7. SINIFLAR İÇIN KIMYADA YETERLILIK ODAKLI GÖREV/SORU SISTEMI: BILIMSEL-METODOLOJIK TEMELLER VE AMPIRIK ETKINLIK TESTI
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.337Anahtar Kelimeler:
educational and methodological complex, tasks, teaching methodology, PISA, school chemistry course, chemistry, functional literacy.Özet
Makale, 7. sınıf kimya öğretimi sürecinde öğrencilerin işlevsel okuryazarlıklarını şekillendirmeyi amaçlayan bir görev/soru sisteminin geliştirilmesi ve uygulanmasının bilimsel-metodolojik temellerini incelemektedir. Araştırmanın güncelliği; Kazakistan okullarındaki kimya laboratuvarlarının maddi-teknik altyapı yetersizliği, kırsal bölgelerde laboratuvar çalışmalarını düzenli yürütme imkanlarının sınırlı olması ve dijital ile interaktif teknolojilerin eğitim sürecine yeterince entegre edilememesi gibi sorunlarla belirlenmektedir. Analiz sonuçları, geleneksel öğretim biçimlerinin öğrencilerin araştırma becerilerinin gelişimini tam olarak destekleyemediğini, uluslararası çalışmalarda (PISA, TIMSS) ve günümüz eğitim standartlarında talep edilen fen okuryazarlığı/yeterliliğinin oluşmasını zorlaştırdığını göstermektedir.
Araştırmanın amacı; teorik kimya bilgisi ile gerçek yaşam durumları arasında köprü kurulmasını sağlayan bağlamsal, deneysel, problem odaklı ve analitik görevlerden oluşan bir soru sistemini bilimsel olarak temellendirmek ve pedagojik olarak kanıtlanmış bir şekilde yapılandırmaktır. Metodolojik temel olarak; öğretim programları ile uluslararası değerlendirme materyallerinin içerik analizi, karşılaştırmalı pedagojik analiz, görevlerin sınıflandırılması, ayrıca araştırma ve yeterlilik odaklı yaklaşım unsurları esas alınmıştır.
Araştırmanın ampirik kısmında, 7. sınıfta okuyan 120 öğrenci ile “Kimya” eğitim programındaki 120 lisans ve yüksek lisans öğrencisi arasında bir anket çalışması yapılmıştır. Anket; geliştirilen öğretim materyali yapısının anlaşılırlığını, görev türlerinin algılanışını, bunların pratik önemini ve materyali geliştirmeye yönelik öneriler sunma eğilimlerini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Anket sonuçlarının betimsel analizi, geliştirilen sisteme genel olarak olumlu bir puan verildiğini göstermiştir; belirli göstergeler genelinde olumlu yanıtların oranı %32–47 daha yüksek çıkmıştır. Bununla birlikte, bu sonuçlar ampirik bir eğilim olarak yorumlanmakta olup, bir pedagojik deney ortamında ek bir doğrulamaya ihtiyaç duymaktadır.
Makalede sunulan görev sisteminin, 7. sınıfta kimya öğretiminin kalitesini artırmaya yönelik yüksek bir metodolojik potansiyele sahip olduğu gösterilmektedir. Öte yandan, etkililiğe ilişkin varılan sonuçlar betimsel bir araştırma çerçevesiyle sınırlı olup, istatistiksel olarak kanıtlanmış bir nedensellik ilişkisi kurmayı hedeflememektedir. Geliştirilen öğretim-metodolojik setin pratik değeri oldukça yüksek olup, farklı türdeki eğitim kurumlarında rahatlıkla uygulanabilir.
Referanslar
1. Minata Z.S., Rahayu S., Dasna I.W. Context-Based Chemistry Learning: A Systematic Literature Review
// Jurnal Pendidikan MIPA. – 2022. – Vol. 23, №4. – P. 1446–1463. https://doi.org/10.23960/jpmipa/v23i4.pp1446-1463
2. Функциональная грамотность обучающихся при изучении предметов естественно-научного цикла: методическое пособие для учителей. – Астана: НАО им. И. Алтынсарина, 2023.
3. Имангалиева Б.С., Асқар Т.Е., Ермуханбетова С.Н. Химиядан функционалдық сауаттылықты жетілдіру // Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университетінің Хабаршысы. «Жаратылыстану ғылымдары» сериясы. – 2024. – №1(75). – Б. 31-39. https://doi.org/10.70239/arsu.2024.t75.n1.05
4. Mustafaoğlu F.M., Yücel A.S. Context-based teaching experiences of chemistry teachers: expectations, gains and applicability conditions // Journal of Turkish Science Education. – 2022. – Vol. 19, №3. – P. 958–978. https://doi.org/10.36681/tused.2022.158
5. Kolil V.K., Achuthan K. Virtual labs in chemistry education: A novel approach for increasing student’s laboratory educational consciousness and skills // Education and Information Technologies. – 2024. – P. 1–25. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12858-x
6. Davenport J.L., Rafferty A.N., Yaron D.J. Whether and how authentic contexts using a virtual chemistry lab support learning // Journal of Chemical Education. – 2018. – Vol. 95, №8. – P. 1250–1259.
https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.8b00048
7. Бакажанова А.К., Сагимбаева А., Шоканов Р.А. Совершенствование химического образования:
комплексная интеграция инновационных цифровых инструментов для будущих учителей химии // Вестник НАН РК. – 2024. – Т. 407, №1. – С. 95–108.
8. Oladejo A.I., Akinola V.O., Nwaboku N.C. Teaching chemistry with computer simulation: Would senior school students perform better // Crawford Journal of Multidisciplinary Research. – 2021. – Vol. 2, No.2. – P. 16–32.
9. Ханли Н., Оспанова У.А., Баймаханбетов М.А. Развитие функциональной грамотности в школах:
тематический дискурс-анализ // Journal of Educational Sciences. – 2022. – №1(70). – С. 16-30. https://doi.org/10.26577/JES.2022.v70.i1.02
10. Охасова Г.Е., Мукатаева Ж.С. Химия сабағында функционалдық сауаттылық тапсырмаларын талдау әдістемесі // Bulletin of the Natural and Geographical Sciences Series. – 2024. – Т. 80, №2. https://doi.org/10.51889/3005-6217.2024.80.2.003
11. Исмаилова Г.К., Нагымжанова К.М., Хасенова К.Е. Опыт развития функциональной грамотности на основе совершенствования методической работы и учебно-методического обеспечения // Білім – Образование. – 2024. – №4. – С. 115–126. https://doi.org/10.59941/2960-0642-2024-4-115-126
12. Сатыбалды Ұ.Н. Химия сабағында білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жолдары: методикалық құрал. – Нұр-Сұлтан, 2021. – 17 б.
13. Cahyana U. The influence of web-based learning and learning independence toward students’ scientific literacy on chemistry learning of molecule shapes // International Journal of Instruction. – 2019. – Vol.
12, №4. – P. 655–670. https://doi.org/10.29333/iji.2019.12442a
14. Georgiou Y., et al. Fostering Chemistry Students’ Scientific Literacy for Responsible Citizenship: A
Learning Intervention on Biofuels // Sustainability. – 2023. – Vol. 15, №8. https://doi.org/10.3390/su15086442
15. Химия пәні бойынша функционалдық сауаттылық тапсырмалар: авторлық бағдарлама. – Ustaz tilegi (ust.kz), 21.02.2025. [Электронды ресурс]. URL:
https://ust.kz/word/avtorlyq_bagdarlama_himiya_paninen_oqysylardyng_qyzygysylygyn_fynkcionaldy q_sayattylygyn_arttyratyn_tapsyrma_daiynday-360413.html (қаралған күні 18.08.2025)
16. Yuldashev U. The analysis of the participation of Uzbekistan and Kazakhstan in the PISA international assessment study // Gumilyov Journal of Pedagogy. – 2025. – №1(151). – P. 195-211. https://doi.org/10.32523/3080-1710-2025-151-2-195-211
17. Aydın-Ceran S. Evaluation of TIMSS 2019 and PISA 2018 Science Achievements // Science Education:
Evaluation Studies. – 2021. [Electronic resource]. URL:
https://www.isres.org/books/chapters/bolum_5_12-12-2021.pdf (date of access 18.08.2025)
18. Chadwick R. Development and Assessment of Scientific Literacy for Higher Secondary School Science: PhD thesis. – Dublin: Dublin City University, 2018.
19. Hüfner S. Context-based science education to promote diversity and functional scientific literacy // Studies in Science Education. – 2025. https://doi.org/10.1080/03057267.2025.2563946
20. OECD. PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 470 p.
21. OECD. PISA 2018 Results (Volume I): What Students Know and Can Do. – Paris: OECD Publishing, 2019.
22. Teig N., Nani T. Scientific inquiry in TIMSS and PISA 2015: how do frameworks and student achievement data overlap? – Amsterdam: IEA, 2019.
23. Алтынбекова М.О., Жылысбаева Г.Н., Жұмахан А.М. Орта мектептің химия курсында білім алушылардың құзыреттілігін қалыптастыруда электронды оқулықты қолданудың тиімділігі // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №4(138). – Б. 308–321. https://doi.org/10.47526/20254/2664-0686.294
1. Minata Z.S., Rahayu S., Dasna I.W. Context-Based Chemistry Learning: A Systematic Literature Review
// Jurnal Pendidikan MIPA. – 2022. – Vol. 23, №4. – P. 1446–1463. https://doi.org/10.23960/jpmipa/v23i4.pp1446-1463
2. Funkcionalnaia gramotnost obuchaiushihsia pri izuchenii predmetov estestvenno-nauchnogo cikla: metodicheskoe posobie dlia uchitelei [Functional literacy of students in the study of subjects of the natural science cycle: a methodological guide for teachers]. – Astana: NAO im. I. Altynsarina, 2023. [in Russian] 3. Imangalieva B.S., Asqar T.E., Ermuhanbetova S.N. Himiadan funkcionaldyq sauattylyqty zhetіldіru
[Improving functional literacy in Chemistry] // Q. Zhubanov atyndagy Aqtobe onіrlіk universitetіnіn Habarshysy. «Zharatylystanu gylymdary» seriasy. – 2024. – №1(75). – B. 31-39. https://doi.org/10.70239/arsu.2024.t75.n1.05 [in Kazakh]
4. Mustafaoğlu F.M., Yücel A.S. Context-based teaching experiences of chemistry teachers: expectations, gains and applicability conditions // Journal of Turkish Science Education. – 2022. – Vol. 19, №3. – P. 958–978. https://doi.org/10.36681/tused.2022.158
5. Kolil V.K., Achuthan K. Virtual labs in chemistry education: A novel approach for increasing student’s laboratory educational consciousness and skills // Education and Information Technologies. – 2024. – P. 1–25. https://doi.org/10.1007/s10639-024-12858-x
6. Davenport J.L., Rafferty A.N., Yaron D.J. Whether and how authentic contexts using a virtual chemistry lab support learning // Journal of Chemical Education. – 2018. – Vol. 95, №8. – P. 1250–1259.
https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.8b00048
7. Bakazhanova A.K., Sagimbaeva A., Shokanov R.A. Sovershenstvovanie himicheskogo obrazovania: kompleksnaia integracia innovacionnyh cifrovyh instrumentov dlia budushih uchitelei himii [Improving chemical education: integrated integration of innovative digital tools for future chemistry teachers] // Vestnik NAN RK. – 2024. – T. 407, №1. – S. 95–108. [in Russian]
8. Oladejo A.I., Akinola V.O., Nwaboku N.C. Teaching chemistry with computer simulation: Would senior school students perform better // Crawford Journal of Multidisciplinary Research. – 2021. – Vol. 2, No.2. – P. 16–32.
9. Hanli N., Ospanova U.A., Baimahanbetov M.A. Razvitie funkcionalnoi gramotnosti v shkolah: tematicheski diskurs-analiz [The development of functional literacy in schools: a thematic discourse analysis] // Journal of Educational Sciences. – 2022. – №1(70). – S. 16-30. https://doi.org/10.26577/JES.2022.v70.i1.02 [in Russian]
10. Ohasova G.E., Mukataeva Zh.S. Himia sabagynda funkcionaldyq sauattylyq tapsyrmalaryn taldau adіstemesі [Methodology of analysis of functional literacy tasks in Chemistry Lessons] // Bulletin of the
Natural and Geographical Sciences Series. – 2024. – T. 80, №2. https://doi.org/10.51889/30056217.2024.80.2.003 [in Kazakh]
11. Ismailova G.K., Nagymzhanova K.M., Hasenova K.E. Opyt razvitia funkcionalnoi gramotnosti na osnove sovershenstvovania metodicheskoi raboty i uchebno-metodicheskogo obespechenia [The experience of developing functional literacy based on improving methodological work and educational and methodological support] // Bіlіm – Obrazovanie. – 2024. – №4. – S. 115–126. https://doi.org/10.59941/2960-0642-2024-4-115-126 [in Russian]
12. Satybaldy U.N. Himia sabagynda bіlіm alushylardyn funkcionaldyq sauattylygyn damytu zholdary:
metodikalyq qural [Ways to develop functional literacy of students in Chemistry Lessons: a methodological tool]. – Nur-Sultan, 2021. – 17 b. [in Kazakh]
13. Cahyana U. The influence of web-based learning and learning independence toward students’ scientific literacy on chemistry learning of molecule shapes // International Journal of Instruction. – 2019. – Vol. 12, №4. – P. 655–670. https://doi.org/10.29333/iji.2019.12442a
14. Georgiou Y., et al. Fostering Chemistry Students’ Scientific Literacy for Responsible Citizenship: A
Learning Intervention on Biofuels // Sustainability. – 2023. – Vol. 15, №8. https://doi.org/10.3390/su15086442
15. Himia panі boiynsha funkcionaldyq sauattylyq tapsyrmalar: avtorlyq bagdarlama [Functional literacy tasks in chemistry: author's program]. – Ustaz tilegi (ust.kz), 21.02.2025. [Electronic resource]. URL: https://ust.kz/word/avtorlyq_bagdarlama_himiya_paninen_oqysylardyng_qyzygysylygyn_fynkcionaldy q_sayattylygyn_arttyratyn_tapsyrma_daiynday-360413.html (date of access 18.08.2025)
16. Yuldashev U. The analysis of the participation of Uzbekistan and Kazakhstan in the PISA international assessment study // Gumilyov Journal of Pedagogy. – 2025. – №1(151). – P. 195-211. https://doi.org/10.32523/3080-1710-2025-151-2-195-211
17. Aydın-Ceran S. Evaluation of TIMSS 2019 and PISA 2018 Science Achievements // Science Education:
Evaluation Studies. – 2021. [Electronic resource]. URL:
https://www.isres.org/books/chapters/bolum_5_12-12-2021.pdf (date of access 18.08.2025)
18. Chadwick R. Development and Assessment of Scientific Literacy for Higher Secondary School Science: PhD thesis. – Dublin: Dublin City University, 2018.
19. Hüfner S. Context-based science education to promote diversity and functional scientific literacy // Studies in Science Education. – 2025. https://doi.org/10.1080/03057267.2025.2563946
20. OECD. PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. – Paris: OECD Publishing, 2023. – 470 p.
21. OECD. PISA 2018 Results (Volume I): What Students Know and Can Do. – Paris: OECD Publishing, 2019.
22. Teig N., Nani T. Scientific inquiry in TIMSS and PISA 2015: how do frameworks and student achievement data overlap? – Amsterdam: IEA, 2019.
23. Altynbekova M.O., Zhylysbaeva G.N., Zhumahan A.M. Orta mekteptіn himia kursynda bіlіm alushylardyn quzyrettіlіgіn qalyptastyruda elektrondy oqulyqty qoldanudyn tiіmdіlіgі [The effectiveness of the use of an electronic textbook in the formation of students ' competencies in the chemistry course of Secondary School] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №4(138). – B. 308–321.
https://doi.org/10.47526/2025-4/2664-0686.294 [in Kazakh]
