Masal Dilinin Nöro-Dilbilimsel Programlama Niteliği
DOI:
https://doi.org/10.47526/2026-1/3107-3085.05Anahtar Kelimeler:
fairy tale, neuro-linguistic programming, method, plot, script, modeling.Özet
Bu makalede masalların nöro-linguistik programlama niteliği incelenmektedir. Araştırma kapsamında masalların insan beyninde bilginin algılanması, işlenmesi ve depolanması süreçlerine etkisi ile dilsel yapılar ve bilişsel modeller aracılığıyla düşünme ve anlama mekanizmalarındaki işlevi ele alınmaktadır. Masallar, nörodilbilim, psikodilbilim ve etnodilbilimin kesişim noktasında yer alan kültürel ve dilsel bir olgu olarak değerlendirilmektedir.
Araştırma çerçevesinde masalların algılanması ve anlaşılmasının nörofizyolojik temelleri incelenmiş; masalların bilişsel gelişimi destekleme, düşünme sürecine yön verme ve dilsel işlevlerin oluşumundaki rolü kapsamlı biçimde analiz edilmiştir. Masal türü, düşünce ve bilişin şekillendirilmesi ile duyguların düzenlenmesinde etkili bir araç olarak nörodilbilimsel ve bilişsel bir bakış açısıyla ele alınmıştır. Bu yönüyle çalışma, güncelliğini ve bilimsel önemini ortaya koymaktadır.
Araştırma sonucunda masalların insanın düşünme, algılama ve dilsel yönelim becerilerinin gelişimindeki önemi açıklığa kavuşturulmuş, nöro-linguistik programlama niteliği ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Uygulamalı çözümleme sonucunda konuya ilişkin kuramsal çıkarımlar sistematik hâle getirilmiş ve araştırmanın uygulamaya dönük değeri ortaya konmuştur.
Araştırmada nörodilbilimsel yöntemler, karşılaştırmalı yöntem, iç gözlem (introspeksiyon) yöntemi, anket yöntemi ve serbest çağrışım deneyi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular ve araştırma materyalleri; nörodilbilim, psikodilbilim, çocuk edebiyatı gibi alanlardaki derslerin yürütülmesinde, bilimsel araştırmaların hazırlanmasında ve masalların genel eğitim okulları ile okul öncesi eğitim kurumlarında öğretiminde bilimsel ve yöntemsel kaynak olarak kullanılabilir. Bu durum, araştırmanın hem kuramsal hem de uygulamalı açıdan önemini ortaya koymaktadır.
Referanslar
1. Фрейд З. Жуткое // В кн.: Художник и фантазирование. – М.: Республика, 1995. – С. 265-281.
2. Барласұлы Т. Сөз атасы – ертегі, Құраннан сыр шертеді // Қазақ әдебиеті. – 2000. – №39. – Б. 22-29.
3. Выготский Л.С. Собрание сочинений в 6 т.: Т.2. – М.: Педагогика, 1982. – 504 с.
4. Леонтьев А.А. Основы психолингвистики. – 3-е изд. - СПб.: Лань, 2003. – 287 с.
5. Хомский Н. Язык и мышление / Пер. с англ. Б.Ю. Городецкого. – М.: Изд. МГУ, 1972. – 230 с.
6. Карманова М.В. Психологолингвистический аспект суггестивного воздействия сказок на сценарий жизни ребенка // Образование и наука. – 2015. – №6. https://doi.org/10.17748/2075-9908-2015-7-6/1-304-308. 8.
7. Седов К.Ф. Речевой онтогенез как объект изучения // Возрастное коммуникативное поведение. Сборник научных трудов. – Воронеж: Истоки, 2003. – 252 с.
8. Абраменкова В.В. Социальная психология детства: развитие отношений ребенка в детской субкультуре. – Воронеж: Издательство НПО «МОДЭК», 2000. – 416 с.
9. Hagoort P., Özyüreka A. Extending the Architecture of Language from a Multimodal Perspective // Topics in Cognitive Science. – 2025. – Т. 17, №4. – С. 877-887. https://doi.org/10.1111/tops.12728
10. Елина А.Н. Психолингвистическое моделирование концептов персонажей народных сказок: автореф. ... канд. филол. наук. – Кемерова, 2013. – 25 с.
11. Черниговская Т. Как научить мозг учиться. – М.: Издательство Лекторий «Прямая Речь», 2015. – 192 с.
12. Жансейітова С., Сүлеева Г., Мәшімбаева А. Қазақ ертегілерінің психолингвистикалық сипаты // ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. – 2015. – №3 (155). – Б. 36-40.
13. Жумағулова А., Рамазан А. Балаларға арналған медиаөнімдер және тілдік орта // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – №4(134). – Б. 62-73. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.105
REFERENCES
1. Freid Z. Zhutkoe // V kn.: Hudozhnik i fantazirovanie [Creepy // In: The Artist and Fantasy]. – M.: Respublika, 1995. – S. 265-281. [in Russian]
2. Barlasuly T. Soz atasy – ertegі, Qurannan syr shertedі [The ancestor of the word is a fairy tale that tells from the Koran] // Qazaq adebietі. – 2000. – №39. – B. 22-29. [in Kazakh]
3. Vygotski L.S. Sobranie sochineni v 6 t.: T.2 [Collected works in 6 volumes: Vol. 2]. – M.: Pedagogika, 1982. – 504 s. [in Russian]
4. Leontiev A.A. Osnovy psiholingvistiki [Fundamentals of psycholinguistics]. – 3-e izd. – SPb.: Lan, 2003. – 287 s. [in Russian]
5. Homski N. Iazyk i myshlenie [Language and thinking] / Per. s angl. B.Iu. Gorodeckogo. – M.: Izd. MGU, 1972. – 230 s. [in Russian]
6. Karmanova M.V. Psihologolingvisticheski aspekt suggestivnogo vozdeistvia skazok na scenari zhizni rebenka [The psycholinguistic aspect of the suggestive effect of fairy tales on a child's life scenario] // Obrazovanie i nauka. – 2015. – №6. https://doi.org/10.17748/2075-9908-2015-7-6/1-304-308. 8. [in Russian]
7. Sedov K.F. Rechevoi ontogenez kak obiekt izuchenia [Speech ontogenesis as an object of study] // Vozrastnoe kommunikativnoe povedenie. Sbornik nauchnyh trudov. – Voronezh: Istoki, 2003. – 252 s. [in Russian]
8. Abramenkova V.V. Socialnaia psihologia detstva: razvitie otnosheni rebenka v detskoi subkulture [Social psychology of childhood: the development of a child's relationships in a child's subculture]. – Voronezh: Izdatelstvo NPO «MODEK», 2000. – 416 s. [in Russian]
9. Hagoort P., Özyüreka A. Extending the Architecture of Language from a Multimodal Perspective // Topics in Cognitive Science. – 2025. – T. 17, №4. – S. 877-887. https://doi.org/10.1111/tops.12728
10. Elina A.N. Psiholingvisticheskoe modelirovanie konceptov personazhei narodnyh skazok: avtoref. ... kand. filol. nauk [Psycholinguistic modeling of concepts of characters of folk tales: abstract]. – Kemerova, 2013. – 25 s. [in Russian]
11. Chernigovskaia T. Kak nauchit mozg uchitsia [How to teach the brain to learn]. – M.: Izdatelstvo Lektori «Priamaia Rech», 2015. – 192 s. [in Russian]
12. Zhanseiіtova S., Suleeva G., Mashіmbaeva A. Qazaq ertegіlerіnіn psiholingvistikalyq sipaty [Psycholinguistic character of Kazakh fairy tales] // QazUU habarshysy. Filologia seriasy. – 2015. – №3 (155). – B. 36-40. [in Kazakh]
13. Zhumagulova A., Ramazan A. Balalarga arnalgan mediaonіmder zhane tіldіk orta [Media products and language environment for children] // Iasaui universitetіnin habarshysy. – 2024. – №4(134). – B. 62-73. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.105 [in Kazakh]
