UYARLANMIŞ METIN POETIKASI
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.50Anahtar Kelimeler:
uyarlanmış metin, poetika, uyarlama teorisi, anlatı, yapı, edebî yorum.Özet
Makale, metin uyarlamanın (adaptasyonun) karmaşık edebî olgusunu incelemekte; özgün edebî eserlerin yeni bir bağlamda yeniden ele alınması sürecinde ortaya çıkan estetik, yapısal ve üslupsal değişimlere odaklanmaktadır. Bu araştırma, çağdaş edebiyat teorisinin en güncel meselelerinden biri olarak, bir sanat eserinin uyarlanma sürecinde metnin özgün anlamının korunmasını, dönüşmesini ve genişlemesini ele alır. Uyarlanmış metinler; ister yeni türlerde, ister medya mecralarında (sinema, tiyatro, animasyon, dil öğretimi), isterse kültürel-dilsel çerçevede olsun, basit birer kopyalama değil, bağımsız birer sanat eseri olarak değerlendirilir. Araştırma; karşılaştırmalı-tipolojik, yapısal, göstergebilimsel (semiyotik) ve metinlerarasılık yaklaşımları dâhil olmak üzere, uyarlama çalışmalarının teorik ve metodolojik temellerini betimlemektedir. Çalışmada uyarlamanın her bir türü (yapısal-içeriksel, yorumsal, üslupsal ve transmedya/cross-media) ele alınmakta; anlatı yapılarının, karakter imgelerinin, kronotopların (mekânsal-zamansal boyutların) ve üslupsal yöntemlerin nasıl dönüştüğü analiz edilmektedir. Metni uyarlama sürecinde metinlerarası bağların, kültürel kodların ve simgesel sistemlerin nasıl işlediğini açığa çıkaran, kaynak ve uyarlanmış metinler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkiler özel bir dikkatle incelenmiştir. Araştırma ayrıca, hedef kitlenin algısını ve uyarlama çıktısını; dil öğrenicisinin yaşına, kültürel arka planına ve edebî okuryazarlığına bağlı olarak anlamak amacıyla demografik bir analizi de içermektedir. Bu çalışma, sanat eserlerinin uyarlanmasını değerlendirmeye yönelik bütüncül bir model sunarak edebiyat teorisine, çeviribilime ve kültürel göstergebilime katkı sağlamaktadır. Metin uyarlamanın sadece bir tekrardan ibaret olmadığı; estetik, kültürel ve iletişimsel yöntemler aracılığıyla içeriği dil öğrenicisinin seviyesini ve yaş özelliklerini dikkate alarak sadeleştiren yaratıcı bir eylem olduğu ortaya konmaktadır. Son tahlilde, uyarlanmış metinlerin poetikası; edebî evrimin geniş süreçlerini, kültürlerarası diyalogu ve sanatsal dönüşümün kaçınılmazlığını gözler önüne sermektedir.
Referanslar
1. Лотман Ю.М. Структура художественного текста. – Москва: Искусство, 1970. – 288 с.
2. Bertacco S., Vallorani N. The Relocation of Culture: Translations, Migrations, Borders. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 272 p.
3. Malmkjær K. Translation and Creativity. – London: Routledge, 2020. – 232 p.
4. Munday J. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. – 5th ed. – London: Routledge, 2022. – 400 p.
5. Бахтин М.М. Проблемы поэтики Достоевского. – Москва: Советский писатель, 1972. – 400 с.
6. Кристева Ю. Семиотика: исследования по семанализу. – Москва: Прогресс, 1986. – 544 с.
7. The Routledge Companion to Adaptation / eds. D. Cutchins, K. Krebs. – London: Routledge, 2023. – 604 p.
8. Rahmonova M. The Chronotope in Literature: Concept, Functions, and Interpretative Potential // Global Science Review. – 2025. – Vol. 6, №1. – P. 359–364.
9. Sanders J. Adaptation and Appropriation. – London: Routledge, 2021. – 240 p.
10. Barthes R. Image, Music, Text. – New York: Hill and Wang, 1977. – 240 p.
11. Toleubayeva K., Igenova A., Sarmurzin Y. The Impact of Graded Readers on Kazakh Language Acquisition: Quasi-experimental Evidence // Language Teaching Research. – 2026. https://doi.org/10.1177/13621688251405322.
12. Hutcheon L. A Theory of Adaptation. – New York: Routledge, 2006. – 232 p.
13. Genette G. Narrative Discourse. – Oxford: Blackwell, 1980. – 304 p.
14. Eco U. The Role of the Reader: Explorations in the Semiotics of Texts. – Bloomington: Indiana University Press, 1979. – 288 p.
15. Derrida J. Of Grammatology. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1976. – 360 p.
16. Яусс Х. Р. Эстетический опыт и литературная герменевтика. – Москва: Прогресс, 1994. – 366 с.
17. The Routledge Companion to Narrative Theory / eds. P. Dawson, M. Mäkelä. – New York: Routledge, 2022. – 592 p.
18. Cipriani A.M. Literary Digital Stylistics in Translation Studies. – Singapore: Springer, 2023. – 311 p.
19. Kourdis E. Semiotics // In: The Routledge Handbook of Translation and Methodology / eds. F. Zanettin, C. Rundle. – London: Routledge, 2022. – P. 16–30.
20. Изер В. Акт чтения: теория эстетического воздействия. – Москва: Прогресс, 1990. – 368 с.
21. Андреев Л.Г. Введение в литературную герменевтику. – Москва: ЛКИ, 2008. – 304 с.
22. Смирнов И.П. Адаптация и интерпретация в литературном переводе. – Санкт-Петербург: Наука, 2010. – 256 с.
23. Гачева А.Ж. Теория и практика литературной адаптации. – Москва: ИМЛИ РАН, 2012. – 288 с.
24. Pillière L. Intralingual Translation of British Novels: A Multimodal Stylistic Perspective. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 256 p.
25. Taivalkoski-Shilov K. Translating the Voice of the Character // In: The Routledge Handbook of Translation and Ethics / eds. K. Koskinen, N. Pokorn. – London: Routledge, 2021. – P. 145–160.
26. Кожинов В.В. Художественная структура текста и проблема автора. – Москва: Советский писатель, 1984. – 288 с.
27. Берковский Н.Я. Поэтика и культура. – Ленинград: Наука, 1981. – 384 с.
REFERENCES
1. Lotman Iu.M. Struktura hudozhestvennogo teksta [The Structure of the Artistic Text]. – Moskva: Iskusstvo, 1970. – 288 s. [in Russian]
2. Bertacco S., Vallorani N. The Relocation of Culture: Translations, Migrations, Borders. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 272 p.
3. Malmkjær K. Translation and Creativity. – London: Routledge, 2020. – 232 p.
4. Munday J. Introducing Translation Studies: Theories and Applications. – 5th ed. – London: Routledge, 2022. – 400 p.
5. Bahtin M.M. Problemy poetiki Dostoevskogo [Problems of Dostoevsky's Poetics]. – Moskva: Sovetski pisatel, 1972. – 400 s. [in Russian]
6. Kristeva Iu. Semiotika: issledovania po semanalizu [Semiotics: Research in Poetics]. – Moskva: Progress, 1986. – 544 s. [in Russian]
7. The Routledge Companion to Adaptation / eds. D. Cutchins, K. Krebs. – London: Routledge, 2023. – 604 p.
8. Rahmonova M. The Chronotope in Literature: Concept, Functions, and Interpretative Potential // Global Science Review. – 2025. – Vol. 6, №1. – P. 359–364.
9. Sanders J. Adaptation and Appropriation. – London: Routledge, 2021. – 240 p.
10. Barthes R. Image, Music, Text. – New York: Hill and Wang, 1977. – 240 p.
11. Toleubayeva K., Igenova A., Sarmurzin Y. The Impact of Graded Readers on Kazakh Language Acquisition: Quasi-experimental Evidence // Language Teaching Research. – 2026. https://doi.org/10.1177/13621688251405322.
12. Hutcheon L. A Theory of Adaptation. – New York: Routledge, 2006. – 232 p.
13. Genette G. Narrative Discourse. – Oxford: Blackwell, 1980. – 304 p.
14. Eco U. The Role of the Reader: Explorations in the Semiotics of Texts. – Bloomington: Indiana University Press, 1979. – 288 p.
15. Derrida J. Of Grammatology. – Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1976. – 360 p.
16. Iauss H. R. Esteticheski opyt i literaturnaia germenevtika [Aesthetic Experience and Literary Hermeneutics]. – Moskva: Progress, 1994. – 366 s. [in Russian]
17. The Routledge Companion to Narrative Theory / eds. P. Dawson, M. Mäkelä. – New York: Routledge, 2022. – 592 p.
18. Cipriani A.M. Literary Digital Stylistics in Translation Studies. – Singapore: Springer, 2023. – 311 p.
19. Kourdis E. Semiotics // In: The Routledge Handbook of Translation and Methodology / eds. F. Zanettin, C. Rundle. – London: Routledge, 2022. – P. 16–30.
20. Izer V. Akt chtenia: teoria esteticheskogo vozdeistvia [The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response]. – Moskva: Progress, 1990. – 368 s. [in Russian]
21. Andreev L.G. Vvedenie v literaturnuiu germenevtiku [Introduction to Literary Hermeneutics]. – Moskva: LKI, 2008. – 304 s. [in Russian]
22. Smirnov I.P. Adaptacia i interpretacia v literaturnom perevode [Adaptation and Interpretation in Literary Translation]. – Sankt-Peterburg: Nauka, 2010. – 256 s. [in Russian]
23. Gacheva A.Zh. Teoria i praktika literaturnoi adaptacii [Theory and Practice of Literary Adaptation]. – Moskva: IMLI RAN, 2012. – 288 s. [in Russian]
24. Pillière L. Intralingual Translation of British Novels: A Multimodal Stylistic Perspective. – London: Bloomsbury Academic, 2021. – 256 p.
25. Taivalkoski-Shilov K. Translating the Voice of the Character // In: The Routledge Handbook of Translation and Ethics / eds. K. Koskinen, N. Pokorn. – London: Routledge, 2021. – P. 145–160.
26. Kozhinov V.V. Hudozhestvennaia struktura teksta i problema avtora [The Artistic Structure of the Text and the Problem of the Author]. – Moskva: Sovetski pisatel, 1984. – 288 s. [in Russian]
27. Berkovskij N.Ia. Poetika i kultura [Poetics and Culture]. – Leningrad: Nauka, 1981. – 384 s. [in Russian]
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
