviors in high school biology // Journal of Research in Science Teaching. – 2007. – Vol. 44, №7. – P. 960–979.
4. Supovitz J.A., Turner H.M. The effects of professional development on science teaching practices and classroom culture // Journal of Research in Science Teaching. – 2000. – Vol. 37, №9. – P. 963–980.
5. Nurseitqyzy S.A., Borasheva M.D., Amanzholqyzy S. Sudyn lastanuy, su qorlaryn qorgau zhane sudy tazalau adіsterі [Water pollution, protection of water reserves and water treatment methods] // H. Dosmuhamedov atyndagy Atyrau universitetіnіn Habarshysy. – 2017. – T. 45, №2. – B. 45-51. [in Kazakh]
6. Iurkova A.A. Himicheskoe zagriaznenie okruzhaiushei sredy [Chemical pollution of the environment] // Colloquium-journal. – 2021. – №2. – S. 78-83. [in Russian]
7. Maslova N.V., Kochetova Zh.Iu. Kompleksnyi ekspress-analiz zagriaznenia vod [Comprehensive rapid analysis of water pollution] // Regionalnye geosistemy. – 2021. – №4. – S. 102-110. [in Russian]
8. Isaeva A.U., Zhumadullaeva A.I., Ashirbaeva S., Kenesova A. Vlianie zagriaznenia vod malyh rek Iuzhnogo Kazahstana na strukturu populiacii organizmov gidrobiontov [Influence of water pollution of small rivers of Southern Kazakhstan on the population structure of aquatic organisms] // Biological Sciences. – 2018. – S. 34–40. [in Russian]
9. Weiland I.S., Morrison J.A. The integration of environmental education into two elementary preservice science methods courses: A content-based and a method-based approach // Journal of Science Teacher Education. – 2013. – Vol. 24, №6. – P. 1023–1047.
10. Abd-El-Khalick F., Akerson V. The influence of metacognitive training on preservice elementary teachers' conceptions of nature of science // International Journal of Science Education. – 2009. – Vol. 31, №16. – P. 2161–2184.
11. Orynbaeva G.S. Oqushylarga ekologialyq tarbie beru: oqu quraly [Environmental education of students: a manual]. – Almaty, 2013. – 150 b. [in Kazakh]
12. Lykova I.V. Informacionno-kommunikacionno-tehnologicheskaia kompetencia (IKT-kompetencia) [Information and communication technology competence (ICT competence)] // Molodoi uchenyi. – 2014. – №4. – S. 1016–1018. [in Russian]
13. Usenova A.Q., Rahatov Sh.Sh. Aqparattyq-kommunikativtіk madeniet zhastardy kasіbi tulgalyq damytu negіzі retіnde [Information and communication culture as the basis of professional personal development of young people] // Pedagogika zhane psihologia. – 2016. – №3(28). – B. 27–33. [in Kazakh]
14. Kobiakova G.N. Osobennosti razvitia rechevoi kommunikacii mladshih shkolnikov [Features of the development of speech communication in younger schoolchildren] // Vestnik Taganrogskogo instituta imeni A.P. Chehova. Psihologia. – 2013. – №2. – S. 18–23. [in Russian]
15. Melik-Pashaeva I.B. Sistema ekologicheskih cennostei studentov – budushih arhitektorov: analiz sostoiania [The system of environmental values of students – future architects: an analysis of the state of] // Povolzhski pedagogicheski vestnik. – 2015. – №4(9). [Electronic resource]. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/sistema-ekologicheskih-tsennostey-studentov-buduschih-arhitektorov-analiz-sostoyaniya (date of access 10.09.2026) [in Russian]
16. Solomin V.P., Andreeva N.D. Ekologizacia professionalnoi podgotovki studentov kak nasushnaia problema vysshego pedagogicheskogo obrazovania [Greening of students' professional training as an urgent problem of higher pedagogical education] // Vestnik Mininskogo universiteta. – 2015. – №2. [Electronic resource]. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ekologizatsiya-professionalnoy-podgotovki-studentov-kak-nasuschnaya-problema-vysshego-pedagogicheskogo-obrazovaniya-1 (date of access 10.09.2026) [in Russian]
17. Shaiahmetova A.A., Sihynbai A.D. Bastauysh synyp oqushylarynyn kommunikativtіk madenietіn qalyptastyru [Formation of a communicative culture of Primary School students] // Pedagogika zhane psihologia. – 2020. – №3. – B. 93-99. https://doi.org/10.51889/2020-3.2077-6861.12 [in Kazakh]
18. Malikqyzy L., Zhanbekov H.N., Rogovaia O.G. Pedagogikalyq zhogary oqu oryndarynda bolashaq mamandardyn ekologialyq quzyrettіlіgіn qalyptastyru [Formation of environmental competence of future specialists in pedagogical universities] // Pedagogika zhane psihologia. – 2020. – № 3. – B. 136-143. https://doi.org/10.51889/2020-3.2077-6861.17 [in Kazakh]
19. Baitasheva G.O., Musina A.S., Isaeva A.U. Bіlіm alushylardyn biologia panіne qyzygushylygyn arttyruda zhobalap oqytu tehnologiasyn paidalanu erekshelіkterі [Features of the use of design training technology in increasing students ' interest in biology] // Pedagogika zhane psihologia. – 2020. – №3. – B. 172–181. https://doi.org/10.51889/2020-3.2077-6861.22 [in Kazakh]
20. Hasanah H., Malik M.N. Blended learning in improving students' critical thinking and communication skills at University // Cypriot Journal of Educational Sciences. – 2020. – Vol. 15, №5. – P. 1295–1306. https://doi.org/10.18844/cjes.v15i5.5168
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
