Kazak Dilindeki Turizm Reklam Metinlerinde Değerlendirme Birimlerinin Dil-Kültürel Semantiği
DOI:
https://doi.org/10.47526/2026-1/3107-3085.10Anahtar Kelimeler:
advertising, discourse, evaluative vocabulary, linguacultural studies, semantics, national code, pragmatics.Özet
Bu makale, Kazak dilindeki turistlere yönelik reklam metinlerinde yer alan değerlendirme birimlerinin dil-kültürel semantiğine adanmış olup, turizm reklamı söyleminde sıkça kullanılan değerlendirici söz varlığının ulusal-kültürel anlamını ve etkileme işlevini incelemektedir.
Araştırmada, bir turizm destinasyonunun ve ürününün çekiciliğini artıran olumlu değerlendirme araçlarına odaklanılmıştır. Bu araçlar arasında sıfat tamlamaları (epitetler), yoğunlaştırıcı ifadeler ve üstünlük dereceleri, duygusal-anlatımsal birimler, metaforik değerlendirme modelleri ve etnokültürel gerçekliklerin adlarıyla örtüşen değerlendirici ifadeler ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, Kazakça turizm reklam metinlerinde değerlendirme birimleri aracılığıyla hangi kültürel kodların (misafirperverlik, mekânsal algı biçimleri, doğal özellikler, gelenekler ve tarihî hafıza, millî mutfak ve etnosimgesellik) yansıtıldığını belirlemek ve bu birimlerin alıcıyı etkileme stratejilerindeki rolünü açıklamaktır.
Araştırmada dil-kültürel çözümleme, söylem-pragmatik analiz, anlamsal-bileşensel analiz ve bağlamsal yorumlama yöntemlerini kapsayan bütüncül bir yaklaşım kullanılmıştır. Analiz sonuçları, turizm reklamlarındaki değerlendirme birimlerinin yalnızca duygusal etki oluşturma amacı taşımadığını; aynı zamanda metinde ulusal kimliği belirleyen kültürel değerleri “kodladığını” ve destinasyonun kültürel imgesinin oluşumuna katkı sağladığını göstermiştir. Ayrıca değerlendirici söz varlığının doğal peyzajı (bozkır, dağlar, göller) estetik ve aksiyolojik açıdan anlamlandırdığı; “kutsal mekân”, “kökler” ve “manevi huzur” gibi kavramsal modelleri güçlendirdiği belirlenmiştir.
Bu çalışmanın kuramsal önemi, dil-kültürel bağlamda turizm reklam metinleri örneği üzerinden değerlendirme semantiği, söylem kuramı ve ulusal kültürel kodlar arasındaki ilişkilerin açıklığa kavuşturulmasında yatmaktadır. Değerlendirme birimleri ile kültürel göstergeler arasındaki bağlantının belirlenmesi, Kazakça reklam söyleminin sistemli biçimde tanımlanmasına ve kültürel anlamların metinsel temsilinin açıklanmasına olanak sağlamaktadır.
Araştırma sonuçları; turizm markalaşması iletişimlerinin planlanmasında, reklam metinlerinin kültürel uyarlama süreçlerinde ve yükseköğretim kurumlarında kültürel dilbilim, medya dilbilimi, söylem çözümlemesi ve Kazak dili stilistiği alanlarında öğretim materyallerinin hazırlanmasında kullanılabilir.
Sonuç olarak, turizm reklamı söyleminin dil-kültürel açıdan incelenmesi, ulusal markanın geliştirilmesi ve kültürlerarası iletişim mekanizmalarının açıklanması bakımından önemli bir araştırma alanı oluşturmaktadır.
Referanslar
1. Martin J.R., White P.R.R. The Language of Evaluation: Appraisal in English. – London: Palgrave Macmillan, 2005. – 278 p.
2. Hunston S., Thompson G. Evaluation in Text: Authorial Stance and the Construction of Discourse. – Oxford: Oxford University Press, 2000. – 238 p.
3. Goddard A. The Language of Advertising. – London: Routledge, 2002. – 134 p.
4. Wu G. Official websites as a tourism marketing medium: A contrastive analysis from the perspective of appraisal theory // Journal of Destination Marketing & Management. – 2018. – Vol. 10. – P. 164–171. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2018.09.004.
5. Jaworska S. A comparative corpus-assisted discourse study of the representations of hosts in promotional tourism discourse // Corpora. – 2016. – Vol. 11, №1. – P. 83–111. DOI: 10.3366/cor.2016.0086.
6. Istianah A. Appraisal patterns used on the Kalimantan tourism website // Cogent Arts & Humanities. – 2022. – Vol. 9, №1. – Art. 2146928. DOI: 10.1080/23311983.2022.2146928.
7. Sujatna E.T.S., et al. Objective or subjective adjectives? A case study on UNESCO Global Geopark tourism texts // Cogent Arts & Humanities. – 2024. – Vol. 11, №1. https://doi.org/10.1080/23311983.2023.2295076.
8. Jalilifar A., Moradi Y. Tourism discourse revisited: An analysis of evaluative strategies in tourist brochures from a systemic functional linguistics perspective // Journal of English Studies. – 2019. – Vol. 17. – P. 211–232. https://doi.org/10.18172/jes.3595.
9. Soto-Almela J. Constructing persuasion in tourism promotion websites: A corpus-assisted study of hyphenated adjectives in English // ESP Today. – 2024. – Vol. 12, №1. – P. 71–92.
10. Ho V., Suen A. Promoting a city’s core values using evaluative language // International Journal of Applied Linguistics. – 2017. – Vol. 27, №1. – P. 286–308. https://doi.org/10.1111/ijal.12131.
11. Оспанғалиева А.М. Жарнама тілінің ерекшелігі // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2013. – №1–2 (141–142). – Б. 145–150.
12. Нурбаева А.М., Байсыдык И.Б., Ганиева Ш. Лингвистические особенности наименования брендов в современной казахстанской брендовой культуре // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №2 (136). – С. 80–96. https://doi.org/10.47526/2025-2/2664-0686.195.
13. Dautbayeva K.B., Duisekova K.K. Evaluation words in advertising texts in Kazakh and English languages // Proceedings of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Philology Series. – Nur-Sultan, 2019. – P. 95–101.
14. Қошанова Н.Д., Жылқыбай Г.Қ. Сыртқы көрнекі жарнамалар тілінің орфографиясы // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №2 (128). – Б. 54–64. https://doi.org/10.47526/2023-2/2664-0686.05.
REFERENCES
1. Martin J.R., White P.R.R. The Language of Evaluation: Appraisal in English. – London: Palgrave Macmillan, 2005. – 278 p.
2. Hunston S., Thompson G. Evaluation in Text: Authorial Stance and the Construction of Discourse. – Oxford: Oxford University Press, 2000. – 238 p.
3. Goddard A. The Language of Advertising. – London: Routledge, 2002. – 134 p.
4. Wu G. Official websites as a tourism marketing medium: A contrastive analysis from the perspective of appraisal theory // Journal of Destination Marketing & Management. – 2018. – Vol. 10. – P. 164–171. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2018.09.004.
5. Jaworska S. A comparative corpus-assisted discourse study of the representations of hosts in promotional tourism discourse // Corpora. – 2016. – Vol. 11, №1. – P. 83–111. https://doi.org/10.3366/cor.2016.0086.
6. Istianah A. Appraisal patterns used on the Kalimantan tourism website // Cogent Arts & Humanities. – 2022. – Vol. 9, №1. https://doi.org/10.1080/23311983.2022.2146928.
7. Sujatna E.T.S., et al. Objective or subjective adjectives? A case study on UNESCO Global Geopark tourism texts // Cogent Arts & Humanities. – 2024. – Vol. 11, №1. – Art. 2295076. https://doi.org/10.1080/23311983.2023.2295076.
8. Jalilifar A., Moradi Y. Tourism discourse revisited: An analysis of evaluative strategies in tourist brochures from a systemic functional linguistics perspective // Journal of English Studies. – 2019. – Vol. 17. – P. 211–232. https://doi.org/10.18172/jes.3595.
9. Soto-Almela J. Constructing persuasion in tourism promotion websites: A corpus-assisted study of hyphenated adjectives in English // ESP Today. – 2024. – Vol. 12, №1. – P. 71–92.
10. Ho V., Suen A. Promoting a city’s core values using evaluative language // International Journal of Applied Linguistics. – 2017. – Vol. 27, №1. – P. 286–308. https://doi.org/10.1111/ijal.12131.
11. Ospangalieva A.M. Jarnama tilinin ereksheligi [Features of advertising language] // QazUU habarshysy. Filologia seriasy. – 2013. – №1–2 (141–142). – P. 145–150. [in Kazakh]
12. Nurbaeva A.M., Baisydyk I.B., Ganieva Sh. Lingvisticheskie osobennosti naimenovania brendov v sovremennoi kazakhstanskoi brendovoi kulture [Linguistic features of brand naming in contemporary Kazakhstani brand culture] // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2025. – №2 (136). – P. 80–96. https://doi.org/10.47526/2025-2/2664-0686.195 [in Russian]
13. Dautbayeva K.B., Duisekova K.K. Evaluation words in advertising texts in Kazakh and English languages // Proceedings of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Philology Series. – Nur-Sultan, 2019. – P. 95–101.
14. Qoshanova N.D., Jylqybai G.Q. Syrtqy korneki jarnamalar tilinin orfografiasy [Spelling of the language of outdoor visual advertising] // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2023. – №2 (128). – P. 54–64. https://doi.org/10.47526/2023-2/2664-0686.05 [in Kazakh]
