БОЛАШАҚ БИОЛОГ МАМАНДАРДЫ ДАЯРЛАУ ҮДЕРІСІНДЕ ЗЕРТТЕУ ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІ ТҮСІНІГІН ҚАЛЫПТАСТЫРУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.11Кілт сөздер:
зерттеушілік құзыреттілік, түсінік, дағды, қалыптастыру, тұлға, ұғым.Аңдатпа
Мақалада зерттеу құзыреттілігі түсінігі бойынша отандық және шетелдік
еңбектер төңірегінде теориялық талдау жасалды. Білім алудың қазіргі тұлғалық-бағдарлық
оқыту теориясы бойынша білім алушы педагогикалық процестің орталық фигурасы десек,
оның дайын білімді игеруі және жаңғыртуы емес, алған білімді өз бетінше меңгеруі мен
қолдануы да басымдыққа айналуы тиіс. Себебі тұлғаның дамуы үшін білімді тек есте сақтауы
жеткіліксіз, ол бірлескен рефлексиялар, пікірталастар және зерттеу арқылы жүзеге асуы керек.
Жеке тұлғаға деген құрмет тәрбие мен тәлімгерлікке ғана байланысты емес, студентпен
қарым-қатынас кезінде әрдайым көрініс табуы тиіс. Демек, біздің жағдайымызда зерттеу
құзыреттіліктері – болашақ биолог мамандарды кәсіби даярлаудың негізгі элементі. Біз
ұсынып отырған материалдың құрылымдық жүйесі «зерттеу құзыреттілігі» ұғымының әртүрлі
аспектілерде ұсынылу ерекшеліктерін көрсетеді.
Ғалымдар мен зерттеушілердің еңбектеріне жасалған бұл талдауды биолог мамандардың
білім беру процесінің басқа ұғымдарын зерттеуде кеңінен қолдануға болады. Зерттеу
нәтижелері биолог мамандардың зерттеу құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі тұрғысынан
идеяларды жетілдіруге бағытталған.
Құзыреттіліктерді қалыптастыру барысында болашақ биолог мамандардың ғылыми
ізденіс дағдылары, сыни ойлауы, деректерді жинауы мен талдауы, ғылыми мәтіндермен
жұмыс жасауы, зертханалық жұмыстарды орындау, этикалық нормаларды сақтауы
қамтамасыз етіледі.
Әдебиеттер тізімі
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Жексембинова А.К. Университеттік білім беру жүйесінде болашақ әлеуметтік педагогтардың зерттеушілік құзыреттілігін қалыптастыру: философия докторы (PhD) ... дис. – Алматы, 2017. – 171 б.
2. Chomsky N. Language and problems of knowledge // Teorema: Revista Internacional de Filosofía. – 1997. – P. 5-33.
3. Hуmes H. On typology of cognitive styles in language (with examples from Chinookian) // Anthropological Linguistics. – 1961. – №3 (1). – Р. 22-54.
4. Равен Д. Компетентность в современном обществе: выявление, развитие и реализация: научная литература. – Москва: Когито-Центр, 2002. – 396 с.
5. Орманбекова Ж.Д., Шажанбаева С.Е., Киясова А.Р. Биолог мамандарды даярлауда зерттеушілік құзыреттілікті қалыптастырудың ғылыми-практикалық негіздері // The ІІІ International Scientific and Practical Conference «Modern challenges to science and practice». – 2022. – P. 395-403. [Электронды ресурс]. URL: http://repositsc.nuczu.edu.ua/bitstream/123456789/14731/1/Modern-challenges-to-science-and-practice.pdf (қаралған күні 12.10.2025)
6. Коджаспирова Г.М., Коджаспиров А.Ю. Педагогический словарь: для студ. высших и средних пед. учеб. заведений. – Москва: Академия, 2000. – 176 с.
7. Константинов В.А. Методика формирования исследовательской компетентности студентов в условиях университетского ботанического сада: автореф. ... канд. пед. наук. – Ярославль, 2010. – 23 с.
8. Ocupa-Cabrera H.G., Meneses-La-Riva M.E., Ocupa-Meneses G.D.D., Ocupa-Meneses B.D.D., Alvarez-Huarca O.E. Analysis of Trends and Challenges Leading to the Achievement of Research Competencies in Graduate Students // Journal of Educational and Social Research. – 2025. – №15(4). – P. 35-47. https://doi.org/10.36941/jesr-2025-0120
9. Calixto Tapullima-Mori et al. Charting the Path to Excellence: A Review of Research Competencies in University Students // Journal of Technology and Science Education. – 2025. – №15(2). – P. 364-379. https://doi.org/10.3926/jotse. 2729
10. George-Reyes C.E., López-Caudana E.O., Ramírez-Montoya M.S. Research competencies in university students: Intertwining complex thinking and Education 4.0. // Contemporary Educational Technology. – 2023. – №15(4). https://doi.org/10.30935/cedtech/13767
11. Гапсаламов А.Р., Бочкарева Т.Н., Васильев В.Л., Анисимова Т.И., Сабирова Ф.М., Шатунова О.В. Цифровая экономика и система образования: монография. – Казан: Казанский федеральный университет, 2022. – 217 с.
12. Aleksankov A.M. The Fourth industrial revolution and modernization of education: international experience // Strategic priorities. – 2017. – №1(13). – Р. 53-69.
13. Kurniawan B., Idris, Purnomo A., Wiradimadja A., Sukamto. Using broad casting learning design to enhance student's experiential skill // International Journal of Emerging Technologies in Learning. – 2019. – №14(16). – Р. 172-180. https://doi.org/10.3991/ijet.v14i16. 10652
14. Sheremet M., Leniv Z., Loboda V., Maksymchuk B. The development level of smart information criterion for specialists’ readiness for inclusion implementation in education // ITLT. – 2019. – Vol. 72, №4. – P. 273–285. https://doi.org/10.33407/itlt.v72i4.2561
15. Harju V., Niemi H. Newly qualified teachers' support needs in developing professional competences: the principal's viewpoint // Teacher Development. – 2020. – №24(1). – Р. 52–70. https://doi.org/10.1080/13664530.2019.1685588
16. Введенский В.Н. Высшее профессиональное образование в условиях необратимой глобализации // AlmaMater (Вестник высшей школы). – 2013. – №2. – С. 35-38.
17. Торхова А.В., Царик И.А. Педагогическая поддержка саморазвития учащихся: пособие для педагогов учреждений общ. сред. образования с белорус. и рус. яз. обучения. – Минск: Изд. Национальный институт образования, 2016. – 216 с.
18. Onalbek Zh. K., Omarov B.S., Berkimbayev K.M., Mukhamedzhanov B.K., Usenbek R.R., Kendzhaeva B.B., Mukhamedzhanova M. Zh. Forming of professional competence of future tyeacher-trainers as a factor of increasing the quality // Middle East Journal of Scientific Research. – 2013. – Т. 15, №9. – P. 1272-1276.
19. Исаев Ғ.И., Кәрімжан Т.М., Әзімбай А.И. Биотехнология пәніндегі тәжірибелік сабақтар арқылы болашақ педагог-биологтардың зерттеу дағдыларын қалыптастыру // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – №1 (131). – Б. 346–356. https://doi.org/10.47526/2024-1/2664-0686.28
20. Исаев Ғ.И., Исаев А.И., Әзімбай А.И. Зертхана жағдайында мандарин өсіру технологиясы арқылы оқушылардың зерттеушілік дағдыларын қалыптастыру // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №2 (136). – Б. 369–379. https://doi.org/10.47526/2025-2/2664-0686.217
REFERENCES
1. Zheksembinova A.K. Universitettіk bіlіm beru zhuiesіnde bolashaq aleumettіk pedagogtardyn zertteushіlіk quzyrettіlіgіn qalyptastyru: filosofia doktory (PhD) ... dis. [Formation of research competence of future social teachers in the system of university education: dis.]. – Almaty, 2017. – 171 b. [in Kazakh]
2. Chomsky N. Language and problems of knowledge // Teorema: Revista Internacional de Filosofía. – 1997. – P. 5-33.
3. Humes H. On typology of cognitive styles in language (with examples from Chinookian) // Anthropological Linguistics. – 1961. – №3 (1). – R. 22-54.
4. Raven D. Kompetentnost v sovremennom obshestve: vyiavlenie, razvitie i realizacia: nauchnaia literatura [Competence in Modern Society: Identification, Development, and Implementation: Scientific Literature]. – Moskva: Kogito-Centr, 2002. – 396 s. [in Russian]
5. Ormanbekova Zh.D., Shazhanbaeva S.E., Kijasova A.R. Biolog mamandardy daiarlauda zertteushіlіk quzyrettіlіktі qalyptastyrudyn gylymi-praktikalyq negіzderі [Scientific and practical foundations of the formation of research competence in the training of biologists] // The ІІІ International Scientific and Practical Conference «Modern challenges to science and practice». – 2022. – P. 395-403. [Electronic resource]. URL: http://repositsc.nuczu.edu.ua/bitstream/123456789/14731/1/Modern-challenges-to-science-and-practice.pdf (date of access 12.10.2025) [in Kazakh]
6. Kodzhaspirova G.M., Kodzhaspirov A.Iu. Pedagogicheski slovar: dlia stud. vysshih i srednih ped. ucheb. zavedeni [Pedagogical dictionary: for students. higher and secondary pedagogical studies. establishments]. – Moskva: Akademia, 2000. – 176 s. [in Russian]
7. Konstantinov V.A. Metodika formirovania issledovatelskoi kompetentnosti studentov v usloviah universitetskogo botanicheskogo sada: avtoref. ... kand. ped. nauk. [Methodology for Forming Students' Research Competence in a University Botanical Garden: Abstract]. – Iaroslavl, 2010. – 23 s. [in Russian]
8. Ocupa-Cabrera H.G., Meneses-La-Riva M.E., Ocupa-Meneses G.D.D., Ocupa-Meneses B.D.D., Alvarez-Huarca O.E. Analysis of Trends and Challenges Leading to the Achievement of Research Competencies in Graduate Students // Journal of Educational and Social Research. – 2025. – №15(4). – P. 35-47. https://doi.org/10.36941/jesr-2025-0120
9. Calixto Tapullima-Mori et al. Charting the Path to Excellence: A Review of Research Competencies in University Students // Journal of Technology and Science Education. – 2025. – №15(2). – P. 364-379. https://doi.org/10.3926/jotse. 2729
10. George-Reyes C.E., López-Caudana E.O., Ramírez-Montoya M.S. Research competencies in university students: Intertwining complex thinking and Education 4.0. // Contemporary Educational Technology. – 2023. – №15(4). https://doi.org/10.30935/cedtech/13767
11. Gapsalamov A.R., Bochkareva T.N., Vasiliev V.L., Anisimova T.I., Sabirova F.M., Shatunova O.V. Cifrovaia ekonomika i sistema obrazovania: monografia [Digital Economy and the Education System: A Monograph]. – Kazan: Kazanski federalnyi universitet, 2022. – 217 s. [in Russian]
12. Aleksankov A.M. The Fourth industrial revolution and modernization of education: international experience // Strategic priorities. – 2017. – №1(13). – R. 53-69.
13. Kurniawan B., Idris, Purnomo A., Wiradimadja A., Sukamto. Using broad casting learning design to enhance student's experiential skill // International Journal of Emerging Technologies in Learning. – 2019. – №14(16). – R. 172-180. https://doi.org/10.3991/ijet.v14i16. 10652
14. Sheremet M., Leniv Z., Loboda V., Maksymchuk B. The development level of smart information criterion for specialists’ readiness for inclusion implementation in education // ITLT. – 2019. – Vol. 72, №4. – P. 273–285. https://doi.org/10.33407/itlt.v72i4.2561
15. Harju V., Niemi H. Newly qualified teachers' support needs in developing professional competences: the principal's viewpoint // Teacher Development. – 2020. – №24(1). – R. 52–70. https://doi.org/10.1080/13664530.2019.1685588
16. Vvedenski V.N. Vysshee professionalnoe obrazovanie v usloviah neobratimoi globalizacii [Higher Professional Education in the Context of Irreversible Globalization] // AlmaMater (Vestnik vysshei shkoly). – 2013. – №2. – S. 35-38. [in Russian]
17. Torhova A.V., Carik I.A. Pedagogicheskaia podderzhka samorazvitia uchashihsia: posobie dlia pedagogov uchrezhdeni obsh. sred. obrazovania s belorus. i rus. iaz. Obuchenia [Pedagogical support for students' self-development: a manual for teachers of institutions commonly. Wednesday. education from Belarus. and Russian language of education]. – Minsk: Izd. Nacionalnyi institut obrazovania, 2016. – 216 s. [in Russian]
18. Onalbek Zh.K., Omarov B.S., Berkimbayev K.M., Mukhamedzhanov B.K., Usenbek R.R., Kendzhaeva B.B., Mukhamedzhanova M. Zh. Forming of professional competence of future tyeacher-trainers as a factor of increasing the quality // Middle East Journal of Scientific Research. – 2013. – T. 15, №9. – P. 1272-1276.
19. Isaev G.I., Karіmzhan T.M., Azіmbai A.I. Biotehnologia panіndegі tazhіribelіk sabaqtar arqyly bolashaq pedagog-biologtardyn zertteu dagdylaryn qalyptastyru [Formation of research skills of future teachers-biologists through practical training in biotechnology] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – №1 (131). – B. 346–356. https://doi.org/10.47526/2024-1/2664-0686.28 [in Kazakh]
20. Isaev G.I., Isaev A.I., Azіmbai A.I. Zerthana zhagdaiynda mandarin osіru tehnologiasy arqyly oqushylardyn zertteushіlіk dagdylaryn qalyptastyru [Formation of research skills of students through the technology of growing Tangerines in laboratory conditions] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №2 (136). – B. 369–379. https://doi.org/10.47526/2025-2/2664-0686.217 [in Kazakh]
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
