Взаимосвязь между образом антигероя и гуманистическим содержанием в современной казахской литературе

Авторы

  • М.Г. Ашимова Жетысуский университет имени И. Жансугурова
  • Г.Т. Шукенай Жетысуский университет имени И. Жансугурова
  • Н.М. Уaли Институт языкознания имени А. Байтурсынулы

Ключевые слова:

антигерой, гуманизм, казахская литература, внутренний конфликт, постмодернизм, литературный герой, духовный поиск, моральная дилемма.

Аннотация

Статья посвящена комплексному исследованию феномена антигероя в современной казахской литературе и его содержательной связи с гуманистическим направлением прозы. Антигерой рассматривается как альтернативный тип литературного персонажа, противопоставляемый традиционному герою, основанному на идеалах доблести, решительности и социальной активности. В отличие от классического героя, антигерой представляет собой внутренне раздвоенную личность, переживающую моральные сомнения, экзистенциальные поиски и эмоциональные кризисы, что отражает углублённое внимание современной литературы к индивидуальной психологии и духовному опыту.

В ходе исследования проанализированы художественные особенности ряда прозических произведений («Сүйекші» («Могильщик») Дулата Исабекова, «Ақшоқыда қыс қатты» («Суровая зима в Акшокы») Толен Абдика, «Ақ боз үй» («Белая юрта») Смагула Елубая, «Аңыздың ақыры» («Конец легенды») Абиша Кекилбаева) с применением сравнительного, литературоведческого и контекстуального подходов. Определены ключевые черты антигероя: отказ от активной борьбы, внутренняя уязвимость, стремление сохранить человеческое достоинство в условиях духовного и социального давления. Особое внимание уделено тому, как образы антигероев становятся выразителями гуманистических идей времени, способствуют переосмыслению понятий героизма, долга и нравственного выбора.

Подводя итог, антигерой предстает не как отрицательный персонаж, а как художественный носитель внутренних конфликтов и моральной рефлексии, что делает его значимым инструментом познания человеческого бытия и выражения культурной и духовной динамики современной казахской литературы.

Библиографические ссылки

1. Samenkyzy U., Kulbarak S., Turysbek R. The concept of personality and national identity in contemporary Kazakh prose // Journal of Infrastructure, Policy and Development. – 2024. – Vol. 8, №12. – P. 1–13. https://doi.org/10.24294/jipd.v8i12.8632.

2. Aitbayeva B., Karybaeva S., Mirzahmetov A., Toleubayeva K., Zharmaganbetova A. Historical reality as an integral system in the context of the development of Kazakh culture and Islamic traditions // Journal of Al-Tamaddun. – 2024. – Vol. 19, №1. – P. 121–131. https://doi.org/10.22452/JAT.vol19no1.9.

3. McGuire G. Aqyn agha? AbaiZholy as socialist realism and as literary history // Journal of Eurasian Studies. – 2018. – Vol. 9, №1. – P. 2–11. https://doi.org/10.1016/j.euras.2017.12.001.

4. Omarbekova G., Aasland E. Contemporary Kazakh Proverb Research: Digital, Cognitive, Literary, and Ecological Approaches. – New York: Peter Lang Verlag, 2023. – 236 p. https://doi.org/10.3726/b19538.

5. Oskembay A.A., Kelgembaeva B.B., Yerdembekov B.A. The social and historical situation in the nineteenth-century Kazakhstan and the anti-colonial trend in Kazakh literature // Rupkatha Journal. – 2018. – Vol. 10, №3. – P. 1–10. https://doi.org/10.21659/rupkatha.v10n3.11.

6. Aimukhambet Z. et al. Unity and conflict of binary opposition in the structure of a literary text // Komunikacija i kultura online. – 2024. – No. 15. – P. 1–10. https://doi.org/10.18485/kkonline.2024.15.15.1.

7. Yerdembekov B., Kassymova A., Aubakirova K., Tulebayeva K. Implementation of the Alash idea in literary translations // Open Cultural Studies. – 2025. – Vol. 9, №1. https://doi.org/10.1515/culture-2025-0052.

8. Berikbolova P., Abiyr A., Aydogdu S. History of Kazakh literature classification // Procedia – Social and Behavioral Sciences. – 2014. – Vol. 122. – P. 189–193. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.1325.

9. Roosien C. Not by archives alone: The “revolution” in Soviet Central Asian literary studies // Iranian Studies. – 2022. – Vol. 55, №5. – P. 777–785. https://doi.org/10.1017/irn.2022.19.

10. Timurovna A. S. et al. Kazakh-Polish literary relations: A study of mutual influence and cultural exchange // Journal of Ecohumanism. – 2025. – Vol. 4, №4. – P. 337–343. https://doi.org/10.62754/joe.v4i4.6735.

11. Жанбершиева У., Кудайбергенова К.Т. Ә.Нұрпейісовтың «Қан мен тер» трилогиясындағы психологизм // Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінің хабаршысы. – 2022. – Т. 61, №2. – Б. 84–90. https://doi.org/10.52081/bkaku.2022.v61.i2.064.

12. Altynbek A., Mussabekova A. Retraction Note: Psychological Approach in the Interpretation of 20th Century Kazakh Postmodern Literature // Journal of Psycholinguistic Research. – 2025. – Vol. 54, №1. https://doi.org/10.1007/s10936-025-10135-7.

13. Маткеримова Р.А., Калиева А.К., Хабибулла А. «Человек без имени»: геопоэтика и кризис идентичности в повести Николая Веревочкина // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №3 (137). – С. 208–218. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.245

14. Исабеков Д. Сүйекші: повесть. [Электронды ресурс]. URL: https://isabekov.com/?p=534 (қаралған күні 03.02.2025)

15. Әбдіков Т. Ақшоқыда қыс қатты: повесть. – Алматы: Жазушы, 1987. – 112 б.

16. Елубай С. Ақбоз үй: роман. [Электронды ресурс]. URL: https://qozoqeli.dilib.uz/en/resources/01GFNYKC3W9RNFYGENF65YF5S7 (қаралған күні 03.02.2025)

17. Кекілбаев Ә. Аңыздың ақыры: роман. [Электронды ресурс]. URL: https://adebiportal.kz/upload/iblock/5c9/5c9305b450bfd33831da984c5e1fd24f.pdf (қаралған күні 03.02.2025)

18. Амангельдина М.С., Тлеуова Ж. Қазақ әдебиетіндегі лирикалық проза // Қарағанды университетінің хабаршысы. Филология сериясы. – 2024. – №1. – Б. 146–151. https://doi.org/10.31489/2024Ph1/146-151.

19. Сыздықов С.К., Тлеубекова Б.Т., Ибраева А.Д. Тәуелсіздік кезеңіндегі прозаның көрінісі: Б. Сарыбай шығармаларының көркемдік сипаты // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №3 (137). – Б. 7-16. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.229

20. Shanaev R.U., Zholdasbekova B.U., Kakilbayeva I.T., Kovalenko A.G., Bayanbayeva Zh.A. Mythologism of modern Kazakh prose: lexical and semantic aspect // Bulletin of Peoples’ Friendship University of Russia. Series Theory of Language. Semiotics. Semantics. – 2023. – Vol. 14, №1. – P. 208–230. https://doi.org/10.22363/2313-2299-2023-14-1-208-230.

21. Орда Г.Ж. Қазіргі қазақ поэзиясындағы дәстүр мен жаңашылдық // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2024. – №3 (195). – Б. 152–165. https://doi.org/10.26577/EJPh.2024.v195.i3.ph014.

REFERENCES

1. Samenkyzy U., Kulbarak S., Turysbek R. The concept of personality and national identity in contemporary Kazakh prose // Journal of Infrastructure, Policy and Development. – 2024. – Vol. 8, №12. – P. 1–13. https://doi.org/10.24294/jipd.v8i12.8632.

2. Aitbayeva B., Karybaeva S., Mirzahmetov A., Toleubayeva K., Zharmaganbetova A. Historical reality as an integral system in the context of the development of Kazakh culture and Islamic traditions // Journal of Al-Tamaddun. – 2024. – Vol. 19, №1. – P. 121–131. https://doi.org/10.22452/JAT.vol19no1.9.

3. McGuire G. Aqyn agha? AbaiZholy as socialist realism and as literary history // Journal of Eurasian Studies. – 2018. – Vol. 9, №1. – P. 2–11. https://doi.org/10.1016/j.euras.2017.12.001.

4. Omarbekova G., Aasland E. Contemporary Kazakh Proverb Research: Digital, Cognitive, Literary, and Ecological Approaches. – New York: Peter Lang Verlag, 2023. – 236 p. https://doi.org/10.3726/b19538.

5. Oskembay A.A., Kelgembaeva B.B., Yerdembekov B.A. The social and historical situation in the nineteenth-century Kazakhstan and the anti-colonial trend in Kazakh literature // Rupkatha Journal. – 2018. – Vol. 10, №3. – P. 1–10. https://doi.org/10.21659/rupkatha.v10n3.11.

6. Aimukhambet Z. et al. Unity and conflict of binary opposition in the structure of a literary text // Komunikacija i kultura online. – 2024. – No. 15. – P. 1–10. https://doi.org/10.18485/kkonline.2024.15.15.1.

7. Yerdembekov B., Kassymova A., Aubakirova K., Tulebayeva K. Implementation of the Alash idea in literary translations // Open Cultural Studies. – 2025. – Vol. 9, №1. https://doi.org/10.1515/culture-2025-0052.

8. Berikbolova P., Abiyr A., Aydogdu S. History of Kazakh literature classification // Procedia – Social and Behavioral Sciences. – 2014. – Vol. 122. – P. 189–193. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.1325.

9. Roosien C. Not by archives alone: The “revolution” in Soviet Central Asian literary studies // Iranian Studies. – 2022. – Vol. 55, №5. – P. 777–785. https://doi.org/10.1017/irn.2022.19.

10. Timurovna A. S. et al. Kazakh-Polish literary relations: A study of mutual influence and cultural exchange // Journal of Ecohumanism. – 2025. – Vol. 4, №4. – P. 337–343. https://doi.org/10.62754/joe.v4i4.6735.

11. Zhanbershieva U., Kudaibergenova K.T. A. Nurpeiіsovtyn «Qan men ter» trilogiasyndagy psihologizm [Psychologism in A. Nurpeisov’s Trilogy “Blood and Sweat”] // Qorqyt Ata atyndagy Qyzylorda universitetіnіn habarshysy. – 2022. – T. 61, №2. – B. 84–90. https://doi.org/10.52081/bkaku.2022.v61.i2.064. [in Kazakh]

12. Altynbek A., Mussabekova A. Retraction Note: Psychological Approach in the Interpretation of 20th Century Kazakh Postmodern Literature // Journal of Psycholinguistic Research. – 2025. – Vol. 54, №1. https://doi.org/10.1007/s10936-025-10135-7.

13. Matkerimova R.A., Kalieva A.K., Habibulla A. «Chelovek bez imeni»: geopoetika i krizis identichnosti v povesti Nikolaia Verevochkina [“The Man without a Name”: Geopoetics and the Identity Crisis in Nikolai Verevochkin's Novella] // Jasaui universitetіnің habarshysy. – 2025. – №3 (137). – S. 208–218. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.245 [in Russian]

14. Isabekov D. Suiekshі: povest [Suyekshi [The Gravedigger]: a story]. [Electronic resource]. URL: https://isabekov.com/?p=534 (date of access 03.02.2025) [in Kazakh]

15. Abdіkov T. Aqshoqyda qys qatty: povest [The Severe Winter in Aqshoqy]. – Almaty: Zhazushy, 1987. – 112 b. [in Kazakh]

16. Elubai S. Aqboz ui: roman [The White Yurt: a novel]. [Electronic resource]. URL: https://qozoqeli.dilib.uz/en/resources/01GFNYKC3W9RNFYGENF65YF5S7 (date of access 03.02.2025)

17. Kekіlbaev A. Anyzdyn aqyry: roman [The End of the Legend: a novel]. [Electronic resource]. URL: https://adebiportal.kz/upload/iblock/5c9/5c9305b450bfd33831da984c5e1fd24f.pdf (date of access 03.02.2025) [in Kazakh]

18. Amangeldina M.S., Tleuova Zh. Qazaq adebietіndegі lirikalyq proza [Lyrical prose in Kazakh literature] // Qaragandy universitetіnіn habarshysy. Filologia seriasy. – 2024. – №1. – B. 146–151. https://doi.org/10.31489/2024Ph1/146-151. [in Kazakh]

19. Syzdyqov S.K., Tleubekova B.T., Ibraeva A.D. Tauelsіzdіk kezenіndegі prozanyn korіnіsі: B. Sarybai shygarmalarynyn korkemdіk sipaty [The reflection of the independence period in prose: The artistic characteristics of B. Sarybay’s works] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №3 (137). – B. 7-16. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.229 [in Kazakh]

20. Shanaev R.U., Zholdasbekova B.U., Kakilbayeva I.T., Kovalenko A.G., Bayanbayeva Zh.A. Mythologism of modern Kazakh prose: lexical and semantic aspect // Bulletin of Peoples’ Friendship University of Russia. Series Theory of Language. Semiotics. Semantics. – 2023. – Vol. 14, №1. – P. 208–230. https://doi.org/10.22363/2313-2299-2023-14-1-208-230.

21. Orda G.Zh. Qazіrgі qazaq poeziasyndagy dastur men zhanashyldyq [Tradition and innovation in modern Kazakh poetry] // QazUU habarshysy. Filologia seriasy. – 2024. – №3 (195). – B. 152–165. https://doi.org/10.26577/EJPh.2024.v195.i3.ph014. [in Kazakh]

Загрузки

Опубликован

2026-03-30

Как цитировать

Ашимова, М., Шукенай, Г., & Уaли Н. (2026). Взаимосвязь между образом антигероя и гуманистическим содержанием в современной казахской литературе. Yassawi Journal of Philology, 1(1), 215–227. извлечено от https://publications.ayu.edu.kz/index.php/yjph/article/view/189

Выпуск

Раздел

Литератураведение