Связь между устной историей и фольклористикой: формирование культурной памяти на материале легенд Бурсы

Авторы

  • С. ЧОБАНОГЛУ Центр научных исследований

DOI:

https://doi.org/10.47526/3107-3085.393

Ключевые слова:

переосмысление истории, устная история, фольклористика, фольклор, устная традиция, легенда, культурная память, пространства памяти, Бурса.

Аннотация

Историческое прошлое переосмысливается не только посредством письменных источников, но и через нарративы, формируемые обществом в процессе устной передачи и передаваемые из поколения в поколение. В этом контексте устная история, включает личный и общественный опыт прошлого в процесс формирования исторического знания, делает его неотъемлемой частью данного процесса; фольклористика же, исследуя процессы возникновения, распространения, трансформации и функционирования произведений устной традиции, выявляет их место в коллективной памяти. Цель исследования – оценить роль взаимосвязи устной истории и фольклористики в формировании культурной памяти и реконструкции исторического прошлого в рамках теории реконструкции истории.

В исследовании применён качественный подход; устная история и фольклористика были сопоставлены с точки зрения объектов исследования, методов исследования, источников, эпистемологических подходов и функций в процессе формирования исторического знания. В рамках прикладного аспекта теоретического анализа материалом исследования послужили сохранившиеся в культурной памяти города Бурсы легендарные нарративы о Карагёзе и Хадживате, мавзолее Гюмюшлю-Кюмбет и кладбище Кадитлер. Эти повествования были изучены с учётом таких аспектов, как историческая личность и идентичность, событие, пространство, нарративная трансформация повествования и коллективная память; проанализированы процессы нарративного воспроизведения истории и формирования культурной памяти посредством произведений устной традиции.

По результатам исследования установлено, что устная история и фольклористика не только взаимосвязаны с точки зрения сбора и анализа данных, но и предлагают взаимодополняющие эпистемологические подходы к осмыслению прошлого и формированию культурной памяти. Научная новизна исследования заключается в разработке «Концептуальной основы сравнительного анализа устной истории и фольклористики», предназначенной для целостного анализа данных устной истории и фольклористики, а также «Прикладной модели междисциплинарного анализа легенд», позволяющей в рамках целостного подхода анализировать исторические и фольклорные пласты легенд.

Библиографические ссылки

Abrahams, R. (1981). Story and History: A Folklorist Wiev, Oral History Review, IX, Usa.

Algül, H. (1992). Bursa’da Medfun Osmanlı Sultanları ve Emir Sultan. İstanbul: Marifet Yayınları.

Akbulut, R. (1962). Emir Sultan. Bursa: Hakimiyet Matbaası.

Assmann, J. (1997). Kültürel Bellek. Çev. Ayşe Tekin, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

Aşıkoğlu, A. (1332). Tevârih-i Âl-i Osman, Aşık Paşa-zâde Tarihi. Neşr. Ali Bey, İstanbul: Matbaa-i Âmire.

Avcı, C. (2021). Atasözlerinde Nesnel Zaman Bir Sözlü Kültür Okuma Denemesi. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 20(2), s. 1002.

Berger, P. ve Lucmann, T. (2008). Gerçeğin Sosyal İnşâsı Bir Bilgi Sosyolojisi İncelemesi. Çev. V. Saygın Öğütle, İstanbul: Paradigma Yayıncılık.

Caunce, S. (2001). Sözlü Tarih ve Yerel Tarihçi. Ankara: Tarih Vakfı Yurdu Yayınları.

Clare, L. La. (1973). Oral History in Canada: An Overview, Published By: Taylor&Francis, Ltd. On Behalf of The Oral History Association.

Connerton, P. (1999). Toplumlar Nasıl Anımsar? Çev. A. Şenel, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

Çobanoğlu, Ö. (2024). Halkbilimi Kuramları ve Araştırma Yöntemleri Tarihine Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.

Çobanoğlu, Ö. (2000). Âşık Tarzı Kültür Geleneği ve Destan Türü. Ankara: Akçağ Yayınları.

Çobanoğlu, S. (2025). Dede Korkut Etik İndeksi: Halk Felsefesi Halkbilimsel Metaetik Kuram. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.

Çobanoğlu, S. (2024). Kültürel Ekolojik Kuram ile Yeni Bir Kavram Olarak ‘Ekolojik Performans’ Bağlamında Bursa Mesken Semti Halkhayatında: Lodos. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(48), s. 303-329.

Çobanoğlu, S. (2023). Halkbilimi Metaverse Yeni Dünyaların Beşiğinde. Çanakkale: Paradigma Akademi Yayınları.

Dorson, R. M. (1972). Introduction: Concepts of Folklore and Folklife Studies, Folklore and Folklife, Chicago: The University of Chicago Press, ed. R. M. Dorson, s. 1-50.

Elçin, Ş. (2001). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Akçağ Yayınları.

Erdilek, N. (2006). Türkiye’de Göç Araştırmalarında Sözlü Tarih Metodu. Ed. A. İlyasoğlu, G. Kayacan, Ankara: Tarih Vakfı Yurdu Yayınları.

Ersoy, R. Sözlü Tarih Folklor İlişkisi Baraklar Örneği Disiplinler Arası Bir Yaklaşım Denemesi. Ankara: Akçağ Yayınları.

Freund, J. Beşeri Bilim Teorileri. (Çev. B. Yediyıldız), VII Dizi-Sa. 116, Ankara: Türk Tarih Kurumu.

Gomme, L. G. (1908). Folklore As An Historical Science. Methuen and Co.

İnalcık, H. ve Erdoğdu, T. (2011). Tarihçilerin Kutbü’l-Aktabi Prof. Dr. Halil İnalcık ile Tarih Yazıcılığının Püf Noktaları Üzerine Bir Mülâkat, Tarih Okulu Dergisi, S. XI, s. 159-161.

İnan, A. (1998). Epope ve Hurafe Motiflerinin Tarih Bakımından Önemi. Makaleler ve İncelemeler I, Türk Tarih Kurumu Yayınları, (İçinde: 191-194).

Jenkins, J. G. (1960). Field-Work and Documentation in Folk-Life Studies, The Journal of The Royal Anthropological Institute of Great Briain and Ireland, 90(2), s. 259-271.

Keskin, A. (2019). Folklor ve Disiplinlerarasılık. Ankara: Akçağ Yayınları.

Köprülü, F. (1943). Anadolu Selçuklu Tarihinin Yerli Kaynakları, Belleten, C. 7, S. 27, s. 379-458.

Neşrî, M. (1995). Kitâb-ı Cihan-Nümâ Neşrî Tarihi I. Yay. F. Reşit Unat ve M. A. Köymen, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Nora, P. (2006). Hafıza Mekânları. Çev. M. E. Özcan, Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.

Olgun, Y. (1989). Tarihî Bursa Efsâneleri, Derleme-İnceleme. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.

Ong, J. W. (1993). Sözlü ve Yazılı Kültür: Sözün Teknolojilesmesi. Çev. S. Postacıoğlu Banon, İstanbul: Metis Yayınları.

Ortaylı, İ. (2000). Osmanlı Toplumunda Yönetici Sınıf Hakkında Kamuoyunun Oluşumuna Bir Örnek; Menakıb-ı Mahmud Paşa-i Veli. Osmanlı İmparatorluğu İktisadi ve Sosyal Değişim Makaleleri I, İçinde (201-210), Ankara: Turhan Kitabevi.

Öztürkmen, A. (2005). Sözlü Tarih’in Yerel Tarih Araştırmalarına Katkısı. Türk Folklor Araştırmaları Dergisi, (1)370, s. 305.

Siyavuşgil, E. S. (1947). Karagöz Psiko-Sosyolojik Bir Deneme. İstanbul: Maarif Matbaası, S. 31.

Somersan, S. (1998). Sözlü Tarih, Araştırmacılık ve Tarih Yazımına Katılım, Tarih Öğretimi ve Ders Kitapları. (Haz. S. Özbaran), İzmir: Dokuz Eylül Yayınları.

Thompson, P. (1999). Geçmişin Sesi Sözlü Tarih. Haz. A. Anadol, Ankara: Tarih Vakfı Yurdu Yayınları.

Togan, V. Z. (1987). Tarihte Usul. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Turan, R. (2002). Kültür Alanındaki Gelişmeler. Türkiye Cumhuriyeti Tarih (Komisyon), C. II, Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, s. 189-246.

Uzunçarşılı, H. İ. (1988). Osmanlı Devleti’in Saray Teşkilâtı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Yıldırım, D. (1998). Tarih Yazımı ve Sözlü Kaynak Ortamı. Türk Bitiği, (İçinde: 77-90), Ankara: Akçağ Yayınları.

Загрузки

Опубликован

2026-09-30

Как цитировать

ЧОБАНОГЛУ , С. (2026). Связь между устной историей и фольклористикой: формирование культурной памяти на материале легенд Бурсы. Yassawi Journal of Philology, 3(3), 147–165. https://doi.org/10.47526/3107-3085.393

Выпуск

Раздел

Литератураведение