БЕЙІМДЕЛГЕН МӘТІН ПОЭТИКАСЫ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.50Кілт сөздер:
бейімделген мәтін, поэтика, бейімделу теориясы, баяндау, құрылымы, әдеби интерпретация.Аңдатпа
Мақала мәтінді бейімдеудің күрделі әдеби құбылысын зерттейді, жаңа контексте түпнұсқа әдеби шығармаларды қайта қарау кезінде пайда болатын эстетикалық, құрылымдық және стилистикалық өзгерістерге баса назар аударады. Бұл зерттеу қазіргі әдебиет теориясының ең өзекті мәселелерінің бірі көркем шығарманы бейімдеу процесінде мәтіннің тұпнұсқалық мағынасының сақталуын, өзгеруін және кеңеюін қарастырады. Бейімделген мәтіндер жаңа жанрларда, медиа-форумдарда (кино, театр, анимация, тіл үйретуде) немесе мәдени-тілдік шеңберде болсын, қарапайым шарттар ретінде емес, бөлек көркем шығарма ретінде қарастырылады. Зерттеу салыстырмалы типологиялық, құрылымдық, семиотикалық және интермәтіндік тәсілдерді қоса алғанда, бейімдеу зерттеулерінің теориялық және әдіснамалық негіздерін сипаттайды. Ол бейімдеудің әр түрін (құрылымдық-мазмұнды, интерпретациялық, стилистикалық және кросс-медианы) қарастырады және баяндау құрылымдарының, кейіпкер образы, хронотоптардың (кеңістіктік-уақыттық өлшемдер) және стилистикалық әдістердің қалай өзгеретінін талдайды. Мәтінді бейімдеу барысында интермәтіндік байланыстардың, мәдени кодтардың және символдық жүйелердің қалай жұмыс істейтінін ашатын түпнұсқа және бейімделген мәтіндер арасындағы тікелей және жанама байланыстарға ерекше назар аударылады. Зерттеуде сонымен қатар тіл үйренушінің жасына, мәдени фонына және әдеби сауаттылығына байланысты аудиторияның қабылдауы мен нәтижесін түсіну үшін демографиялық талдау кіреді.
Бұл жұмыс көркем шығарманы бейімдеуді бағалаудың кешенді моделін ұсына отырып, әдебиет, аударма және мәдени семиотика теориясына үлес қосады. Мәтінді бейімдеу жай ғана қайталау емес, эстетикалық, мәдени және коммуникативтік әдіс арқылы мазмұнды тіл үйренушінің деңгейін, жас ерекшелігін ескере отырып ықшамдайтын шығармашылық әрекет екендігі айтылады. Сайып келгенде, бейімделген мәтіндердің поэтикасы әдеби эволюцияның кең процестерін, мәдениетаралық диалог және көркемдік өзгерістің болатынын көрсетеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Лотман Ю.М. Структура художественного текста. – Москва: Искусство, 1970. – 288 с.
2. Bertacco S., Vallorani N. The Relocation of Culture: Translations, Migrations, Borders. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 272 p.
3. Malmkjær K. Translation and Creativity. – London: Routledge, 2020. – 232 p.
4. Munday J. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. – 5th ed. – London: Routledge, 2022. – 400 p.
5. Бахтин М.М. Проблемы поэтики Достоевского. – Москва: Советский писатель, 1972. – 400 с.
6. Кристева Ю. Семиотика: исследования по семанализу. – Москва: Прогресс, 1986. – 544 с.
7. The Routledge Companion to Adaptation / eds. D. Cutchins, K. Krebs. – London: Routledge, 2023. – 604 p.
8. Rahmonova M. The Chronotope in Literature: Concept, Functions, and Interpretative Potential // Global Science Review. – 2025. – Vol. 6, №1. – P. 359–364.
9. Sanders J. Adaptation and Appropriation. – London: Routledge, 2021. – 240 p.
10. Barthes R. Image, Music, Text. – New York: Hill and Wang, 1977. – 240 p.
11. Toleubayeva K., Igenova A., Sarmurzin Y. The Impact of Graded Readers on Kazakh Language Acquisition: Quasi-experimental Evidence // Language Teaching Research. – 2026. https://doi.org/10.1177/13621688251405322.
12. Hutcheon L. A Theory of Adaptation. – New York: Routledge, 2006. – 232 p.
13. Genette G. Narrative Discourse. – Oxford: Blackwell, 1980. – 304 p.
14. Eco U. The Role of the Reader: Explorations in the Semiotics of Texts. – Bloomington: Indiana University Press, 1979. – 288 p.
15. Derrida J. Of Grammatology. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1976. – 360 p.
16. Яусс Х. Р. Эстетический опыт и литературная герменевтика. – Москва: Прогресс, 1994. – 366 с.
17. The Routledge Companion to Narrative Theory / eds. P. Dawson, M. Mäkelä. – New York: Routledge, 2022. – 592 p.
18. Cipriani A.M. Literary Digital Stylistics in Translation Studies. – Singapore: Springer, 2023. – 311 p.
19. Kourdis E. Semiotics // In: The Routledge Handbook of Translation and Methodology / eds. F. Zanettin, C. Rundle. – London: Routledge, 2022. – P. 16–30.
20. Изер В. Акт чтения: теория эстетического воздействия. – Москва: Прогресс, 1990. – 368 с.
21. Андреев Л.Г. Введение в литературную герменевтику. – Москва: ЛКИ, 2008. – 304 с.
22. Смирнов И.П. Адаптация и интерпретация в литературном переводе. – Санкт-Петербург: Наука, 2010. – 256 с.
23. Гачева А.Ж. Теория и практика литературной адаптации. – Москва: ИМЛИ РАН, 2012. – 288 с.
24. Pillière L. Intralingual Translation of British Novels: A Multimodal Stylistic Perspective. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 256 p.
25. Taivalkoski-Shilov K. Translating the Voice of the Character // In: The Routledge Handbook of Translation and Ethics / eds. K. Koskinen, N. Pokorn. – London: Routledge, 2021. – P. 145–160.
26. Кожинов В.В. Художественная структура текста и проблема автора. – Москва: Советский писатель, 1984. – 288 с.
27. Берковский Н.Я. Поэтика и культура. – Ленинград: Наука, 1981. – 384 с.
REFERENCES
1. Lotman Iu.M. Struktura hudozhestvennogo teksta [The Structure of the Artistic Text]. – Moskva: Iskusstvo, 1970. – 288 s. [in Russian]
2. Bertacco S., Vallorani N. The Relocation of Culture: Translations, Migrations, Borders. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 272 p.
3. Malmkjær K. Translation and Creativity. – London: Routledge, 2020. – 232 p.
4. Munday J. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. – 5th ed. – London: Routledge, 2022. – 400 p.
5. Bahtin M.M. Problemy poetiki Dostoevskogo [Problems of Dostoevsky's Poetics]. – Moskva: Sovetski pisatel, 1972. – 400 s. [in Russian]
6. Kristeva Iu. Semiotika: issledovania po semanalizu [Semiotics: Research in Poetics]. – Moskva: Progress, 1986. – 544 s. [in Russian]
7. The Routledge Companion to Adaptation / eds. D. Cutchins, K. Krebs. – London: Routledge, 2023. – 604 p.
8. Rahmonova M. The Chronotope in Literature: Concept, Functions, and Interpretative Potential // Global Science Review. – 2025. – Vol. 6, №1. – P. 359–364.
9. Sanders J. Adaptation and Appropriation. – London: Routledge, 2021. – 240 p.
10. Barthes R. Image, Music, Text. – New York: Hill and Wang, 1977. – 240 p.
11. Toleubayeva K., Igenova A., Sarmurzin Y. The Impact of Graded Readers on Kazakh Language Acquisition: Quasi-experimental Evidence // Language Teaching Research. – 2026. https://doi.org/10.1177/13621688251405322.
12. Hutcheon L. A Theory of Adaptation. – New York: Routledge, 2006. – 232 p.
13. Genette G. Narrative Discourse. – Oxford: Blackwell, 1980. – 304 p.
14. Eco U. The Role of the Reader: Explorations in the Semiotics of Texts. – Bloomington: Indiana University Press, 1979. – 288 p.
15. Derrida J. Of Grammatology. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1976. – 360 p.
16. Iauss H. R. Esteticheski opyt i literaturnaia germenevtika [Aesthetic Experience and Literary Hermeneutics]. – Moskva: Progress, 1994. – 366 s. [in Russian]
17. The Routledge Companion to Narrative Theory / eds. P. Dawson, M. Mäkelä. – New York: Routledge, 2022. – 592 p.
18. Cipriani A.M. Literary Digital Stylistics in Translation Studies. – Singapore: Springer, 2023. – 311 p.
19. Kourdis E. Semiotics // In: The Routledge Handbook of Translation and Methodology / eds. F. Zanettin, C. Rundle. – London: Routledge, 2022. – P. 16–30.
20. Izer V. Akt chtenia: teoria esteticheskogo vozdeistvia [The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response]. – Moskva: Progress, 1990. – 368 s. [in Russian]
21. Andreev L.G. Vvedenie v literaturnuiu germenevtiku [Introduction to Literary Hermeneutics]. – Moskva: LKI, 2008. – 304 s. [in Russian]
22. Smirnov I.P. Adaptacia i interpretacia v literaturnom perevode [Adaptation and Interpretation in Literary Translation]. – Sankt-Peterburg: Nauka, 2010. – 256 s. [in Russian]
23. Gacheva A.Zh. Teoria i praktika literaturnoi adaptacii [Theory and Practice of Literary Adaptation]. – Moskva: IMLI RAN, 2012. – 288 s. [in Russian]
24. Pillière L. Intralingual Translation of British Novels: A Multimodal Stylistic Perspective. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 256 p.
25. Taivalkoski-Shilov K. Translating the Voice of the Character // In: The Routledge Handbook of Translation and Ethics / eds. K. Koskinen, N. Pokorn. – London: Routledge, 2021. – P. 145–160.
26. Kozhinov V.V. Hudozhestvennaia struktura teksta i problema avtora [The Artistic Structure of the Text and the Problem of the Author]. – Moskva: Sovetski pisatel, 1984. – 288 s. [in Russian]
27. Berkovskij N.Ia. Poetika i kultura [Poetics and Culture]. – Leningrad: Nauka, 1981. – 384 s. [in Russian]
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
