Қазақстандағы жасанды интеллект негізінде оқытудағы этикалық және академиялық адалдық саясаты
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.36Кілт сөздер:
жасанды интеллект, этика, академиялық тұтастық, педагогика, педагогикалық тәсілдер, этикалық сауаттылық.Аңдатпа
Бұл мақалада Қазақстандағы шет тілдерін оқытуға жасанды интеллект (ЖИ) этикасын оқытуды мұғалімдер мен студенттердің көзқарасы тұрғысынан енгізу қарастырылады. Бұл зерттеу тілдік білім берудегі ЖИ этикасын оқытуды зерттейді және оны енгізуге байланысты негізгі қиындықтарды атап өтуге бағытталған. Зерттеу сауалнамадан кейін жартылай құрылымданған сұхбат жүргізуді қамтитын зерттеушілік тізбекті аралас әдістер дизайны негізінде жүзеге асырылды. Сауалнамаға барлығы 60 респондент қатысты, оның ішінде 40 мұғалім және 20 студент болды. Ұстаздар тобы 20 университет оқытушысы мен 20 мектеп мұғалімінен құралды. Зерттеудің екінші кезеңіне шет тілдерін оқытатын 20 университет оқытушысы жартылай құрылымданған сұхбат арқылы қатысты; сауалнамаға қатысқан 20 мектеп мұғалімі сұхбат кезеңіне енгізілмеді, ал студенттермен сұхбат жүргізілген жоқ.
Зерттеу қатысушылардың ЖИ-ге қатысты этикалық қағидаттар туралы хабардарлығын және оларды практикада қолдануын бағалады. Зерттеуде төрт цифрлық құралға: ChatGPT, Claude, Quizlet және Gemini-ге назар аударылды. Сауалнама нәтижелері ұстаздардың 78%-ы ЖИ этикасына қатысты мәселелерден хабардар екенін, ал 45%-ы осы мәселелерді өздерінің оқыту тәжірибесіне енгізетінін көрсетті. Студенттердің 65%-ы ЖИ этикасы туралы хабардар екенін, ал 30%-ы тиісті этикалық қағидаттарды қолдануға дайын екенін көрсетті. Сұхбат нәтижелері ЖИ-ді қолдануға байланысты этикалық практикаларды жүзеге асырудағы практикалық қиындықтарға, атап айтқанда, ресурстардың шектеулі болуына, институционалдық қолдаудың жеткіліксіздігіне және оқу бағдарламасына байланысты шектеулерге қатысты қосымша мәліметтер берді.
Зерттеу нәтижелері ЖИ этикасы туралы хабардарлық пен оны оқыту тәжірибесіне енгізу арасында алшақтық бар екенін көрсетті. Шет тілін оқытуда ЖИ-ді этикалық және академиялық тұрғыдан жауапты пайдалану үшін институционалдық қолдау, кәсіби біліктілікті арттыру және нақты, түсінікті әдістемелік нұсқаулықтар қажет екені анықталды. Зерттеу қатысушылар құрамының шектеулілігімен және сұхбаттардың тек университет оқытушыларымен жүргізілуімен шектеледі.
Әдебиеттер тізімі
1. AlSamhori A. R. F., Alnaimat F. Artificial intelligence in writing and research: ethical implications and best practices // Central Asian Journal of Medical Hypotheses and Ethics. - 2024. – Vol. 5, № 4. – P. 259-268. - DOI: https://doi.org/10.47316/cajmhe.2024.5.4.02
2. Kocyigit B. F., Zhaksylyk A. Advantages and drawbacks of ChatGPT in the context of drafting scholarly articles. Central Asian Journal of Medical Hypotheses and Ethics. - 2023. – Vol. 4, № 3. - Pp. 163-167. - DOI: https://doi.org/10.47316/cajmhe.2023.4.3.04
3. Cotton D. R. E., Cotton P. A., Shipway, J. R. Chatting and cheating: Ensuring academic integrity in the era of ChatGPT // Innovations in Education and Teaching International. – 2023. – Vol. 61, № 2. – Pp. 228–239. DOI: https://doi.org/10.1080/14703297.2023.2190148
4. Qazaqstan Respublikasy Prezidentі. Digital Bridge Forum plenarlyq otyrysynda soylegen sozi [Electronic resource]. – 2023. – Available at:
https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-digital-bridge-forumynyn-plenarlyk-otyrysynda-soz-soyledi-2881144. (accessed 02.02.2026).
5. Roessingh H., & Douglas S.R. Educational Outcomes of English Language Learners at University // Canadian Journal of Higher Education. – 2012. – Vol. 42. - Pp. 80-97.
6. Maloshonok N., Shmeleva E. Factors Influencing Academic Dishonesty among Undergraduate Students at Russian Universities // Journal of Academic Ethics. – 2019. - Vol. 17. № 1. - Pp. 313-329. - DOI: https://doi.org/10.1007/s10805-019-9324-y.
7. Roe J., Perkins M. What are Automated Paraphrasing Tools and how do we address them? A review of a growing threat to academic integrity // International Journal for Educational Integrity. – 2022. – Vol. 18. № 15. DOI: https://doi.org/10.1007/s40979-022-00109-w
8. Jobin A., Ienca M. & Vayena E. The global landscape of AI ethics guidelines // Nature Machine Intelligence. – 2019. – Vol. 1. – Pp. 389–399. – DOI: https://doi.org/10.1038/s42256-019-0088-2
9. Ngo T.N., Hastie D. Artificial Intelligence for Academic Purposes (AIAP): Integrating AI literacy into an EAP module // English for Specific Purposes. – 2025. - Vol. 77. – Pp. 20-38. ISSN 0889-4906. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.esp.2024.09.001.
10. Farrelly T., & Baker N. Generative arti cial intelligence: implications and considerations for higher education practice // Education Sciences. – 2023. Vol. 13, №11. – Art. 1109. - DOI: https://doi.org/10.3390/educsci13111109
11. Perkins M., Gezgin U. B., & Roe J. Reducing plagiarism through academic misconduct education // International Journal for Educational Integrity. – 2020. – Vol. 16. – Pp.1–15. – DOI: https://doi.org/10.1007/s40979-020 00052-8
12. Sysoev P.V. Etika i AI-plagiat v akademicheskoi srede // Vysshee obrazovanie v Rossii. – 2024. – Vol. 33, No. 2. – P. 31–53.
13. UNESCO. Guidance o generative AI in education and research. – 2023. – URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381137.locale=ru
14. Kazakhstan Government. AI Ethics Legislative Initiatives. [Electronic resourse]. – 20230 – URL: https://www.government.kz/en/news/ai-ethics-legislation (accessed 24.12.2025)
15. Nazarbayev University. AI ethics curriculum development and implementation plan. – Astana. – 2023. - Internal Report.
16. Siau K., & Wang W. Artificial Intelligence (AI) Ethics: Ethics of AI and Ethical AI // Journal of Database Management. – 2020. – Vol. 31, №2. - Pp. 74-87. – DOI: https://doi.org/10.4018/JDM.2020040105
17. Borenstein J., & Howard A. Emerging challenges in AI and the need for AI ethics education // AI and Ethics. – 2021. – Vol.1, № 1. - Pp. 61–65. – DOI: https://doi.org/10.1007/s43681-020-00002-7
18. Arapbaev N.L. AI integration in the Kazakhstan school curriculum // Vestnik nauki. – 2024. – No. 11 (80). – Vol. 3. – P. 868–875. – Available at: https://www.vestnik-nauki.com/article/18802 (accessed 02.02.2026).
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
