Қазақ тіліндегі туристік жарнама мәтіндеріндегі бағалауыш бірліктердің лингвомәдени семантикасы
Кілт сөздер:
жарнама, дискурс, бағалауыш лексика, лингвомәдениеттану, семантика, ұлттық код, прагматика.Аңдатпа
Қазақ тіліндегі туристік жарнама мәтіндеріндегі бағалауыш бірліктердің лингвомәдени семантикасына арналған бұл мақалада туристік жарнама дискурсында жиі кездесетін бағалауыш лексиканың ұлттық-мәдени мәні және ықпал етуге бағытталған қызметі талданады.
Зерттеу нысаны ретінде туристік бағыт пен өнімнің тартымдылығын күшейтетін позитив бағалау құралдары алынды: эпитеттік қолданыстар, күшейткіштер мен суперлативтік формалар, эмоциялық-экспрессивтік бірліктер, метафоралық бағалау үлгілері, сондай-ақ этномәдени реалия атауларымен қабаттасқан бағалауыш тіркестер. Зерттеудің мақсаты – қазақтілді туристік жарнама мәтіндерінде бағалауыш бірліктер арқылы қандай мәдени кодтар бейнеленетінін (қонақжайлық, кеңістік моделдері, табиғаттың қасиеттенуі, дәстүр мен тарихи жады, ұлттық ас-мәдениет, этносимволика) анықтап, олардың адресатқа әсер ету стратегияларындағы орнын сипаттау. Зерттеу барысында лингвомәдени талдау, дискурстық және прагматикалық талдау, семантикалық-компоненттік сараптау, контекстік интерпретация әдістері кешенді түрде қолданылды. Талдау нәтижелері туристік жарнамадағы бағалауыш бірліктердің міндеті тек эмоция тудырумен шектелмейтінін көрсетті: олар мәтін ішінде ұлттық бірегейлікті айқындайтын мәдени құндылықтарды «кодтап», дестинацияның мәдени бейнесін қалыптастыруға ықпал етеді. Сонымен қатар бағалауыш лексика табиғи ландшафтты (дала, тау, көл) эстетикалық әрі аксиологиялық тұрғыда мәндендіріп, «қасиетті мекен», «түп-тамыр», «рухани тынығу» тәрізді концептуалдық модельдерді күшейтуге қызмет ететіні айқындалды.
Зерттеудің теориялық маңызы туристік жарнама мәтіндерін лингвомәдени кеңістікте қарастыру арқылы бағалау семантикасы, дискурс теориясы және ұлттық код мәселелерінің тоғысындағы ұғымдарды нақтылатуымен байланысты. Бағалауыш бірліктердің мәдени маркерлермен байланысын ашу қазақ тіліндегі жарнама дискурсын жүйелі сипаттауға және мәдени мәннің мәтіндік репрезентациясын түсіндіруге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижесінде қол жеткізілген тұжырымдар туристік бренд коммуникациясын жоспарлау, жарнама мәтіндерін мәдени жағынан бейімдеу үдерістеріне, сондай-ақ жоғары оқу орындарындағы лингвомәдениеттану, медиалингвистика, дискурс талдау, қазақ тілінің стилистикасы пәндері бойынша оқу-әдістемелік материал әзірлеуге қолдануға жарамды.
Қорытындылай келгенде, туристік жарнама дискурсын лингвомәдени қырынан зерделеу ұлттық брендті қалыптастыру мен мәдени коммуникация механизмдерін түсіндіру үшін маңызды бағыт болып табылады.
Әдебиеттер тізімі
1. Martin J.R., White P.R.R. The Language of Evaluation: Appraisal in English. – London: Palgrave Macmillan, 2005. – 278 p.
2. Hunston S., Thompson G. Evaluation in Text: Authorial Stance and the Construction of Discourse. – Oxford: Oxford University Press, 2000. – 238 p.
3. Goddard A. The Language of Advertising. – London: Routledge, 2002. – 134 p.
4. Wu G. Official websites as a tourism marketing medium: A contrastive analysis from the perspective of appraisal theory // Journal of Destination Marketing & Management. – 2018. – Vol. 10. – P. 164–171. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2018.09.004.
5. Jaworska S. A comparative corpus-assisted discourse study of the representations of hosts in promotional tourism discourse // Corpora. – 2016. – Vol. 11, №1. – P. 83–111. DOI: 10.3366/cor.2016.0086.
6. Istianah A. Appraisal patterns used on the Kalimantan tourism website // Cogent Arts & Humanities. – 2022. – Vol. 9, №1. – Art. 2146928. DOI: 10.1080/23311983.2022.2146928.
7. Sujatna E.T.S., et al. Objective or subjective adjectives? A case study on UNESCO Global Geopark tourism texts // Cogent Arts & Humanities. – 2024. – Vol. 11, №1. https://doi.org/10.1080/23311983.2023.2295076.
8. Jalilifar A., Moradi Y. Tourism discourse revisited: An analysis of evaluative strategies in tourist brochures from a systemic functional linguistics perspective // Journal of English Studies. – 2019. – Vol. 17. – P. 211–232. https://doi.org/10.18172/jes.3595.
9. Soto-Almela J. Constructing persuasion in tourism promotion websites: A corpus-assisted study of hyphenated adjectives in English // ESP Today. – 2024. – Vol. 12, №1. – P. 71–92.
10. Ho V., Suen A. Promoting a city’s core values using evaluative language // International Journal of Applied Linguistics. – 2017. – Vol. 27, №1. – P. 286–308. https://doi.org/10.1111/ijal.12131.
11. Оспанғалиева А.М. Жарнама тілінің ерекшелігі // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2013. – №1–2 (141–142). – Б. 145–150.
12. Нурбаева А.М., Байсыдык И.Б., Ганиева Ш. Лингвистические особенности наименования брендов в современной казахстанской брендовой культуре // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №2 (136). – С. 80–96. https://doi.org/10.47526/2025-2/2664-0686.195.
13. Dautbayeva K.B., Duisekova K.K. Evaluation words in advertising texts in Kazakh and English languages // Proceedings of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Philology Series. – Nur-Sultan, 2019. – P. 95–101.
14. Қошанова Н.Д., Жылқыбай Г.Қ. Сыртқы көрнекі жарнамалар тілінің орфографиясы // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №2 (128). – Б. 54–64. https://doi.org/10.47526/2023-2/2664-0686.05.
REFERENCES
1. Martin J.R., White P.R.R. The Language of Evaluation: Appraisal in English. – London: Palgrave Macmillan, 2005. – 278 p.
2. Hunston S., Thompson G. Evaluation in Text: Authorial Stance and the Construction of Discourse. – Oxford: Oxford University Press, 2000. – 238 p.
3. Goddard A. The Language of Advertising. – London: Routledge, 2002. – 134 p.
4. Wu G. Official websites as a tourism marketing medium: A contrastive analysis from the perspective of appraisal theory // Journal of Destination Marketing & Management. – 2018. – Vol. 10. – P. 164–171. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2018.09.004.
5. Jaworska S. A comparative corpus-assisted discourse study of the representations of hosts in promotional tourism discourse // Corpora. – 2016. – Vol. 11, №1. – P. 83–111. https://doi.org/10.3366/cor.2016.0086.
6. Istianah A. Appraisal patterns used on the Kalimantan tourism website // Cogent Arts & Humanities. – 2022. – Vol. 9, №1. https://doi.org/10.1080/23311983.2022.2146928.
7. Sujatna E.T.S., et al. Objective or subjective adjectives? A case study on UNESCO Global Geopark tourism texts // Cogent Arts & Humanities. – 2024. – Vol. 11, №1. – Art. 2295076. https://doi.org/10.1080/23311983.2023.2295076.
8. Jalilifar A., Moradi Y. Tourism discourse revisited: An analysis of evaluative strategies in tourist brochures from a systemic functional linguistics perspective // Journal of English Studies. – 2019. – Vol. 17. – P. 211–232. https://doi.org/10.18172/jes.3595.
9. Soto-Almela J. Constructing persuasion in tourism promotion websites: A corpus-assisted study of hyphenated adjectives in English // ESP Today. – 2024. – Vol. 12, №1. – P. 71–92.
10. Ho V., Suen A. Promoting a city’s core values using evaluative language // International Journal of Applied Linguistics. – 2017. – Vol. 27, №1. – P. 286–308. https://doi.org/10.1111/ijal.12131.
11. Ospangalieva A.M. Jarnama tilinin ereksheligi [Features of advertising language] // QazUU habarshysy. Filologia seriasy. – 2013. – №1–2 (141–142). – P. 145–150. [in Kazakh]
12. Nurbaeva A.M., Baisydyk I.B., Ganieva Sh. Lingvisticheskie osobennosti naimenovania brendov v sovremennoi kazakhstanskoi brendovoi kulture [Linguistic features of brand naming in contemporary Kazakhstani brand culture] // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2025. – №2 (136). – P. 80–96. https://doi.org/10.47526/2025-2/2664-0686.195 [in Russian]
13. Dautbayeva K.B., Duisekova K.K. Evaluation words in advertising texts in Kazakh and English languages // Proceedings of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Philology Series. – Nur-Sultan, 2019. – P. 95–101.
14. Qoshanova N.D., Jylqybai G.Q. Syrtqy korneki jarnamalar tilinin orfografiasy [Spelling of the language of outdoor visual advertising] // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2023. – №2 (128). – P. 54–64. https://doi.org/10.47526/2023-2/2664-0686.05 [in Kazakh]
