Kazakistan’da yapay zekâ tabanli eğitimde etik ve akademik dürüstlük politikasi
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.36Anahtar Kelimeler:
yapay zeka, etik, akademik dürüstlük, pedagoji, pedagojik yaklaşımlar, etik okuryazarlık.Özet
Bu makalede, Kazakistan’da yabancı dil öğretimine yapay zekâ (YZ) etiği eğitiminin dâhil edilmesi, öğretmen ve öğrencilerin bakış açıları doğrultusunda ele alınmaktadır. Bu çalışma, dil eğitiminde YZ etiğinin öğretilmesini incelemekte ve uygulanmasına ilişkin temel zorlukları vurgulamayı amaçlamaktadır. Araştırma, anket çalışmasının ardından yarı yapılandırılmış görüşmelerin yürütüldüğü keşfedici sıralı karma yöntem tasarımı temelinde gerçekleştirilmiştir. Ankete 40 öğretmen ve 20 öğrenci olmak üzere toplam 60 katılımcı dâhil olmuştur. Öğretmen grubu 20 üniversite öğretim elemanı ve 20 okul öğretmeninden oluşturulmuştur. Araştırmanın ikinci aşamasına yabancı dil öğreten 20 üniversite öğretim elemanı yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla katılmıştır; ankete katılan 20 okul öğretmeni görüşme aşamasına dâhil edilmemiş, öğrencilerle ise görüşme yapılmamıştır.
Çalışmada, katılımcıların YZ ile ilgili etik ilkelere ilişkin farkındalıkları ve bunları pratikte uygulama durumları değerlendirilmiştir. Araştırmada dört dijital araca odaklanılmıştır: ChatGPT, Claude, Quizlet ve Gemini. Anket sonuçları, öğretmenlerin %78’inin YZ etiğiyle ilgili konulardan haberdar olduğunu, %45’inin ise bu konuları kendi öğretim uygulamalarına dâhil ettiğini göstermiştir. Öğrencilerin %65’i YZ etiği hakkında bilgi sahibi olduğunu, %30’u ise ilgili etik ilkeleri uygulamaya hazır olduğunu belirtmiştir. Görüşme sonuçları, YZ kullanımına bağlı etik uygulamaların hayata geçirilmesindeki pratik zorluklara; özellikle kaynakların sınırlılığına, kurumsal desteğin yetersizliğine ve müfredat kısıtlamalarına ilişkin ek veriler sağlamıştır.
Araştırma sonuçları, YZ etiği hakkındaki farkındalık ile bunun öğretim uygulamalarına aktarılması arasında bir boşluk olduğunu göstermiştir. Yabancı dil öğretiminde YZ’nin etik ve akademik açıdan sorumlu bir şekilde kullanılması için kurumsal desteğe, mesleki gelişime ve net, anlaşılır metodolojik kılavuzlara ihtiyaç duyulduğu tespit edilmiştir. Araştırma, katılımcı profilinin sınırlı olması ve görüşmelerin yalnızca üniversite öğretim elemanlarıyla yürütülmüş olmasıyla sınırlıdır.
Referanslar
1. AlSamhori A. R. F., Alnaimat F. Artificial intelligence in writing and research: ethical implications and best practices // Central Asian Journal of Medical Hypotheses and Ethics. - 2024. – Vol. 5, № 4. – P. 259-268. - DOI: https://doi.org/10.47316/cajmhe.2024.5.4.02
2. Kocyigit B. F., Zhaksylyk A. Advantages and drawbacks of ChatGPT in the context of drafting scholarly articles. Central Asian Journal of Medical Hypotheses and Ethics. - 2023. – Vol. 4, № 3. - Pp. 163-167. - DOI: https://doi.org/10.47316/cajmhe.2023.4.3.04
3. Cotton D. R. E., Cotton P. A., Shipway, J. R. Chatting and cheating: Ensuring academic integrity in the era of ChatGPT // Innovations in Education and Teaching International. – 2023. – Vol. 61, № 2. – Pp. 228–239. DOI: https://doi.org/10.1080/14703297.2023.2190148
4. Qazaqstan Respublikasy Prezidentі. Digital Bridge Forum plenarlyq otyrysynda soylegen sozi [Electronic resource]. – 2023. – Available at:
https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-digital-bridge-forumynyn-plenarlyk-otyrysynda-soz-soyledi-2881144. (accessed 02.02.2026).
5. Roessingh H., & Douglas S.R. Educational Outcomes of English Language Learners at University // Canadian Journal of Higher Education. – 2012. – Vol. 42. - Pp. 80-97.
6. Maloshonok N., Shmeleva E. Factors Influencing Academic Dishonesty among Undergraduate Students at Russian Universities // Journal of Academic Ethics. – 2019. - Vol. 17. № 1. - Pp. 313-329. - DOI: https://doi.org/10.1007/s10805-019-9324-y.
7. Roe J., Perkins M. What are Automated Paraphrasing Tools and how do we address them? A review of a growing threat to academic integrity // International Journal for Educational Integrity. – 2022. – Vol. 18. № 15. DOI: https://doi.org/10.1007/s40979-022-00109-w
8. Jobin A., Ienca M. & Vayena E. The global landscape of AI ethics guidelines // Nature Machine Intelligence. – 2019. – Vol. 1. – Pp. 389–399. – DOI: https://doi.org/10.1038/s42256-019-0088-2
9. Ngo T.N., Hastie D. Artificial Intelligence for Academic Purposes (AIAP): Integrating AI literacy into an EAP module // English for Specific Purposes. – 2025. - Vol. 77. – Pp. 20-38. ISSN 0889-4906. – DOI: https://doi.org/10.1016/j.esp.2024.09.001.
10. Farrelly T., & Baker N. Generative arti cial intelligence: implications and considerations for higher education practice // Education Sciences. – 2023. Vol. 13, №11. – Art. 1109. - DOI: https://doi.org/10.3390/educsci13111109
11. Perkins M., Gezgin U. B., & Roe J. Reducing plagiarism through academic misconduct education // International Journal for Educational Integrity. – 2020. – Vol. 16. – Pp.1–15. – DOI: https://doi.org/10.1007/s40979-020 00052-8
12. Sysoev P.V. Etika i AI-plagiat v akademicheskoi srede // Vysshee obrazovanie v Rossii. – 2024. – Vol. 33, No. 2. – P. 31–53.
13. UNESCO. Guidance o generative AI in education and research. – 2023. – URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381137.locale=ru
14. Kazakhstan Government. AI Ethics Legislative Initiatives. [Electronic resourse]. – 20230 – URL: https://www.government.kz/en/news/ai-ethics-legislation (accessed 24.12.2025)
15. Nazarbayev University. AI ethics curriculum development and implementation plan. – Astana. – 2023. - Internal Report.
16. Siau K., & Wang W. Artificial Intelligence (AI) Ethics: Ethics of AI and Ethical AI // Journal of Database Management. – 2020. – Vol. 31, №2. - Pp. 74-87. – DOI: https://doi.org/10.4018/JDM.2020040105
17. Borenstein J., & Howard A. Emerging challenges in AI and the need for AI ethics education // AI and Ethics. – 2021. – Vol.1, № 1. - Pp. 61–65. – DOI: https://doi.org/10.1007/s43681-020-00002-7
18. Arapbaev N.L. AI integration in the Kazakhstan school curriculum // Vestnik nauki. – 2024. – No. 11 (80). – Vol. 3. – P. 868–875. – Available at: https://www.vestnik-nauki.com/article/18802 (accessed 02.02.2026).
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
