Kazak ve Türk Dillerinin Karşılaştırmalı Dilbilgisi: Benzerlikler ve Farklılıklar
DOI:
https://doi.org/10.47526/2026-1/3107-3085.06Anahtar Kelimeler:
Turkic languages, agglutinative structure, linguistic differences of word formation, case categories, linguistic similarities, comparative grammar.Özet
Bu makale, Kazak ve Türk dillerinin dilbilgisel yapılarının kapsamlı bir karşılaştırmalı incelemesine adanmıştır. Kazakça ve Türkçe arasındaki fonetik, gramatik ve sentaktik benzerlikler ile farklılıklar sistemli bir şekilde ele alınmış ve somut örneklerle ortaya konulmuştur. Karşılaştırmalı araştırma sonucunda belirlenen eklemeli (agglutinatif) yapı özellikleri, temel cümle dizilişleri, sözcük yapımı ve sözcük değişimi yöntemleri ile her iki dilin hâl kategorileri, Kazak ve Türk dilleri arasındaki tarihî ilişkiyi ortaya koymaktadır.
Bununla birlikte, Türkçede görülen Arapça-Farsça kökenli söz varlığının etkisi, dilde meydana gelen bazı ses değişimleri ve analitik yapıların daha sık kullanılması, Türkçe ve Kazakçanın gelişim süreçlerindeki temel özellikleri göstermektedir. Makalenin yazarları, tarihî temellerin karşılaştırılması yoluyla Türkoloji alanında karşılaştırmalı çalışmaların önemini ortaya koymuştur.
Araştırma kapsamında elde edilen bilimsel sonuçlar, dil sistemlerinin ortak özelliklerinin belirlenmesine ve Türkçe ile Kazakça arasındaki ilişkilerin daha derinlemesine anlaşılmasına olanak sağlamaktadır. Yapılan analizler; eğitim sistemi, çeviri bilimi ve Türk dillerinin yapısının öğretimi alanlarında kullanılabilecek pratik sonuçlar sunmaktadır.
Aynı zamanda bu çalışma, Türk ve Kazak dilleri arasındaki karşılıklı etkileşimin ve kültürel bağlardaki tarihî sürekliliğin daha kapsamlı biçimde incelenmesi ve ortaya çıkarılması için temel oluşturabilir. Elde edilen bilimsel bulgular, Türk dünyasındaki dilsel gelişim eğilimlerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamakta, akademik çalışmaların değerini artırmakta ve bu alandaki yeni araştırmaların gelişimine önemli bir ivme kazandırmaktadır.
Referanslar
1. Кононов А.Н. Грамматика современного турецкого литературного языка. – М.: Наука, 1956. – 398 с.
2. Аманжолов С. Түркі филологиясына кіріспе. – Алматы: Санат, 1996. – 127 б.
3. Johanson L. The Turkic languages. – London: Routledge, 1998. – 567 p.
4. Балақаев М. Қазіргі қазақ тілі. – Алматы: Білім, 2006. – 239 б.
5. Жанпейісов Е. Қазақ тілінің грамматикасы. – Алматы: Білім, 2010. – 352 б.
6. Lewis G. Turkish Grammar. – 2nd Edition. – Oxford: Oxford University Press, 2000. – 638 p.
7. Konfilt J. Turkish Syntax. – London: Routledge, 1997. – 462 p.
8. Қайдар Ә. Түркі тануға кіріспе. – Алматы: Дайк-Пресс, 2003. – 286 б.
9. İlker A. Türk Dünyasında terim çalışmaları // Avrasya Terim Dergisi. – 2023. – №11(3). – S. 139-142.
10. Абдикарим Н., Махсут О., Ыскак Б. Қазақ тіліндегі синтаксистік тәсілмен жасалған терминдік тіркестер (жасанды интеллект саласының терминдері негізінде) // Tiltanym. – 2023. – №2(90). – Б. 3-13.
11. Мамаева Г. Түбі бір түркі терминдері // Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Филология сериясы. – 2019. – №3 (128). – Б. 129-136.
12. Semiz K., İbragımov Zh. Kazakh Türkçesı Güney Bölgesi Ağzında Ses Olayları // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №1(135). – Б. 57–72. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.145
13. Ерғали С., Құрманбайұлы Ш. Қазақ және түрік тілдерінің салыстырмалы грамматикасы. – Алматы: Қазақ университеті, 2015. – 327 б.
REFERENCES
1. Kononov A.N. Grammatika sovremennogo tureckogo literaturnogo iazyka [Grammar of modern Turkish literary language]. – M.: Nauka, 1956. – 398 s. [in Russian]
2. Amanzholov S. Turkі filologiasyna kіrіspe [Introduction to Turkic Philology]. – Almaty: Sanat, 1996. – 127 b. [in Kazakh]
3. Johanson L. The Turkic languages. – London: Routledge, 1998. – 567 p.
4. Balaqaev M. Qazіrgі qazaq tіlі [Modern Kazakh language]. – Almaty: Bіlіm, 2006. – 239 b. [in Kazakh]
5. Zhanpeiіsov E. Qazaq tіlіnіn grammatikasy [Modern Kazakh language]. – Almaty: Bilim, 2010. – 352 b. [in Kazakh]
6. Lewis G. Turkish Grammar. 2nd Edition. – Oxford: Oxford University Press, 2000. – 638 p.
7. Konfilt J. Turkish Syntax. – London: Routledge, 1997. – 462 p.
8. Qaidar A. Turkі tanuga kіrіspe [Introduction to Turkic Studies]. – Almaty: Daik-Press, 2003. – 286 b. [in Kazakh]
9. İlker A. Türk Dünyasında terim çalışmaları [Term Studies in the Turkish World] // Avrasya Terim Dergisi. – 2023. – №11(3). – S. 139-142. [in Turkish]
10. Abdikarim N., Mahsut O., Yskak B. Qazaq tіlіndegі sintaksistіk tasіlmen zhasalgan termindіk tіrkester (zhasandy intellekt salasynyn terminderі negіzіnde) [Syntactic expressions in the Kazakh language (based on the terms of thefield of artificial intelligence)] // Tiltanym. – 2023. – №2(90). – B. 3-13. [in Kazakh]
11. Mamayeva G. Tubі bіr turkі terminderі [Turkic terms] // Bulletin of the L.N. Gumilyov Eurasian National University. Philology series. – 2019. – №3 (128). – B. 129-136. [in Kazakh]
12. Semiz K., İbragımov Zh. Kazakh Türkçesı Güney Bölgesi Ağzında Ses Olayları [Sound Events in the Southern Region of Kazakh Turkish Dialect] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №1(135). – B. 57–72. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.145 [in Turkish]
13. Ergali S., Qurmanbaiuly Sh. Qazaq jane turik tilderinin salystyrmaly gramatikasy. – Almaty: Qazaq universiteti, 2015. – 327 b. [in Kazakh]
