THE FORMATION OF SEMASIOLOGY IN KAZAKH LINGUISTICS
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.104Keywords:
semasiology, sema, denotative meaning, significative meaning, connotative meaning, macrostructure of meaning, microstructure of meaning.Abstract
This article examines the formation and development of semasiology in Kazakh linguistics as a branch of linguistics that studies the lexical meanings of words and word combinations denoting objects, phenomena, and concepts. The paper reviews the works of scholars who laid the theoretical and methodological foundations of Kazakh semasiology and contributed to its development as an independent field. It also analyzes their approaches to key issues in Kazakh semasiology.
Semasiology focuses on the word and its meaning as fundamental units of language, while semantics, as a broader discipline, investigates meaning as a complex and multifaceted phenomenon. Given the breadth of meaning, its study requires a comprehensive and multidimensional approach. In this regard, a range of related fields has developed, including onomasiology, dialectology, terminology, sociolinguistics, psycholinguistics, text linguistics, cognitive linguistics, functional grammar, and phonosemantics.
Furthermore, it has been established that the study of grammatical phenomena in close connection with semantics significantly contributes to the development of functional grammar. Word meanings can be structured into macro- and micro-level components depending on their content. The macrostructure of meaning includes denotative, significative, and components of meanings.
References
1. Байтұрсынұлы А. Әдебиет танытқыш. – Алматы: Атамұра, 2003. – 208 б.
2. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. – Ақтөбе: Жұбанов университеті, 2019. – 581 б.
3. Аханов К. Қазақ тілі лексикасының өзекті мәселелері. – Алматы: Өлке, 2005. – 302 б.
4. Барлыбаев Р. Қазақ тілінде сөз мағынасының кеңеюі мен тарылуы. – Алматы: Мектеп, 1968. – 72 б.
5. Құлманов С.Қ., Рсалиева Н.М., Омарова А.Д., Ескендір Ж.Е. Қазіргі қазақ терминологиясындағы семантикалық үдерістер // Тілтаным. – 2023. – №3 (91). – Б. 85-94. https://doi.org/10.55491/2411-6076-2023-3-85-94
6. Хасенов Ә. Тіл білімі. – Алматы: Ер-Дәулет, 2007. – 125 б.
7. Мұсабаев Ғ. Қазақ әдеби тілінің кейбір мәселелері // Кіт.: И.В.Сталин еңбектері негізінде қазақ тіл білімінің мәселелері. – Алматы‚ 1951. – 140 б.
8. Аханов К. Тіл білімінің негіздері. – Алматы: Өлке, 2010. – 560 б.
9. Белбаева М. Қазіргі қазақ тілі лексикологиясы. – Алматы: Мектеп, 1976. – 116 б.
10. Қордабаев Т. Сөз және оның мағыналары // Қазақ тілі мен әдебиеті. – 1958. – №1.
11. Қалиев Б., Жылқыбаева, А. Сөз мағыналарының негіздері. – Алматы: ҚазҰУ, 2002. – 110 б.
12. Манкеева Ж.А. Қазақ тіл білімінің мәселелері. – Алматы: Абзал-Ай‚ 2014. – 640 б.
13. Гумбольдт В. Избранные труды по языкознанию / Пер. с немец. – Москва: Прогресс, 1984. – 400 с.
14. Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі. Морфология. – Павлодар: С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік универсиеті, 2010. – 457 б.
15. Мұсабаев Ғ. Қазақ тіл білімінің мәселелері. – Алматы: Абзал-Ай‚ 2014. – 640 б.
16. Бисенғали А., Құлманов С., Омарова А. Қазіргі қазақ және түрік тілдеріндегі жаңа қолданыстардың когнитивтік негіздері // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №4 (138). – Б. 140-153. https://doi.org/10.47526/2025-4/2664-0686.281
17. Алдашева Қ. Тіл синергетикасы және лексикалық жаңалықтар . – Алматы: Жылдам полиграфия орталығы, 2002. – 248 б.
18. Оразов М. Қазақ тілінің семантикасы. – Алматы: Рауан, 1991. – 212 б.
19. Малбақов М., Бердиллаева М., Малбақов Д. В.В. Радлов сөздігіндегі қазақ сөздерінің лексика-семантикалық ерекшеліктері // Тілтаным. – 2024. – №3. – Б. 22-30. https://doi.org/10.55491/2411-6076-2024-3-22-30
20. Ерназарова З.Ш., Ерназарова Г.Ш. Қазақ тіліндегі «таза» концептісі семантикасын фреймдік талдау // ҚазХҚжәнеӘТУ Хабаршысы. Филология ғылымдары сериясы. – 2024. – №1. https://doi.org/10.48371/PHILS.2024.72.1.007
21. Talgatkyzy G., Amirbekova A.B., Urakova L. Lexico-semantic compatibility of words in kazakh // Вестник КазНУ. Серия филологическая. – 2022. – №3. – P. 120-128. https://doi.org/10.26577/EJPh.2022.v187.i3.013
22. Аухадиева З.Ж. Семантическая особенность прилагательных казахского языка при выражении пространственных отношений статики // Международный научно-практический журнал. – 2018. – №11(43). – С. 27-33.
23. Slyambekov Q.B., Sadyk А.М. The national corpus of the kazakh language: the semantic markup of verbs // Тілтаным. – 2024. – №1. – P. 189-196. https://doi.org/10.55491/2411-6076-2024-1-189-196
REFERENCES
1. Baitursynuly A. Adebiet tanytqysh [Literary Critic]. – Almaty: Atamura, 2003. – 208 b. [In Kazakh]
2. Zhubanov Q. Qazaq tіlі zhonіndegі zertteuler [Research on the Kazakh language]. – Aqtobe: Zhubanov universitetі, 2019. – 581 b. [In Kazakh]
3. Ahanov K. Qazaq tіlі leksikasynyn ozektі maselelerі [Current Issues in the Lexis of the Kazakh Language]. – Almaty: Olke, 2005. – 302 b. [In Kazakh]
4. Barlybaev R. Qazaq tіlіnde soz magynasynyn keneiuі men taryluy [Semantic Broadening and Narrowing in the Kazakh Language]. – Almaty: Mektep, 1968. – 72 b. [In Kazakh]
5. Qulmanov S.Q., Rsalieva N.M., Omarova A.D., Eskendіr Zh.E. Qazіrgі qazaq terminologiasyndagy semantikalyq uderіster [Semantic Processes in Modern Kazakh Terminology] // Tіltanym. – 2023. – №3 (91). – B. 85-94. https://doi.org/10.55491/2411-6076-2023-3-85-94 [In Kazakh]
6. Hasenov A. Tіl bіlіmі [Linguistics]. – Almaty: Er-Daulet, 2007. – 125 b. [In Kazakh]
7. Musabaev G. Qazaq adebi tіlіnіn keibіr maselelerі [Some problems of the Kazakh literary language] // Kіt.: I.V. Stalin enbekterі negіzіnde qazaq tіl bіlіmіnіn maselelerі. – Almaty‚ 1951. – 140 b. [In Kazakh]
8. Ahanov K. Tіl bіlіmіnіn negіzderі [Fundamentals of linguistics]. – Almaty: Olke, 2010. – 560 b. [In Kazakh]
9. Belbaeva M. Qazіrgі qazaq tіlі leksikologiasy [Lexicology of the modern Kazakh language]. – Almaty: Mektep, 1976. – 116 b. [In Kazakh]
10. Qordabaev T. Soz zhane onyn magynalary [The word and its meanings] // Qazaq tіlі men adebietі. – 1958. – №1. [In Kazakh]
11. Qaliev B., Zhylqybaeva, A. Soz magynalarynyn negіzderі [Basics of word meanings]. – Almaty: QazUU, 2002. – 110 b. [In Kazakh]
12. Mankeeva Zh.A. Qazaq tіl bіlіmіnіn maselelerі [Problems of Kazakh linguistics]. – Almaty: Abzal-Ai‚ 2014. – 640 b. [In Kazakh]
13. Gumboldt V. Izbrannye trudy po iazykoznaniu [Selected Works on Linguistics] / Per. s nemec. – Moskva: Progress, 1984. – 400 s. [In Russian]
14. Ysqaqov A. Qazіrgі qazaq tіlі. Morfologia [Modern Kazakh language. Morphology]. – Pavlodar: S. Toraigyrov atyndagy Pavlodar memlekettіk universietі, 2010. – 457 b. [In Kazakh]
15. Musabaev G. Qazaq tіl bіlіmіnіn maselelerі [Problems of Kazakh linguistics]. – Almaty: Abzal-Ai‚ 2014. – 640 b. [In Kazakh]
16. Bisengali A., Qulmanov S., Omarova A. Qazіrgі qazaq zhane turіk tіlderіndegі zhana qoldanystardyn kognitivtіk negіzderі [Cognitive foundations of new uses in modern Kazakh and Turkish languages] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №4 (138). – B. 140-153. https://doi.org/10.47526/2025-4/2664-0686.281 [In Kazakh]
17. Aldasheva Q. Tіl sinergetikasy zhane leksikalyq zhanalyqtar [Language Sinergetics and Lexical innovations]. – Almaty: Zhyldam poligrafia ortalygy, 2002. – 248 b. [In Kazakh]
18. Orazov M. Qazaq tіlіnіn semantikasy [Semantics of the Kazakh language]. – Almaty: Rauan, 1991. – 212 b. [In Kazakh]
19. Malbaqov M., Berdillaeva M., Malbaqov D. V.V. Radlov sozdіgіndegі qazaq sozderіnіn leksika-semantikalyq erekshelіkterі [Lexical and semantic features of Kazakh words in the dictionary of V. V. Radlov] // Tіltanym. – 2024. – №3. – B. 22-30. https://doi.org/10.55491/2411-6076-2024-3-22-30 [In Kazakh]
20. Ernazarova Z.Sh., Ernazarova G.Sh. Qazaq tіlіndegі «taza» konceptіsі semantikasyn freimdіk taldau [Frame analysis of the semantics of the concept “clean” in the Kazakh language] // QazHQzhaneATU Habarshysy. Filologia gylymdary seriasy. – 2024. – №1. https://doi.org/10.48371/PHILS.2024.72.1.007 [In Kazakh]
21. Talgatkyzy G., Amirbekova A.B., Urakova L. Lexico-semantic compatibility of words in kazakh // Vestnik KazNU. Serija filologicheskaja. – 2022. – №3. – P. 120-128. https://doi.org/10.26577/EJPh.2022.v187.i3.013
22. Auhadieva Z.Zh. Semanticheskaia osobennost prilagatelnyh kazahskogo iazyka pri vyrazhenii prostranstvennyh otnosheni statiki [Semantic features of Kazakh adjectives in expressing spatial relations of statics] // Mezhdunarodnyi nauchno-prakticheski zhurnal. – 2018. – №11(43). – S. 27-33. [In Russian]
23. Slyambekov Q.B., Sadyk A.M. The national corpus of the kazakh language: the semantic markup of verbs // Tіltanym. – 2024. – №1. – P. 189-196. https://doi.org/10.55491/2411-6076-2024-1-189-196
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
