МО ЯНЬНІҢ «ӨМІР МЕН ӨЛІМ АЗАБЫ» РОМАНЫНДАҒЫ МӘДЕНИ КОННОТАЦИЯЛАРДЫҢ ҚАЗАҚ ТІЛІНЕ АУДАРЫЛУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.353Кілт сөздер:
аударма, Мо Янь, қытай тілі, мәдени коннотация, семантика.Аңдатпа
Қытай әдебиетінің көрнекті өкілі, Нобель сыйлығының лауреаты Мо Яньнің шығармалары ұлттық мәдениет пен халықтық дүниетанымға бай. Оның «Өмір мен өлім азабы» (Қытайша басылымындағы кітаптің аты《生死疲劳》) романы – ең танымал шығармаларының бірі. Туынды өмір мен өлімнің шексіз айналымын тақырып ете отырып, Қытай ауылындағы жарты ғасырлық жер реформасының тарихын сипаттайды. Сонымен қатар, ауылдағы терең тарихи өзгерістер мен оларға байланысты адамдардың қуаныштары мен қайғыларын суреттейді. Романдағы кейіпкерлер мен оқиғалардың көбісі шынайы өмірден алынған. Автор шығармашылық барысында өз өміріндегі оқиғаларды және естіген әңгімелерді қолданған. Романда Қытай мәдениетіне тән көптеген элементтер бар, бұл шетелдік оқырмандардың Қытай мәдениетімен танысуына мүмкіндік береді.
Бұл мақала романды қазақ тіліне аудару барысын талдай отырып, халықтық мәдениеттің аударылу ерекшеліктерін зерттейді және оны тереңірек түсінуге мүмкіндік береді. Мақала мәдени аударма ілімінің теориясы негізінде, аудармашының мәдениет элементтерін қолданудағы аударма тактикасы мен аударма әдісіне талдау жасап, оны жинақтап реттеп, осы теорияны жаңа зерттеу жетістіктерімен қамдап, оның одан әрі дамуын жебейді. Сондай-ақ бұдан былайғы зерттеушілердің теориялық білімдерді өте жақсы игеруіне жәрдемдесетін материалдармен таныстырады. Сонымен қатар түпнұсқа мен аудармаға талдау жасау арқылы тіл-мәдениет негізін бекемдеп, қытай тілі мен қазақ тіліндегі әдеби шығармалардың дұрыс аударылуына көмегін тигізеді. Ұсынылып отырған мақалада қолданылған зерттеу әдістері: салыстырмалы талдау әдісі: Мо Яньнің «生死疲劳» романының қазақша аудармасы «Өмір мен Өлім азабы» туындысындағы халықтық салт-сана мәдениетін аудару әдісін талдау; семантикалық және мәдени-лингвистикалық әдістер: «Өмір мен өлім азабы» романындағы мәдени аспектілердің қазақ тіліне аударылу ерекшеліктерін және өңірлік айырмашылықтарға байланысты халықтық мәдениетті топқа бөліп талдау. Әдеби туындылардағы ел ішіндегі мәдениет факторларын аударуды зерттеуде әлі де көптеген мәселелер бар. Әдеби шығармалардың мәдени коннотацияның семантикалық мәнін және екінші тілге дәл жеткізілуін зерттеген мақалалар аз, сонымен бірге, бұл зерттеу мақаласы, кейінгі зерттеулерге жетекшілік етіп, авторлардың өзінің зерттеу беталысын айқындап, теорияның практика барысындағы қолданылу әдісі мен жолын анағұрлым ойдағыдай түсінуіне мүмкіндік жасайды.
Әдебиеттер тізімі
1. 章奕奕.狂欢化下《生死疲劳》中人与动物的关系[J].文学教育(上),2023(04):39- 41(Чжан Ийи. "Құрықсыздықтағы адамның және жануарлардың қатынасы «Өмір мен Өлім азабы» шығармасында" // Әдебиет және білім.2023.№4.c.39-41.)
2. 王振平,冯旭冉.《生死疲劳》人物形象前景化表达的翻译研究[J].齐齐哈尔大学学报(哲 学社会科学版), 2023(02):116-120 (Уан Жэньпинь., ФэнСюжань. «Өмір мен Өлім азабы» кейіпкерлерінің бейнелерінің аудармада көрініс табуы // Цицикар университетінің журналы Философия және әлеуметтік ғылымдар бөлімі.2023.№2.c.116-120.)
3. 池清丽. 文化翻译策略多样性及多译互补研究[D]. 上海: 上海外国语大学, 2007（Чи Цинли.Мәдени аударма стратегияларының әртүрлілігі және бірнеше аудармалардың толықтыруы туралы зерттеулер//Шанхай: Шанхай халықаралық зерттеулер университеті.2007.）
4. 王秉钦. 文化翻译理论与实践（第2版）[M]. 天津: 南开大学出版社, 2007:270页（Ван Бинцин. мәдени аударма теориясы мен практикасы (2-ші басылым). Тяньцзинь: Нанкай университетінің баспасы, 2007.270б.）
5. 蔡平. 文化翻译研究[D]. 长沙: 湖南师范大学, 2008（Цай Пин.Мәдени аударма зерттеулері//Чанша: Хунань қалыпты университеті.2008. ）
6. 裘毛如. 文化与翻译[J]. 外语(上海外国语大学学报), 1998(2):20–23（Qiu Maoru. Мәдениет және оның аудармасы //Шет тілдері Шанхай халықаралық зерттеулер университетінің журналы.1998.№2.c 20-23. ）
7. 王秉钦. 文化翻译[M]. 天津: 南开大学出版社, 1995:350页（Ван Бинцин. Мәдени аударма. Тяньцзинь: Нанкай университетінің баспасы, 1995.350б.）
8. 王如辉. 基于语料库的翻译共性研究——以《生死疲劳》英译本为例[J]. 当代中国文学研究丛刊, 2020(9):181–193（Ван Рухуй. Корпусқа негізделген аударманың ортақтығын зерттеу-мысал ретінде «Өмір мен Өлім азабы» ағылшын тіліндегі аудармасын алу//Қазіргі қытай әдебиетін зерттеу сериясы.2020.№9.c181-193. ）
9. 莫言. 生死疲劳[M]. 杭州: 浙江文艺出版社, 2017:1514页. Мо Ян. Өмір мен Өлім азабы.Ханчжоу: Чжэцзян әдебиет және өнер баспасы, 2017.1514б.
10. 尚维龙. 葛浩文翻译思想的主体性研究[D]. 上海: 上海交通大学, 2017（Шан Вэйлонг. Ге Хаовэннің аударма ойларының жеке басын бақылау//Шанхай: Шанхай Цзяо Тонг университеті.2017. ）
11. 崔康丽, 刘颖. 《生死疲劳》中的翻译补偿策略[J]. 河北联合大学学报(社会科学版), 2015(4):120–126（Cui Kangli., Liu Ying. «Өмір мен Өлім азабы» аударманы өтеу стратегиялары //Хэбэй Одағы университетінің журналы әлеуметтік ғылымдар басылымы. 2015.№.4.c120-126. ）
12. 汪笑纯.关联理论指导下《生死疲劳》中的民族特色文化英译研究[J].文化创新比较研究, 2022, 6 (26): 46-49 (Уан Сяочунь. Байланыс теориясы тұрғысынан «Өмір мен Өлім азабы» шығармасындағы этникалық мәдениеттің ағылшын тіліндегі аудармасы // Мәдениет инновацияларының салыстырмалы зерттеулері.2022.№26.c 46-49.)
13. 徐子晏.浅谈《生死疲劳》葛浩文译本中民俗文化的翻译策略[J].英语广场, 2022 (22): 42-44 ( Сюй Цзыян. «Өмір мен Өлім азабы» шығармасының Гэ Хаовэннің аудармасындағы фольклор мәдениетінің аударма стратегиясы // Ағылшын алаңы.2022.№22.c 42-44.)
14. 陈筱婷,吴涛.葛浩文英译莫言《生死疲劳》被动意义句式研究——生态翻译学视角[J].汉字文化,2022(20):152-154 (Чэнь Сяотин., У Тао. Гэ Хаовэннің аударған «Өмір мен Өлім азабы» шығармасындағы пассивтік мағынадағы сөйлемдер: экологиялық аударма теориясы тұрғысынан // Қытай жазу мәдениеті.2022.№20.c152-154.)
15. 李梓铭.副文本视域下莫言《生死疲劳》英译本农民蓝脸形象重构研究[J].文艺争鸣,2023(01):174-179(Ли Цзыминь. «Өмір мен Өлім азабы» шығармасының ағылшын тіліндегі аудармасында фермерлердің бейнесін қайта құру // Өнер мен әдебиет айтысы.2023.№1.c. 174-179.)
16. 曹锦秀.《生死疲劳》英译本中的形象变异[J].名作欣赏,2022(32):179-181 (Цао Цзиньсю. «Өмір мен Өлім азабы» ағылшын тіліндегі аудармасында бейнелердің өзгеруі // Танымал шығармаларға шолу.2022.№32.c.179-181.)
17. 石春让, 石岩. 葛浩文译《生死疲劳》中谚语的文化建构[J]. 外语, 2019(1):94–99（Ши Чунранг., Ши Ян. Ге Хаовэн аударған «Өмір мен Өлім азабы» кітабындағы мақал-мәтелдердің мәдени құрылысы //Шет тілдері.2019.№1.c94-99. ）
18. 苗建伟. 葛浩文翻译观分析——以《生死疲劳》英译本为例[J]. 湖北民族学院学报(哲学社会科学版), 2015(1):176–179 （Миао Цзянвэй. Ге Хаовэннің аударма көзқарасын талдау-мысал ретінде «Өмір мен Өлім азабы» ағылшын тіліндегі аудармасын алу//Хубэй ұлттар университетінің журналы Философия және әлеуметтік ғылымдар басылымы.2015.№1.c176-179 .）
19. 王德领. 莫言与魔幻现实主义[J]. 阿斯塔纳大学学报(社会科学版), 2013(1):80–86（ Ван Делинг. Мо Ян және галлюцинациялық реализм //Астана университетінің журналы әлеуметтік ғылымдар басылымы.2013.№1.c80-86. ）
20. 裘毛如. 文化与翻译[M]. 北京: 中国对外翻译出版公司, 2000:250页（ Цю Маору. Мәдениет және оның аудармасы. Пекин: Қытайдың шетелдік аударма және баспа компаниясы, 2000.250б. ）
21. Mo Yan.Өмір мен өлім азабы / ауд.: Жәйірбек Мұхамедханұлы, Дүйсенәлі Әлмақынұлы. Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2020. — 736 б.
REFERENCES
1. Zhang Yiyi. Kuanghuanhua xia Shengsi pilao zhong ren yu dongwu de guanxi [J]. Wenxue jiaoyu (shang), 2023, no. 4, pp. 39–41 [in China]
2. Wang Zhenping, Feng Xuran. Shengsi pilao renwu xingxiang qianjinghua biaoda de fanyiyanjiu [J]. Qiqihaer daxue xuebao (zhexue shehui kexue ban), 2023, no. 2, pp. 116–120 [in China]
3. Chi Qingli. Wenhua fanyi celüe duoyangxing ji duoyi hubu yanjiu [D]. Shanghai: Shanghai Waiguoyu Daxue, 2007 [in China]
4. 4. Wang Bingqin. Wenhua fanyi lilun yu shijian (di 2 ban) [M]. Tianjin: Nankai Daxue Chubanshe, 2007, 270 p. [in China]
5. Cai Ping. Wenhua fanyi yanjiu [D]. Changsha: Hunan Shifan Daxue, 2008 [in China]
6. Qiu Maoru. Wenhua yu fanyi [J]. Waiguo yu (Shanghai Waiguoyu Daxue xuebao), 1998, no. 2, pp. 20–23 [in China]
7. Wa ng Bingqin. Wenhua fanyi [M]. Tianjin: Nankai Daxue Chubanshe, 1995, 350 p. [in China]
8. Wang Ruhui. Jiyu yuliaoku de fanyi gongxing yanjiu — yi Shengsi pilao yingyiben wei li [J]. Dangdai Zhongguo wenxue yanjiu congkan, 2020, no. 9, pp. 181–193 [in China]
9. Mo Yan. Shengsi pilao [M]. Hangzhou: Zhejiang Wenyi Chubanshe, 2017, 1514 p. [in China]
10. Shang Weilong. Ge Haowen fanyi sixiang de zhutixing yanjiu [D]. Shanghai: Shanghai Jiaotong Daxue, 2017 [in China]
11. Cui Kangli, Liu Ying. Shengsi pilao zhong de fanyi buchang celüe [J]. Hebei LianheDaxuexuebao (shehui kexue ban), 2015, no. 4, pp. 120–126 [in China]
12. Wang Xiaochun. Guanlian lilun zhidao xia Shengsi pilao zhong minzu tese wenhua yingyi yanjiu [J]. Wenhua chuangxin bijiao yanjiu, 2022, vol. 6, no. 26, pp. 46–49 [in China]
13. Xu Ziyan. Qiantan Shengsi pilao Ge Haowen yiben zhong minsu wenhua de fanyi celüe [J]. Yingyu Guangchang, 2022, no. 22, pp. 42–44 [in China]
14. Chen Xiaoting, Wu Tao. Ge Haowen yingyi Mo Yan Shengsi pilao beidong yiyi jushi yanjiu — shengtai fanyixue shijiao [J]. Hanzi Wenhua, 2022, no. 20, pp. 152–154 [in China]
15. Li Ziming. Futext shiyu xia Mo Yan Shengsi pilao yingyiben nongmin Lanlian xingxiang zhonggou yanjiu [J]. Wenyi Zhengming, 2023, no. 1, pp. 174–179 [in China]
16. Cao Jinxiu. Shengsi pilao yingyiben zhong de xingxiang bianyi [J]. Mingzuo Xinshang, 2022, no. 32, pp. 179–181 [in China]
17. Shi Chunrang, Shi Yan. Ge Haowen yi Shengsi pilao zhong yanyu de wenhua jiangou [J]. Waiguoyu, 2019, no. 1, pp. 94–99 [in China]
18. 18 . Miao Jianwei. Ge Haowen fanyi guan fenxi — yi Shengsi pilao yingyiben wei li [J]. Hubei Minzu Xueyuan Xuebao (zhexue shehui kexue ban), 2015, no. 1, pp. 176–179 [in China]
19. Wang Deling. Mo Yan yu mohui xianshi zhuyi [J]. Astana Daxue Xuebao (shehui kexueban),2013, no. 1, pp. 80–86 [in Kazakhstan]
20. Qiu Maoru. Wenhua yu fanyi [M]. Beijing: Zhongguo Duiwai Fanyi Chuban Gongsi, 2000,250 p. [in China]
21. Mo Yan. Omir men olim azaby / aud.: Zhaiyrbek Mukhametkhanuly, Duisenali Almakynuly. — Nur-Sultan: Foliant, 2020. — 736 b. [in Kazakh]
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
