ҚАЗАҚ ЭПОСЫ «ҚОБЫЛАНДЫ БАТЫР» МЕН АҒЫЛШЫННЫҢ «ПАТРИК СПЕНС МЫРЗА» БАЛЛАДАСЫ: САЛЫСТЫРМАЛЫ ҚҰРЫЛЫМДЫҚ-МАЗМҰНДЫҚ ТАЛДАУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.84Кілт сөздер:
эпос, баллада, Қобыланды батыр, сэр Патрик Спенс, құрылымдық талдау, салыстырмалы әдебиеттану, фольклор.Аңдатпа
Бұл мақалада қазақтың «Қобыланды батыр» эпопеясы мен англо-шотландтық «Сэр Патрик Спенс» балладасының құрылымдық ұйымдастырылуы мен символдық жүйелеріне ерекше назар аудара отырып, салыстырмалы талдау берілген. Зерттеу жанрлық-қаһармандық эпос пен трагедиялық баллада арасындағы айырмашылықтардың ерлік, тағдыр және адам мен табиғат арасындағы қарым-қатынас ұғымдарын қалай бейнелейтінін анықтауға бағытталған. Салыстырмалы-типологиялық және құрылымдық-семантикалық әдістерді қолдану арқылы авторлар «Қобыланды батыр» қоғамдық келісім мен жеңіске негізделген ұжымдық қаһармандық идеалды қалыптастыратынын, ал «Сэр Патрик Спенс» балладасы фатализм үстемдік ететін жеке тұлғаға бағытталған қайғылы дүниетанымды бейнелейтінін көрсетеді. Эпостағы дала мен жылқы өмірдің, еркіндіктің және бірліктің нышаны ретінде көрінсе, баллададағы теңіз қауіп пен сөзсіз өлімнің символы ретінде сипатталады. Сонымен қатар, шығармалардағы кейіпкерлер бейнесі, кеңістік пен уақыт категорияларының көркемдік қызметі де қарастырылады. Зерттеу нәтижелері салыстырмалы фольклортанудың дамуына үлес қосып, әртүрлі мәдениеттердегі ортақ адамзаттық құндылықтардың көркемдік тұрғыдан көрініс табу ерекшеліктерін айқындайды. Сондай-ақ мақалада екі туындыдағы мифологиялық таным элементтері мен дәстүрлі дүниетанымның көркемдік бейнелену тәсілдері сараланады. Авторлар эпикалық және балладалық баяндау ерекшеліктерін талдай отырып, ұлттық мәдени кодтардың шығармалардың идеялық-мазмұндық құрылымына әсерін көрсетеді. Зерттеу нәтижелері әлемдік фольклор мұраларын өзара салыстыра қарастырудың маңызын дәлелдеп, мәдениеттер арасындағы әдеби байланыстарды тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
1. Issayeva Zh.I. Lingvogenderal Basis of «Man» Image in the Paremiological World // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2022. – №1(123). – P. 44–54. https://doi.org/10.47526/2022-1/2664-0686.04
2. Әуезов М. Қазақ эпосы және әдебиеті. – Алматы: Қазақ мемлекеттік баспасы, 1960. – 165 б.
3. Марғұлан Ә. Қазақ эпостарының мифологиялық негіздері. – Алматы: Ғылым, 1983. – 213 б.
4. Қасқабасов С. Қазақ эпосының құрылымы мен поэтикасы. – Алматы: Жазушы, 1978. – 182 б.
5. Тұрсынов Е. Қобыланды батыр эпосының тарихи және әдеби аспектілері. – Алматы: Ғылым. – 1990. – 247 б.
6. Child F.J. The English and Scottish Popular Folk Ballads (Vols 1-5). – Boston: Houghton, Mifflin and Company, 1882. – 359 p.
7. Brown M.E., Atkinson D. Oral Performance and Folk Ballad Tradition in the British iIsles. – London: Routledge, 1997. – 427 p.
8. Atkinson D. Scottish Folk balladry: Performance, Text and Tradition. – London: Routledge, 1999. – 258 p.
9. Jakobson R. Closing Statement: Linguistics and Poetics // In: T.A. Sebeok (ed.) Style in Language. – Cambridge, MA: MIT Press, 1960. – 377 p.
10. Levi-Strauss C. Structural Anthropology. – New York: Basic Books, 1963. – 274 p.
11. Foley J.M. Oral Tradition and the Internet: Pathways of the Mind. – Urbana, IL: University of Illinois Press, 2012. – 312 p.
12. Lord A.B. The Singer of Tales. – Harvard University Press, 2000. – 207 p.
13. Finnegan R. Oral Literature in Africa. – Open Book Publishers, 2012. https://doi.org/10.11647/OBP.0025
14. Buchan D. The Folk ballad and the Folk. – Routledge, 2015. [Electronic resource]. URL: https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781317552901_A24271016/preview-9781317552901_A24271016.pdf (date of access 13.11.2025)
15. McCarthy W. Folk Ballad Tradition and Cultural Memory in Scottish Oral Poetry // Folklore. – 2019. – №2 (130). – P. 145–162.
16. Dewulf J. From the Calendas to the Calenda: On the Afro-Iberian Substratum in Black Performance Culture in the Americas // Journal of American Folklore. – 2018. – №131(519). – P. 3–29. https://doi.org/10.5406/jamerfolk.131.519.0003
17. Goldstein D.E. Never Remember: Fake News Turning Points and Vernacular Critiques of Bad Faith Communication // Journal of American Folklore. – 2018. – №131(522). – P. 471–481. https://doi.org/10.5406/jamerfolk.131.522.0471
18. Mould T. A Doubt-Centered Approach to Contemporary Legend and Fake News // Journal of American Folklore. – 2018. – №131(522). – P. 413–420. https://doi.org/10.5406/jamerfolk.131.522.0413
19. Пропп В. Морфология сказки. – Ленинград: Академия, 1928. – 152 с.
20. Atkinson D. The Anglo-Scottish Folk Ballad and Its Imaginary Context. – Open Book Publishers, 2015. – 228 p.
REFERENCES
1. Issayeva Zh.I. Lingvogenderal Basis of «Man» Image in the Paremiological World // Jasaui universitetіnің habarshysy. – 2022. – №1(123). – P. 44–54. https://doi.org/10.47526/2022-1/2664-0686.04
2. Auezov M. Qazaq eposy zhane adebietі [Kazakh epic and literature]. – Almaty: Qazaq memlekettіk baspasy, 1960. – 165 b. [in Kazakh]
3. Margulan A. Qazaq epostarynyn mifologialyq negіzderі [Mythological basis of Kazakh epics]. – Almaty: Gylym, 1983. – 213 b. [in Kazakh]
4. Qasqabasov S. Qazaq eposynyn qurylymy men poetikasy [Structure and poetics of the Kazakh epic]. – Almaty: Zhazushy, 1978. – 182 b. [in Kazakh]
5. Tursynov E. Qobylandy batyr eposynyn tarihi zhane adebi aspektіlerі [Historical and literary aspects of the epic of kobylandy batyr]. – Almaty: Gylym. – 1990. – 247 b. [in Kazakh]
6. Child F.J. The English and Scottish Popular Folk Ballads (Vols 1-5). – Boston: Houghton, Mifflin and Company, 1882. – 359 p.
7. Brown M.E., Atkinson D. Oral Performance and Folk Ballad Tradition in the British iIsles. – London: Routledge, 1997. – 427 p.
8. Atkinson D. Scottish Folk balladry: Performance, Text and Tradition. – London: Routledge, 1999. – 258 p.
9. Jakobson R. Closing Statement: Linguistics and Poetics // In: T.A. Sebeok (ed.) Style in Language. – Cambridge, MA: MIT Press, 1960. – 377 p.
10. Levi-Strauss C. Structural Anthropology. – New York: Basic Books, 1963. – 274 p.
11. Foley J.M. Oral Tradition and the Internet: Pathways of the Mind. – Urbana, IL: University of Illinois Press, 2012. – 312 p.
12. Lord A.B. The Singer of Tales. – Harvard University Press, 2000. – 207 p.
13. Finnegan R. Oral Literature in Africa. – Open Book Publishers, 2012. https://doi.org/10.11647/OBP.0025
14. Buchan D. The Folk ballad and the Folk. – Routledge, 2015. [Electronic resource]. URL: https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781317552901_A24271016/preview-9781317552901_A24271016.pdf (date of access 13.11.2025)
15. McCarthy W. Folk Ballad Tradition and Cultural Memory in Scottish Oral Poetry // Folklore. – 2019. – №2 (130). – P. 145–162.
16. Dewulf J. From the Calendas to the Calenda: On the Afro-Iberian Substratum in Black Performance Culture in the Americas // Journal of American Folklore. – 2018. – №131(519). – P. 3–29. https://doi.org/10.5406/jamerfolk.131.519.0003
17. Goldstein D.E. Never Remember: Fake News Turning Points and Vernacular Critiques of Bad Faith Communication // Journal of American Folklore. – 2018. – №131(522). – P. 471–481. https://doi.org/10.5406/jamerfolk.131.522.0471
18. Mould T. A Doubt-Centered Approach to Contemporary Legend and Fake News // Journal of American Folklore. – 2018. – №131(522). – P. 413–420. https://doi.org/10.5406/jamerfolk.131.522.0413
19. Propp V. Morfologia skazki [Morphology of a fairy tale]. – Leningrad: Akademia, 1928. – 152 s. [in Russian]
20. Atkinson D. The Anglo-Scottish Folk Ballad and Its Imaginary Context. – Open Book Publishers, 2015. – 228 p.
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
