Yayın Etiği
“Yassawi Journal of Philology” dergisinin editörlüğü (bundan sonra “dergi” olarak anılacaktır) faaliyetlerinde profesyonellik, nesnellik, bilimsellik ve tarafsızlık ilkelerini esas alır. Editörlük, bilimsel yayının hazırlanması ve araştırma sonuçlarının yaygınlaştırılmasına ilişkin etik yükümlülükleri üstlenir.
Editörlüğün yazarlarla etkileşimi şeffaflık, dürüstlük, nezaket, adalet ve nesnellik ilkelerine dayanır.
El yazmaları yayıma hazırlık sürecinden geçirilir. Bu süreçte telif hakları, Kazakistan Cumhuriyeti’nin yürürlükteki mevzuatı ve normları uyarınca korunur.
Dergiye kabul edilen bilimsel makaleler, alanında uzman bilim insanları tarafından zorunlu çift-kör hakem değerlendirmesinden geçer. Bir olumlu ve bir olumsuz görüş gelmesi hâlinde makale üçüncü hakeme gönderilir. Üçüncü hakemden de olumsuz görüş gelmesi durumunda makale iade edilir ve yayımlanmaz; olumlu görüş gelmesi hâlinde yayımlanabilirlik açısından editörler kuruluna sunulur. Makalelerle ilgili ihtilaflı durumlarda nihai kararı derginin bilimsel editörü verir. Ortalama olarak yayımlama kararı 2 aydan 8 aya kadar olan bir sürede verilir.
Editörlüğün makale yazarları ve hakemlerle iletişimi, OJS elektronik platformu üzerinden çevrim içi olarak ve gerekli hâllerde e-posta yoluyla yürütülür.
Bilimsel yayın, Kazakistan Cumhuriyeti Bilim ve Yükseköğretim Alanında Kalite Güvencesi Komitesinin “Bilimsel faaliyetin sonuçlarının yayımlanması için önerilen yayınlar listesine” dâhil edilmesine ilişkin gerekliliklere (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600013409) uygun olarak yayımlanır. Ayrıca uluslararası uygulamanın özellikleri ve gereklilikleri dikkate alınarak, Yayın Etiği Komitesi’nin (Committee on Publication Ethics - COPE; https://publicationethics.org) dergi editörleri için bilimsel yayın etiği ilkelerine ilişkin rehberine uygun şekilde yayın etiği hazırlanmıştır.
Yayın sürecinin tüm katılımcıları bu yayın etiğinin ilke ve normlarına uymakla yükümlüdür. Etik ilkelere uyum, hem bilimsel derginin kalitesinin sağlanması ve korunması hem de yayın sürecine katılanlar arasında güven ve saygının tesis edilmesi açısından önemlidir.
Bilimsel araştırma sonuçlarının yayımlanması sırasında sahte yazarlık, araştırma sonuçlarını çarpıtma ve uydurma (fabrikasyon), ayrıca yazarların izni olmaksızın makale taslaklarını başka yayınlara iletme gibi eylemler etik dışı kabul edilir ve yayın etiğinin ihlali sayılır.
Yayın sürecine katılanların sorumlulukları
Editörler Kurulu üyelerinin sorumlulukları
“Yassawi Journal of Philology” dergisinin editörler kurulu üyeleri; dergiyi geliştirme, ilerletme, uluslararası veri tabanlarına dâhil etme ve bilimsel makalelerin kalitesini artırma amaçlı faaliyetleri yürütür.
Editörlerin görev ve hakları
Editörler, bir bilimsel makalenin yayımlanabilirliği (veya yayımlanamayacağı) konusunda nihai kararı yalnızca etik normlar ve telif hakkına ilişkin mevzuat çerçevesinde vermekle yükümlüdür. Bu süreçte dergi politikasını esas alma hakkına sahiptirler.
Editörler, özellikle metin ve içindeki verilerde intihal olup olmadığına özel önem vermekle yükümlüdür. Makale daha önce yayımlanmışsa veya intihal tespit edilirse, söz konusu materyali yayımlamama hakkına sahiptirler. Editörler, yazarın siyasi ve dini görüşleri ile kişisel verilerinden bağımsız olarak yürürlükteki hukuk kurallarını dikkate alıp el yazmalarının bilimsel içeriğini değerlendirebilir.
Hakemin görev ve hakları
Hakem, etik kurallara uyarak yazar materyallerine ilişkin bilimsel değerlendirme yapar. Hakemin yeterliliği el yazmasını değerlendirmek için yeterli değilse ve/veya organizasyonel nedenlerle inceleme süresi uzuyorsa, bunu editörlüğe bildirmek ve söz konusu el yazmasının hakemliğinden çekilmek zorundadır. Hakem değerlendirmesi için alınan el yazması gizli bir belge olarak görülmeli; editörlük tarafından inceleme veya tartışma yetkisi verilmemiş üçüncü kişilere devredilmemelidir. Hakem, başkası tarafından yazılmış bir değerlendirmeyi imzalama hakkına sahip değildir.
Hakemin sorumlulukları:
- kendisine sunulan el yazmasının yazarların fikrî mülkiyeti olduğunu ve kamuya açıklanmaması gereken bilgi içerdiğini bilmek;
- değerlendirdiği el yazmasının başka çalışmalarla önemli veya kısmi benzerliğine, ayrıca kural olarak atıfların bulunmaması durumuna ve aynı ya da diğer yazarların daha önce yayımlanmış çalışmalarındaki kanıt ve sonuçlara editörlüğün dikkatini çekmek;
- makalede kaynak gösterilmeden benzer şekilde yayımlanmış çalışmaları belirtmek;
- araştırma sonuçlarını adil ve kapsamlı biçimde değerlendirmek ve açık önerilere dayalı görüş bildirmek.
Hakem, yazarın şahsına, bilimsel düzeyine, bilimsel dünya görüşüne, özel hazırlık düzeyine vb. ilişkin eleştirel ifadelerde bulunamaz. Hakem, sunulan çalışmanın içeriğine ilişkin bilgileri yayımlanmadan önce kendi çıkarı için kullanamaz.
Yazarın yayın etiği ilkeleri ve yükümlülükleri
Tekil yayın ilkesi. Editörlüğe sunulan makale taslağının başka yayınlara değerlendirilmek üzere gönderilmemesinden yazar(lar) sorumludur. El yazmasının aynı anda birden fazla dergiye/yayına sunulmasına izin verilmez; bu durum yayın etiği ilke, standart ve normlarının ağır ihlalidir.
Bir yazarın makalesi (tek yazarlı veya ortak yazarlı) dergide bir takvim yılı içinde ikiden fazla yayımlanamaz ve iki ardışık sayıda yayımlanmaz.
El yazmasının yazarlığı. Birinci yazar; iki veya üç yazarın ortak yazarlığında yayımlanan makaleye en büyük entelektüel ve pratik katkıyı yapan kişidir ve yazarlar listesinde ilk sırada yer alır.
Sorumlu yazar; bilimsel çalışmadan sorumlu olan, deneysel çalışmadaki verilerin doğruluğunu ve etik ihlallerin bulunmadığını garanti eden yazardır. Sorumlu yazar, ad-soyadının yanına zarf işareti konularak belirtilir. Görevleri arasında makaleyi dergiye sunmak ve dergi editörlüğü ile iletişim kurmak yer alır. Birinci ve sorumlu yazar dışındaki diğer yazarlar katkılarına göre sıralanır. Yayımlanan el yazması/makalede belirtilen tüm yazarlar, çalışmanın içeriğinden sorumludur.
Değerlendirme aşamasında yazar listesi değişirse, sorumlu yazar gerekçeyi ve yazarlara ilişkin tam bilgileri kişisel hesabındaki “Pікірталастар (Обсуждение рецензирования/Review Discussions)” bölümüne yazmalıdır.
Özgünlük ilkesi. Makale yazarları, yayımlanan bilgiler için yüksek sorumluluğu dikkate alarak araştırma sonuçlarının güvenilirliğine ve doğruluğuna dikkat etmelidir. Yazarlar, el yazmasında sunulan araştırma sonuçlarının tamamen özgün olduğunu garanti etmelidir. Kullanılan alıntılar ve değerlendirmeler mutlaka atıfla ve birincil kaynak olarak gösterilmelidir. Aşırı metin kullanımı, kaynakların uygun biçimde belirtilmemesi, kaynakların çarpıtılması veya başkalarının araştırma sonuçlarının sahiplenilmesi dâhil her türlü intihal etik dışıdır ve kabul edilemez. Atıfsız verilen bilgiler editörler kurulu tarafından intihal olarak değerlendirilir.
Yazarın yükümlülükleri:
- el yazmasında yalnızca doğru veri ve bilgileri kullanmak;
- diğer araştırmacıların deneyleri tekrarlayıp doğrulayabilmesi için yeterli bilgi sağlamak;
- izin alınmadan açık mektup niteliğinde verilen ve özel yollardan elde edilen bilgileri kullanmamak;
- verilerin çarpıtılmasına ve yanlış bilgiye yol açmamak.
Materyalin yeniden yayımlanmasına izin verilmemelidir (yazar, gönderdiği kapak yazısında çalışmanın ilk kez yayımlandığını belirtmekle yükümlüdür).
El yazmasının bazı bölümleri daha önce yayımlanmışsa, yazar önceki çalışmasına atıf yapmalı ve yeni çalışmanın önceki çalışmadan farklarını göstermelidir. Ayrıca yazarlar, başka bir yayına gönderilmiş ve değerlendirme aşamasında olan el yazmalarını veya başka bir dergide yayımlanmış makalelerini sunmamalıdır.
Üçüncü kişiler çalışmanın sonuçlarını eleştirdiğinde yazarlar etik normlara uymak zorundadır. Açık duygusal ifadeler ve yapıcı olmayan, etik dışı değerlendirmelere yer verilmemelidir. Herhangi bir araştırmacının iddialarının geçersizliği, mevcut teorilerin çürütülmesi vb. durumlarda güvenilir kanıtlar sunulmalı; bilimsel muhataba karşı saygısızlık ve saldırganlığın hiçbir türüne izin verilmemelidir.
Yayın etiğinin ihlali, makale yayımlanmadan önceki değerlendirme aşamasında reddetme; yayımlandıktan sonra tespit edilmesi hâlinde ise geri çekme (retraksyon) için gerekçe oluşturur.
Yapay zekâ araçlarının kullanım şartları
Dergi editörlüğü, bilimsel makalelerde yapay zekâ (bundan sonra - YZ) araçlarının kullanımına ilişkin olarak, Kazakistan Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanının 31 Mart 2011 tarihli ve 127 sayılı emrinin Ek 1’inin 5. maddesinde belirtilen ilkeleri (Kazakistan Cumhuriyeti Bilim ve Yükseköğretim Bakanının 6 Ocak 2025 tarihli ve 4 sayılı emriyle yapılan değişiklikler çerçevesinde) esas alır.
Yazarlar, YZ yardımıyla oluşturulan her türlü içerikten tamamen sorumludur. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin istatistiksel işlenmesi için YZ kullanımına izin verilir. YZ kullanılması durumunda, araştırma etiğine uygun biçimde YZ kaynağı/aracı mutlaka belirtilmelidir. “Araştırma Yöntemleri ve Materyaller” bölümünde hangi aracın hangi amaçla ve araştırmanın hangi aşamasında kullanıldığı açıkça ifade edilmelidir. Makalede YZ teknolojileri kullanıldığında, bilimsel sonuçlar, öneriler ve çıkarımlar yazar veya yazarlar tarafından bağımsız olarak formüle edilmelidir. Makalenin ana metnini yazmada, yanıltıcı bilgi vermede veya intihal tespitini aşmak amacıyla YZ kullanılamaz.
Hakemler, el yazmalarını değerlendirirken üretken YZ araçlarını kullanmamalıdır.
Metin kopyalama ve intihal
İntihal denetimi, derginin sorumlu sekreteri tarafından “Öğrencilerin değerlendirilen yazılı çalışmalarında, öğretim elemanlarının öğretim-metodolojik ve bilimsel eserlerinde metin kullanımını kontrol etme kuralı”na (UE-HQTU-100-2022) uygun olarak yürütülür.
Bilimsel makale, daha önce yayımlanmamış ve başka yayınlarda yayımlanmak üzere hazırlanmış olmayan bilimsel araştırma sonuçlarını sunmalıdır.
Dergide yayımlanmak üzere sunulan bilimsel makalenin metin özgünlüğü en az %75 olmalıdır. Bu norma uyulmaması ve yapay zekâ ile üretilmiş metinlerin tespit edilmesi durumunda makale iade edilir. %75’in üzerinde sonuç gösteren, derginin kapsamına ve yayına ilişkin gerekliliklere uygun makale değerlendirmeye alınır ve hakemliğe gönderilir.
Yazarlar, el yazmasında sunulan araştırma sonuçlarının tamamen özgün olduğunu garanti etmelidir. Kullanılan alıntılar ve değerlendirmeler mutlaka atıfla ve birincil kaynak olarak gösterilmelidir. Aşırı metin kullanımı, kaynakların uygun biçimde belirtilmemesi, kaynakların çarpıtılması veya başkalarının araştırma sonuçlarının sahiplenilmesi dâhil her türlü intihal etik dışıdır ve kabul edilemez. Atıfsız verilen bilgiler editörler kurulu tarafından intihal olarak değerlendirilir.
Telif hakkı ve belgelendirme (lisanslama)
Dergi, makalelerin okunmasına, indirilmesine, kopyalanmasına, dağıtılmasına, basılmasına ve tam metinlerine herhangi bir kısıtlama olmaksızın telif hakkına uygun atıf yapılarak erişilmesini sağlayan açık erişim sunar. Yazarlar telif haklarını korur ve dergiye el yazmasının ilk yayımlanma hakkını verir. Yayımlanan tüm el yazmaları Creative Commons Attribution lisansı ile sunulur: https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/. Bu lisans, yazar adı ve dergiye atıf verilmesi şartıyla materyalin serbestçe kopyalanmasına, dağıtılmasına ve uyarlanmasına izin verir. Yazarlar, bu dergiye atıf yapmak kaydıyla yayımlanmış el yazması sürümünün (örneğin depolara yerleştirme veya kitapta yayımlama) münhasır olmayan dağıtımına ilişkin ek sözleşmeler yapabilir. Yazarlar, çalışmalarını çevrim içi olarak (örneğin kurum deposuna veya kişisel web sitesine) hakemlik sürecinden önce ve dergide yayımlandıktan sonra yükleme hakkına sahiptir.
Çıkar çatışması
Yayın Etiği Komitesi (COPE) tanımına göre, bilimsel yayıncılıkta çıkar çatışması; yazarın, hakemin veya editörün finansal ya da kişisel/mesleki nedenlerden kaynaklanan durumlarıdır.
Çıkar çatışması, hakem ve editörler kurulunun bilimsel değerlendirmesinden sonra da ortaya çıkabilir. Taraflar arasındaki anlaşmazlık sonucunda el yazmasının yayımlanmasına ilişkin karar, editörlük ve editörler kurulu üyeleri tarafından verilir.
Değerlendirmeye sunulan el yazmalarından elde edilen yayımlanmamış bilgiler kişisel amaçlarla kullanılmamalı ve yazarın yazılı izni olmaksızın üçüncü kişilere verilmemelidir. Hakemlik sırasında elde edilen bilgi veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel amaçlarla kullanılmamalıdır. Çıkar çatışması doğarsa editörler el yazmasını değerlendirmekten çekilmelidir (başka bir editöre veya editörler kurulunun başka bir üyesine devretmelidir). Editörler, tüm yazarlardan rekabet eden çıkarları açıklamalarını talep etmeli ve bu çıkarlar yayımdan sonra tespit edilirse düzeltmelerin yayımlanmasını istemelidir. Gerekli hâllerde görüş yayımlama veya endişe beyanı gibi diğer uygun önlemler de alınmalıdır.
El yazmasının içeriğine ilişkin çıkar çatışması bulunması hâlinde, bilimsel editör el yazmasının yeniden kontrolünü ve hakem değerlendirmesini başka bir hakeme devreder.
İnceleme ve hakemlik sürecinde çıkar çatışmasının bulunması, el yazmasının mutlaka iade edileceği anlamına gelmez.
