BIÇIMLENDIRICI DEĞERLENDIRME ARACILIĞIYLA BIYOLOJI DERSLERINDE ÖĞRENCI ÖZERKLIĞININ GELIŞTIRILMESI
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.9Anahtar Kelimeler:
formative assessment, the cognitive approach, student independence, self-management, feedback, reflection, motivation to learn, developmental learning.Özet
Bu makalede, öğrencilerin öğrenme özerkliklerini (bağımsızlıklarını) artırmak amacıyla akademik başarı değerlendirmesinde kullanılan geleneksel olmayan yöntemler ele alınmaktadır. Özellikle biçimlendirici değerlendirmenin (formative assessment) temel ilkeleri ile bunun ders sürecinde uygulanmasının didaktik özellikleri tanımlanmaktadır. Biyoloji dersinde biçimlendirici değerlendirme kullanımı yoluyla öğrenci özerkliğinin geliştirilme yolları çok yönlü olarak ortaya konmuştur. Ayrıca, düzey belirleyici (summatif) ve biçimlendirici (formatif) değerlendirme yaklaşımlarının avantaj ve dezavantajları analiz edilmekte; yerli ve yabancı uygulamalarda öğrenme özerkliğini geliştirme yöntemleri karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Ortaokul biyoloji dersinde disiplinlerüstü/meta-konu çıktılarına ulaşmak amacıyla biçimlendirici değerlendirme kullanılmasının etkililiği, uygulama ve deney temelinde kanıtlanmıştır.
Biçimlendirici değerlendirme; öğrenci ile öğretmen arasında sürekli bir geri bildirimi güvence altına alan kesintisiz bir süreçtir. Günümüzde geleneksel eğitim modeli, toplumun ve teknolojinin hızlı gelişimine tam olarak yanıt verememektedir; bu nedenle eğitim sisteminde öğrencilerin başarılarını değerlendirirken yeni yaklaşımların entegre edilmesi ihtiyacı doğmaktadır. “Eğitimde özerklik” kavramı pedagojide uzun zamandır bilinmesine rağmen, bu yetinin şekillendirilme yöntemlerinin belirli tarihi dönemlerdeki bilimsel-pedagojik bakış açılarına bağlı olarak değişiklik gösterdiği vurgulanmaktadır.
Bugün, yeterlilik odaklı öğretim modeline geçiş çerçevesinde öğrenci merkezli yaklaşımlar önemli bir rol oynamaktadır. Bununla birlikte, “ara/süreç odaklı” nitelikteki değerlendirmeler, eğitim çıktılarına ulaşılmasını sağlayan sadece bir ölçme aracı değil, aynı zamanda didaktik bir araç olarak da kabul edilmektedir. Bu açıdan bakıldığında, deneysel araştırma sonuçlarıyla biçimlendirici değerlendirme teknolojisinin, pedagojik bir teşhis (tanılama) yöntemi olarak disiplinlerüstü sonuçların şekillendirilmesinde ve değerlendirilmesinde etkili bir şekilde kullanılabileceği kanıtlanmıştır. Araştırma sonucunda, biçimlendirici değerlendirmenin eğitim sürecine planlı bir şekilde dahil edilmesinin, öğrencilerin aktivite düzeylerini artırmada olumlu göstergeler sağladığı görülmüştür. Öğrenciler bağımsız kararlar alabilmeyi öğrenmiş, bilimsel kelime dağarcıklarını biyolojik terimlerle zenginleştirmiş, öz-değerlendirme ve kendi faaliyetlerini yansıtma (refleksiyon) becerilerini kazanmışlardır.
Referanslar
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Асмолов А.Г., Бурменская Г.В., Володарская И.А. и др. Формирование универсальных учебных действий в основной школе: от действия к мысли. Система заданий: пособие для учителя. – Москва: Просвещение, 2011. – 159 с.
2. Бойцова Е.Г. Формирующее оценивание образовательных результатов учащихся в современной школе // Человек и образование. – 2014. – №1. – C. 171-175.
3. Груздева Е.Л. Формирующее оценивание на уроках биологии // Педагогическая мастерская. Все для учителя! – 2016. – №2 (62). – С. 5-8.
4. Игнатович С.С., Игнатович В.К., Галушко И.Г. Образовательная самостоятельность современных старшеклассников: опыт эмпирического исследования // Непрерывное образование: XXI век. – 2016. – №3 (15). – С. 34-43.
5. Игнатьева Е.Ю. Оценивание образовательных результатов школьников как обучающая стратегия // Непрерывное образование: XXI век. – 2018. – Вып. 3 (23). – С. 71-83.
6. Косикова С.В., Косолапова Л.А. Непрерывность развития учебной самостоятельности школьника как критерий преемственности образовательной системы школы // Педагогика и психология образования. – 2019. – №1. – С. 58-70.
7. Ambrose S.A., Bridges M.W., Lovett M.C. et al. How Learning Works: Seven Research-Based Principles for Smart Teaching. – San Francisco: Jossey-Bass, 2010. – 328 p.
8. Brown G., Bull J., Pendlebury M. Assessing student learning in higher education. – London: Routledge, 1997. – 336 p.
9. Danso J. Developing students’ independent skills through the use of assessment for learning strategies: How does this affect engagement? [Electronic resource]. URL: https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:de5086c1-87da-4800-856a-3f6b28efbf61 (date of access 27.01.2025)
10. Heritage M. Formative assessment: What do teachers need to know and do? [Electronic resource]. URL: https://www.researchgate.net/publication/44838241_Formative_Assessment_What_Do_Teachers_Need_to_Know_and_Do (date of access 27.01.2025)
11. Kulasegaram K., Rangachari P.K. Beyond «formative»: Assessments to enrich student learning // Advances in Physiology Education. – 2018. – №42. – P. 5-14. https://doi.org/10.1152/advan.00122.2017
12. Sadler D.R. Formative assessment and the design of instructional systems [Electronic resource]. URL: https://link.springer. com/ article/10.1007%2FBF00117714 (date of access 27.01.2025)
13. Siegesmund A. Using self-assessment to develop metacognition and self-regulated learners [Electronic resource]. URL: https://academic.oup.com/femsle/article/364/11/fnx096/3814095 (date of access 27.01.2025)
14. Айтбаев С.Т., Майматаева А.Д. Метапәндік нәтижелерді қалыптастырушы бағалау үдерісінде модельдеу // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2022. – №4(126). – Б. 328–338. https://doi.org/10.47526/2022-4/2664-0686.28
REFERENCES
1. Asmolov A.G., Burmenskaia G.V., Volodarskaia I.A. i dr. Formirovanie universalnyh uchebnyh deistvi v osnovnoi shkole: ot deistvia k mysli. Sistema zadani: posobie dlia uchitelia [Formation of universal educational actions in secondary schools: from action to thought. Assignment system: a teacher's guide]. – Moskva: Prosveshenie, 2011. – 159 s. [in Russian]
2. Boicova E.G. Formiruiushee ocenivanie obrazovatelnyh rezultatov uchashihsia v sovremennoi shkole [Formative assessment of students' educational outcomes in modern schools] // Chelovek i obrazovanie. – 2014. – №1. – C. 171-175. [in Russian]
3. Gruzdeva E.L. Formiruiushee ocenivanie na urokah biologii [Formative assessment in biology lessons] // Pedagogicheskaia masterskaia. Vse dlia uchitelia! – 2016. – №2 (62). – S. 5-8. [in Russian]
4. Ignatovich S.S., Ignatovich V.K., Galushko I.G. Obrazovatelnaia samostoiatelnost sovremennyh starsheklassnikov: opyt empiricheskogo issledovania [Educational independence of modern high school students: empirical research experience] // Nepreryvnoe obrazovanie: XXI vek. – 2016. – №3 (15). – S. 34-43. [in Russian]
5. Ignatieva E.Iu. Ocenivanie obrazovatelnyh rezultatov shkolnikov kak obuchaiushaia strategia [Evaluating students' educational outcomes as a learning strategy] // Nepreryvnoe obrazovanie: XXI vek. – 2018. – Vyp. 3 (23). – S. 71-83. [in Russian]
6. Kosikova S.V., Kosolapova L.A. Nepreryvnost razvitia uchebnoi samostoiatelnosti shkolnika kak kriteri preemstvennosti obrazovatelnoi sistemy shkoly [The continuity of the student's learning independence as a criterion for the continuity of the school's educational system] // Pedagogika i psihologia obrazovania. – 2019. – №1. – S. 58-70. [in Russian]
7. Ambrose S.A., Bridges M.W., Lovett M.C. et al. How Learning Works: Seven Research-Based Principles for Smart Teaching. – San Francisco: Jossey-Bass, 2010. – 328 p.
8. Brown G., Bull J., Pendlebury M. Assessing student learning in higher education. – London: Routledge, 1997. – 336 p.
9. Danso J. Developing students’ independent skills through the use of assessment for learning strategies: How does this affect engagement? [Electronic resource]. URL: https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:de5086c1-87da-4800-856a-3f6b28efbf61 (date of access 27.01.2025)
10. Heritage M. Formative assessment: What do teachers need to know and do? [Electronic resource]. URL: https://www.researchgate.net/publication/44838241_Formative_Assessment_What_Do_Teachers_Need_to_Know_and_Do (date of access 27.01.2025)
11. Kulasegaram K., Rangachari P.K. Beyond «formative»: Assessments to enrich student learning // Advances in Physiology Education. – 2018. – №42. – P. 5-14. https://doi.org/10.1152/advan.00122.2017
12. Sadler D.R. Formative assessment and the design of instructional systems [Electronic resource]. URL: https://link.springer. com/ article/10.1007%2FBF00117714 (date of access 27.01.2025)
13. Siegesmund A. Using self-assessment to develop metacognition and self-regulated learners [Electronic resource]. URL: https://academic.oup.com/femsle/article/364/11/fnx096/3814095 (date of access 27.01.2025)
14. Aytbaev S.T., Maimataeva A.D. Metapandik natijelerdi qalyptastyrushy bagalau uderisinde modeldeu [Modeling of the Process of Formative Evaluation of Metasubject Results in the System of Basic General Education] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2022. – №4 (126). – B. 328–338. https://doi.org/10.47526/2022-4/2664-0686.28 [in Kazakh]
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
