ҚАЛЫПТАСТЫРУШЫ БАҒАЛАУ АРҚЫЛЫ БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ДЕРБЕСТIГIН ДАМЫТУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.9Кілт сөздер:
қалыптастырушы бағалау, когнитивтік, оқушының дербестiгi, өзiн-өзi басқару, керi байланыс, рефлексия, дамыта оқыту.Аңдатпа
Бұл мақалада оқушылардың оқу дербестігін арттыру мақсатында оқу
жетістіктерін бағалаудың дәстүрлі емес әдістері қарастырылады, атап айтқанда,
қалыптастырушы бағалаудың негізгі ұстанымдары мен оны сабақ үдерісінде қолданудың
дидактикалық ерекшеліктері сипатталады. Биология сабағында қалыптастырушы
бағалауды қолдану арқылы оқушылардың дербестiгiн дамыту жолдары жан-жақты
айтылған. Сондай-ақ жиынтық және қалыптастырушы бағалау тәсілдерінің артықшылықтары
мен кемшіліктері талданады және отандық әрі шетелдік тәжірибедегі оқу дербестігін дамыту
жолдары салыстырмалы түрде сараланады. Негізгі мектептегі биология пәнінде метапәндік
нәтижелерге жету мақсатында қалыптастырушы бағалауды қолданудың тиімділігі тәжірибе
және эксперимент негізінде дәлелденген.
Қалыптастырушы бағалау – оқушы мен мұғалім арасындағы тұрақты кері байланысты
қамтамасыз ететін үздіксіз үдеріс болып табылады. Қазіргі уақытта дәстүрлі білім беру үлгісі
қоғам мен технологияның жылдам дамуына толық сәйкес келмейді, сондықтан білім беру
жүйесінде оқушылардың жетістіктерін бағалауда жаңа тәсілдерді енгізу қажеттігі туындауда.
«Білім берудегі дербестік» ұғымы педагогикада бұрыннан белгілі болғанымен, оны
қалыптастыру әдістері белгілі бір тарихи кезеңдегі ғылыми-педагогикалық көзқарастарға
байланысты өзгеріп отыратыны атап өтіледі.
Бүгінде құзыреттілікке негізделген оқыту моделіне көшу аясында студентке
бағдарланған тәсілдер маңызды рөл атқаруда. Сонымен қатар, «шекаралық» сипаттағы
бағалау білім беру нәтижелеріне қол жеткізуге мүмкіндік беретін тек өлшеу құралы ғана емес,
сонымен бірге дидактикалық құрал ретінде де қарастырылады. Осы тұрғыдан алғанда,
қалыптастырушы бағалау технологиясы педагогикалық диагностика ретінде метапәндік
нәтижелерді қалыптастыру үшін және бағалау үшін тиімді қолданылатыны эксперименттік
зерттеу нәтижелерімен дәлелденді. Зерттеу нәтижесінде қалыптастырушы бағалаудың
тиянақты түрде оқу үдерісіне енгiзiлуi, оқушылардың белсендiлiгiн арттыруда оң
көрсеткіштер көрсете алды. Оқушылар дербес шешiм қабылдап, ғылыми сөздік қоры
биологиялық терминдермен толығып, өзiн-өзi бағалау және іс әрекеттерін рефлексиялау қабiлеттерiн меңгере алды.
Әдебиеттер тізімі
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Асмолов А.Г., Бурменская Г.В., Володарская И.А. и др. Формирование универсальных учебных действий в основной школе: от действия к мысли. Система заданий: пособие для учителя. – Москва: Просвещение, 2011. – 159 с.
2. Бойцова Е.Г. Формирующее оценивание образовательных результатов учащихся в современной школе // Человек и образование. – 2014. – №1. – C. 171-175.
3. Груздева Е.Л. Формирующее оценивание на уроках биологии // Педагогическая мастерская. Все для учителя! – 2016. – №2 (62). – С. 5-8.
4. Игнатович С.С., Игнатович В.К., Галушко И.Г. Образовательная самостоятельность современных старшеклассников: опыт эмпирического исследования // Непрерывное образование: XXI век. – 2016. – №3 (15). – С. 34-43.
5. Игнатьева Е.Ю. Оценивание образовательных результатов школьников как обучающая стратегия // Непрерывное образование: XXI век. – 2018. – Вып. 3 (23). – С. 71-83.
6. Косикова С.В., Косолапова Л.А. Непрерывность развития учебной самостоятельности школьника как критерий преемственности образовательной системы школы // Педагогика и психология образования. – 2019. – №1. – С. 58-70.
7. Ambrose S.A., Bridges M.W., Lovett M.C. et al. How Learning Works: Seven Research-Based Principles for Smart Teaching. – San Francisco: Jossey-Bass, 2010. – 328 p.
8. Brown G., Bull J., Pendlebury M. Assessing student learning in higher education. – London: Routledge, 1997. – 336 p.
9. Danso J. Developing students’ independent skills through the use of assessment for learning strategies: How does this affect engagement? [Electronic resource]. URL: https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:de5086c1-87da-4800-856a-3f6b28efbf61 (date of access 27.01.2025)
10. Heritage M. Formative assessment: What do teachers need to know and do? [Electronic resource]. URL: https://www.researchgate.net/publication/44838241_Formative_Assessment_What_Do_Teachers_Need_to_Know_and_Do (date of access 27.01.2025)
11. Kulasegaram K., Rangachari P.K. Beyond «formative»: Assessments to enrich student learning // Advances in Physiology Education. – 2018. – №42. – P. 5-14. https://doi.org/10.1152/advan.00122.2017
12. Sadler D.R. Formative assessment and the design of instructional systems [Electronic resource]. URL: https://link.springer. com/ article/10.1007%2FBF00117714 (date of access 27.01.2025)
13. Siegesmund A. Using self-assessment to develop metacognition and self-regulated learners [Electronic resource]. URL: https://academic.oup.com/femsle/article/364/11/fnx096/3814095 (date of access 27.01.2025)
14. Айтбаев С.Т., Майматаева А.Д. Метапәндік нәтижелерді қалыптастырушы бағалау үдерісінде модельдеу // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2022. – №4(126). – Б. 328–338. https://doi.org/10.47526/2022-4/2664-0686.28
REFERENCES
1. Asmolov A.G., Burmenskaia G.V., Volodarskaia I.A. i dr. Formirovanie universalnyh uchebnyh deistvi v osnovnoi shkole: ot deistvia k mysli. Sistema zadani: posobie dlia uchitelia [Formation of universal educational actions in secondary schools: from action to thought. Assignment system: a teacher's guide]. – Moskva: Prosveshenie, 2011. – 159 s. [in Russian]
2. Boicova E.G. Formiruiushee ocenivanie obrazovatelnyh rezultatov uchashihsia v sovremennoi shkole [Formative assessment of students' educational outcomes in modern schools] // Chelovek i obrazovanie. – 2014. – №1. – C. 171-175. [in Russian]
3. Gruzdeva E.L. Formiruiushee ocenivanie na urokah biologii [Formative assessment in biology lessons] // Pedagogicheskaia masterskaia. Vse dlia uchitelia! – 2016. – №2 (62). – S. 5-8. [in Russian]
4. Ignatovich S.S., Ignatovich V.K., Galushko I.G. Obrazovatelnaia samostoiatelnost sovremennyh starsheklassnikov: opyt empiricheskogo issledovania [Educational independence of modern high school students: empirical research experience] // Nepreryvnoe obrazovanie: XXI vek. – 2016. – №3 (15). – S. 34-43. [in Russian]
5. Ignatieva E.Iu. Ocenivanie obrazovatelnyh rezultatov shkolnikov kak obuchaiushaia strategia [Evaluating students' educational outcomes as a learning strategy] // Nepreryvnoe obrazovanie: XXI vek. – 2018. – Vyp. 3 (23). – S. 71-83. [in Russian]
6. Kosikova S.V., Kosolapova L.A. Nepreryvnost razvitia uchebnoi samostoiatelnosti shkolnika kak kriteri preemstvennosti obrazovatelnoi sistemy shkoly [The continuity of the student's learning independence as a criterion for the continuity of the school's educational system] // Pedagogika i psihologia obrazovania. – 2019. – №1. – S. 58-70. [in Russian]
7. Ambrose S.A., Bridges M.W., Lovett M.C. et al. How Learning Works: Seven Research-Based Principles for Smart Teaching. – San Francisco: Jossey-Bass, 2010. – 328 p.
8. Brown G., Bull J., Pendlebury M. Assessing student learning in higher education. – London: Routledge, 1997. – 336 p.
9. Danso J. Developing students’ independent skills through the use of assessment for learning strategies: How does this affect engagement? [Electronic resource]. URL: https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:de5086c1-87da-4800-856a-3f6b28efbf61 (date of access 27.01.2025)
10. Heritage M. Formative assessment: What do teachers need to know and do? [Electronic resource]. URL: https://www.researchgate.net/publication/44838241_Formative_Assessment_What_Do_Teachers_Need_to_Know_and_Do (date of access 27.01.2025)
11. Kulasegaram K., Rangachari P.K. Beyond «formative»: Assessments to enrich student learning // Advances in Physiology Education. – 2018. – №42. – P. 5-14. https://doi.org/10.1152/advan.00122.2017
12. Sadler D.R. Formative assessment and the design of instructional systems [Electronic resource]. URL: https://link.springer. com/ article/10.1007%2FBF00117714 (date of access 27.01.2025)
13. Siegesmund A. Using self-assessment to develop metacognition and self-regulated learners [Electronic resource]. URL: https://academic.oup.com/femsle/article/364/11/fnx096/3814095 (date of access 27.01.2025)
14. Aytbaev S.T., Maimataeva A.D. Metapandik natijelerdi qalyptastyrushy bagalau uderisinde modeldeu [Modeling of the Process of Formative Evaluation of Metasubject Results in the System of Basic General Education] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2022. – №4 (126). – B. 328–338. https://doi.org/10.47526/2022-4/2664-0686.28 [in Kazakh]
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
