Балалар анимациясындағы балаларға бағытталған медиа дискурстың тілдік ұйымдасуы: онтолингвистикалық талдау
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.421Кілт сөздер:
онтолингвистика, балаларға бағытталған сөйлеу, медиа дискурс, сөйлеу онтогенезі, балалар анимациясы, просодия, кросс-лингвистикалық талдау.Аңдатпа
Мақалада балалар анимациясы онтолингвистика аясында медиаланған тілдік кірістің құрылымдалған түрі ретінде қарастырылады. Қазіргі зерттеулер анимациялық медианың көбіне психологиялық және педагогикалық әсерлеріне назар аударғанымен, анимациялық дискурстың ішкі лингвистикалық ұйымдасуы жеткілікті деңгейде зерттелмеген. Зерттеудің мақсаты – әртүрлі мәдени және тілдік ортадағы анимациялық дискурстың балаларға бағытталған сөйлеудің (Child-Directed Speech, CDS, ББС) негізгі белгілерін қалайша қайта өндіретінін синтаксистік, лексикалық және просодиялық деңгейде анықтау. Зерттеуде сапалы дискурстық талдау, контент талдау және салыстырмалы просодиялық бақылау әдістері қолданылды. Зерттеу материалы ретінде әртүрлі тілдік және мәдени кеңістікті білдіретін үш анимациялық сериал алынды: «Bing» (Ұлыбритания), «Маша мен аю» (Ресей) және «Күшік пен Пай-пай» (Қазақстан). Әр сериалдан бес эпизод таңдалып, негізгі диалогтік фрагменттер синтаксистік, лексикалық, прагматикалық және просодиялық параметрлер бойынша қолмен транскрипцияланып, кодталды.
Нәтижелер балалар анимациясының ерте тілдік кіріске тән әмбебап сипаттарды – құрылымдық ықшамдылықты, лексикалық қайталамалылықты және айқын просодиялық ұйымдасуды – жүйелі түрде қайта өндіретінін көрсетеді. Сонымен бірге бұл белгілер әртүрлі тілдік ортада өзіндік сипатта жүзеге асады: британдық модель синтаксистік болжамдылық пен эмоционалдық реттеуге негізделсе, ресейлік модель экспрессивтік динамика мен морфологиялық ойын элементтерін алға шығарады; ал қазақ моделі ауызша фольклор дәстүрімен сабақтас ырғақтық қайталамалылық пен әуезді құрылымға сүйеніп, қазақ тіліндегі сөйлеу онтогенезінің сипатталған кезеңдерімен үйлеседі.
Зерттеу балалар анимациясының ББС қағидаларын бейнелей отырып, оларды мәдени тұрғыдан айқындалған коммуникативтік модельдерге бейімдейтін құрылымдалған медиаланған тілдік орта ретінде қызмет ететінін көрсетеді. Қазақ тіліндегі материалды енгізу арқылы жұмыс негізінен үндіеуропалық тілдермен шектеліп келген кросс-лингвистикалық зерттеулер аясын кеңейтіп, медиаланған балаларға бағытталған дискурсты дербес лингвистикалық зерттеу нысаны ретінде теориялық тұрғыдан түсіндіруге үлес қосады.
Әдебиеттер тізімі
1. Harmati-Pap V., Vadasz N., Toth I., Kas B. Patterns of lexical and syntactic adjustment in early infant-directed speech related to language development in Hungarian // Clinical Linguistics & Phonetics. – 2025. – Vol. 39, №6–8. – P. 736–764. https://doi.org/10.1080/02699206.2024.2374925
2. Jones G., Cabiddu F., Barrett D.J.K., Castro A., Lee B. How the characteristics of words in child-directed speech differ from adult-directed speech to influence children’s productive vocabularies // First Language. – 2023. – Vol. 43, №1. – P. 1–30. https://doi.org/10.1177/01427237221150070
3. Ismail N., Salehuddin S. Child-Directed Speech in Children’s Media: A Case Study on Bing’s Lexical and Syntactic Structures // GEMA Online® Journal of Language Studies. – 2025. – Vol. 25, №2. – P. 564–584. https://doi.org/10.17576/gema-2025-2502-14
4. Shi J., Gu Y., Vigliocco G. Prosodic modulations in caregiver speech facilitate word learning // Developmental Science. – 2023. – Vol. 26. – e13357. https://doi.org/10.1111/desc.13357
5. Kalashnikova M., Kember H. Prosodic cues in infant-directed speech facilitate young children’s conversational turn predictions // Journal of Experimental Child Psychology. – 2020. – Vol. 199. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2020.104916
6. Аяпова Т.Т. Сөйлеу онтогенезі: бірінші тілдік тұлғаның қалыптасу негіздері: монография. – Алматы: Ұлағат, 2022. – 285 б.
7. Шункеева С.А., Абишева С.К., Жетписбаева М.А. К вопросу научно-методического обеспечения создания цифрового анимационного контента для детей раннего возраста на материалах казахского детского фольклора // Вестник Карагандинского университета. Серия «Педагогика». – 2022. – №3(107). – С. 175–182. https://doi.org/10.31489/2022Ped3/175-182
8. Van Haaften L., Diepeveen S., van den Engel-Hoek L., de Swart B., Maassen B. Speech sound development in typically developing 2–7-year-old children // International Journal of Language & Communication Disorders. – 2020. – Vol. 55, №6. – P. 971–987. https://doi.org/10.1111/1460-6984.12575
9. Chomsky N. Aspects of the theory of syntax. – Cambridge (MA): MIT Press, 1965. – 251 p.
10. Bruner J. Child’s talk: learning to use language. – Oxford: Oxford University Press, 1983. – 288 p.
11. Linebarger D.L., Vaala S.E. Screen media and language development in infants and toddlers: an ecological perspective // Developmental Review. – 2010. – Vol. 30, №2. – P. 176–202. https://doi.org/10.1016/j.dr.2010.03.006
12. Shi R. Functional morphemes and early language acquisition // Child Development Perspectives. – 2014. – Vol. 8, №1. – P. 6–11. https://doi.org/10.1111/cdep.12052
13. Laalo K., Argus R. Linguistic recycling in language acquisition // AILA Review. – 2020. – Vol. 33, №1. – P. 86–103. https://doi.org/10.1075/aila.00031.laa.
14. Реброва А.Д., Гегелова Н.С. Словотворчество в речи персонажа мультсериала «Маша и Медведь» // Научный диалог. – 2023. – Т. 12, №1. – С. 171–184. https://doi.org/10.24224/2227-1295-2023-12-1-171-184
15. Cychosz M., Edwards J. R., Bernstein Ratner N., Torrington Eaton C., Newman R. S. Acoustic-Lexical Characteristics of Child-Directed Speech Between 7 and 24 Months and Their Impact on Toddlers’ Phonological Processing // Frontiers in Psychology. – 2021. – Vol. 12. – https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.712647
16. Han M., de Jong N.H., Kager R. Relating the prosody of infant-directed speech to children’s vocabulary size // Journal of Child Language. – 2024. – Vol. 51. – P. 217–233. https://doi.org/10.1017/S0305000923000041
REFERENCES
1. Harmati-Pap V., Vadasz N., Toth I., Kas B. Patterns of lexical and syntactic adjustment in early infant-directed speech related to language development in Hungarian // Clinical Linguistics & Phonetics. – 2025. – Vol. 39, №6–8. – P. 736–764. https://doi.org/10.1080/02699206.2024.2374925
2. Jones G., Cabiddu F., Barrett D.J.K., Castro A., Lee B. How the characteristics of words in child-directed speech differ from adult-directed speech to influence children’s productive vocabularies // First Language. – 2023. – Vol. 43, №1. – P. 1–30. https://doi.org/10.1177/01427237221150070
3. Ismail N., Salehuddin S. Child-Directed Speech in Children’s Media: A Case Study on Bing’s Lexical and Syntactic Structures // GEMA Online® Journal of Language Studies. – 2025. – Vol. 25, №2. – P. 564–584. https://doi.org/10.17576/gema-2025-2502-14
4. Shi J., Gu Y., Vigliocco G. Prosodic modulations in caregiver speech facilitate word learning // Developmental Science. – 2023. – Vol. 26. – e13357. https://doi.org/10.1111/desc.13357
5. Kalashnikova M., Kember H. Prosodic cues in infant-directed speech facilitate young children’s conversational turn predictions // Journal of Experimental Child Psychology. – 2020. – Vol. 199. https://doi.org/10.1016/j.jecp.2020.104916
6. Ayapova T.T. Soileu ontogenezі: bіrіnshі tіldіk tulganyn qalyptasu negіzderі: monografia [Speech ontogenesis: foundations of the formation of the first language personality: monograph]. – Almaty: Ulagat, 2022. – 285 b. [in Kazakh]
7. Shunkeieva S.A., Abisheva S.K., Zhetpisbaeva M.A. K voprosu nauchno-metodicheskogo obespechenia sozdania cifrovogo animacionnogo kontenta dlia detei rannego vozrasta na materialah kazahskogo detskogo folklora [On the issue of scientific and methodological support of development of digital animation content for toddlers based on the materials of Kazakh children’s folklore] // Vestnik Karagandinskogo universiteta. Seria «Pedagogika». – 2022. – №3(107). – P. 175–182. https://doi.org/10.31489/2022Ped3/175-182. [in Russian]
8. Van Haaften L., Diepeveen S., van den Engel-Hoek L., de Swart B., Maassen B. Speech sound development in typically developing 2–7-year-old children // International Journal of Language & Communication Disorders. – 2020. – Vol. 55, №6. – P. 971–987. https://doi.org/10.1111/1460-6984.12575
9. Chomsky N. Aspects of the theory of syntax. – Cambridge (MA): MIT Press, 1965. – 251 p.
10. Bruner J. Child’s talk: learning to use language. – Oxford: Oxford University Press, 1983. – 288 p.
11. Linebarger D.L., Vaala S.E. Screen media and language development in infants and toddlers: an ecological perspective // Developmental Review. – 2010. – Vol. 30, №2. – P. 176–202. https://doi.org/10.1016/j.dr.2010.03.006
12. Shi R. Functional morphemes and early language acquisition // Child Development Perspectives. – 2014. – Vol. 8, №1. – P. 6–11. https://doi.org/10.1111/cdep.12052
13. Laalo K., Argus R. Linguistic recycling in language acquisition // AILA Review. – 2020. – Vol. 33, №1. – P. 86–103. https://doi.org/10.1075/aila.00031.laa.
14. Rebrova A.D., Gegelova N.S. Slovotvorchestvo v rechi personazha multseriala «Masha i Medved» [Word-making in the speech of a character from the animated series “Masha and the Bear”] // Nauchnyi dialog. – 2023. – T. 12, №1. – S. 171–184. https://doi.org/10.24224/2227-1295-2023-12-1-171-184 [in Russian]
15. Cychosz M., Edwards J. R., Bernstein Ratner N., Torrington Eaton C., Newman R. S. Acoustic-Lexical Characteristics of Child-Directed Speech Between 7 and 24 Months and Their Impact on Toddlers’ Phonological Processing // Frontiers in Psychology. – 2021. – Vol. 12. – https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.712647
16. Han M., de Jong N.H., Kager R. Relating the prosody of infant-directed speech to children’s vocabulary size // Journal of Child Language. – 2024. – Vol. 51. – P. 217–233. https://doi.org/10.1017/S0305000923000041
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
