Colorative Lexicon in Kazakh and Turkish Languages
Anahtar Kelimeler:
turkic languages, colorative lexicon, color terms, Kazakh language, Turkish language, achromatic, designation.Özet
In Turkic lexis, colors such as white, black, yellow, blue, and red are recognized as stable and pervasive designations. From a linguistic standpoint, it is clear that the fundamental undertones and chromatic attributes of color converge into a unified conceptual field. Colorative appellations serve as a mirror of national mentality and cognitive worldview, representing a primary indicator of the semantic richness of a linguistic treasury. The objective of this research is to analyze the semantic peculiarities of coloratives in the Kazakh and Turkish languages and the cultural factors that have shaped them. In the theoretical section, the conceptual essence of color names is explicated, and the ethnolinguistic character and cultural codes of coloratives in folk perception are examined. The study further analyzes the practical nuances and similarities of color terms in Kazakh and Turkish usage. Additionally, the similarities and distinctions of color-related designations in the historical toponymy of contemporary Turkic states are identified. The article also encompasses the achromatic lexemes “white” and “black” in both languages.
Beyond the study of color and hue in Kazakh and Turkish, the paper reviews data from other Turkic linguistic sources. As a result, this research contributes to the evaluation of the cultural and aesthetic values of the Kazakh and Turkish peoples, clarifying ethnolinguistic variations in the perception of nature and reality. The methodological foundation of the study is built upon lexical analysis, data categorization, and a comparative-contrastive approach to investigating coloratives in the Kazakh and Turkish languages.
Referanslar
1. Otyzbay Zh. Türk kavram sisteminde renkler. – Ankara: SFN Yayınları, 2019. – 152 s.
2. Yıldırım E. Türk Kültüründe Renkler. – İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2022. – 207 s.
3. Хусаинова Г.Ж., Тлеубердиев Б.М., Тасполатов Б.Т. Семантический аспект цвета в корейском, казахском и английском языках // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – №4(134). – Б. 128–145. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.110
4. Тілегенова Г., Шүкенай Г., Демирай Е., Ертаева П. Қазақ-түрік тілдеріндегі көк түсінің танымдық сипаты // ҚазҰУ Хабаршысы. Филологиялық серия. – 2023. – №4 (192). – Б. 107-117.
5. Лауланбекова Р. Түр-түс компонентті күрделі аталымдардың танымдық сипаты: филол. ғыл. канд. ... дис. – Алматы, 2010. – 129 б.
6. Аитова Н. Қазақ тіліндегі түр-түс атауларының когнитивтік семантикасы: оқу құралы. – Ақтөбе: Қ. Жұбанов атындағы АқМУ, 2006. – 161 б.
7. Sakaoğlu S. Türk Toponimisi I: Giriş. – Ankara: Türk Dil Kurumu yayınları, 2001. – 780 s.
8. Сыздық Р. Тіл-ғұмыр: ғылыми мақалалар жинағы. – Алматы: А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, 2018. – 344 б.
9. Қойшыбаев Е. Қазақстанның жер-су аттары сөздігі. – Алматы: Мектеп, 1985. – 256 б.
10. Әділов М.Е., Екижи М., Жиембай Б.С. Алакөл атауының этимологиясы: жаңаша көзқарастар мен топонимдік талдау аспектілері // Еуразия гуманитарлық институтының Хабаршысы. – 2025. – №2. – Б. 31–40.
11. Сагидуллиева С.С., Кемеңгер К.Р. Қазіргі қазақ поэзиясында түн мезгілі мен түстер палитрасының суреттелуі (Т.Әбдікәкімұлы өлеңдері негізінде) // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. –№3(133). – Б. 158–167. https://doi.org/10.47526/2024-3/2664-0686.82
REFERENCES
1. Otyzbay Zh. Türk kavram sisteminde renkler [Colors in the Turkish concept system]. – Ankara: SFN Yayınları, 2019. – 152 s. [in Turkish]
2. Yıldırım E. Türk Kültüründe Renkler [Colors In Turkish Culture]. – İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2022. – 207 s. [in Turkish]
3. Husainova G.Zh., Tleuberdiev B.M., Taspolatov B.T. Semanticheski aspekt cveta v koreiskom, kazahskom i angliskom iazykah // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – №4(134). – B. 128–145. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.110
4. Tіlegenova G., Shukenai G., Demirai E., Ertaeva P. Qazaq-turіk tіlderіndegі kok tusіnіn tanymdyq sipaty [Cognitive character of blue color in Kazakh-Turkish languages] // QazUU Habarshysy. Filologialyq seria. – 2023. – №4 (192). – B. 107-117. [in Kazakh]
5. Laulanbekova R. Tur-tus komponenttі kurdelі atalymdardyn tanymdyq sipaty: filol. gyl. kand. ... dis. [Cognitive character of complex names with a color-color component: dis.]. – Almaty, 2010. – 129 b. [in Kazakh]
6. Aitova N. Qazaq tіlіndegі tur-tus ataularynyn kognitivtіk semantikasy: oqu quraly [Cognitive semantics of color names in the Kazakh language: a manual]. – Aqtobe: Q. Zhubanov atyndagy AqMU, 2006. – 161 b. [in Kazakh]
7. Sakaoğlu S. Türk Toponimisi I: Giriş [Turkish Toponymy I: Introduction]. – Ankara: Türk Dil Kurumu yayınları, 2001. – 780 s. [in Turkish]
8. Syzdyq R. Tіl-gumyr: gylymi maqalalar zhinagy [Language-Life: collection of scientific articles]. – Almaty: A. Baitursynuly atyndagy Tіl bіlіmі instituty, 2018. – 344 b. [in Kazakh]
9. Qoishybaev E. Qazaqstannyn zher-su attary sozdіgі [Dictionary of land and water names of Kazakhstan]. – Almaty: Mektep, 1985. – 256 b. [in Kazakh]
10. Adіlov M.E., Ekizhi M., Zhiembai B.S. Alakol atauynyn etimologiasy: zhanasha kozqarastar men toponimdіk taldau aspektіlerі [Алакөл атауының этимологиясы: топонимикалық талдаудың жаңа тәсілдері мен аспектілері] // Eurazia gumanitarlyq institutynyn Habarshysy. – 2025. – №2. – B. 31–40. [in Kazakh]
11. Sagidullieva S.S., Kemenger K.R. Qazіrgі qazaq poeziasynda tun mezgіlі men tuster palitrasynyn suretteluі (T.Abdіkakіmuly olenderі negіzіnde) [Description of the time of night and color palette in modern Kazakh poetry (based on the poems of T. Abdikakimuly)] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. –№3(133). – B. 158–167. https://doi.org/10.47526/2024-3/2664-0686.82 [in Kazakh]
