Siyasi Medya Söyleminde Dilsel-Bilişsel Bir Olgu Olarak İdeologem: İngiliz ve Kazak Basınının Karşılaştırmalı Analizi
DOI:
https://doi.org/10.47526/2026-1/3107-3085.11Anahtar Kelimeler:
ideologeme, political media discourse, cognitive metaphor, legitimization strategy, critical discourse analysis, national identity.Özet
Bu makale, İngilizce ve Kazakça basın materyalleri temelinde siyasi medya söyleminin yapısında yer alan ideologemlerin dil-bilişsel ve söylemsel analizine adanmıştır. Araştırmanın güncelliği, küresel bilgi kutuplaşması koşullarında medyanın kamusal bilincin şekillendirilmesindeki ve ideolojik tutumların temsil edilmesindeki artan rolüyle belirlenmektedir. Çalışmanın inceleme nesnesini Birleşik Krallık ve Kazakistan’ın siyasi medya söylemi; araştırma konusunu ise toplumun bilişsel modellerini ve değer yönelimlerini yansıtan kavramsal ve pragmatik birimler olarak ideologemler oluşturmaktadır.
Araştırmanın amacı, farklı ulusal medya bağlamlarında ideologemlerin bilişsel, çerçeveleme (framing), metaforik ve aksiyolojik temsil mekanizmalarını ortaya koymak; ayrıca bunların meşrulaştırılma ve duygusal olarak işaretlenme stratejilerini karşılaştırmaktır.
Çalışmanın metodolojik çerçevesini bilişsel-söylemsel analiz, eleştirel söylem çözümlemesi (CDA) ve derlem dilbilimi yöntemleri oluşturmaktadır. Araştırmanın ampirik materyalini, 2023–2024 yılları arasında önde gelen İngiliz ve Kazak basın yayınlarından seçilen 100 gazete makalesinden oluşan bir derlem oluşturmaktadır.
Yapılan analiz sonucunda, retorik ve bilişsel stratejiler bakımından önemli farklılıklar ortaya konmuştur. İngilizce siyasi söylemde eleştirel argümantasyon ve kurumsal karşıtlık ön plana çıkarken, Kazakça siyasi söylemde kolektif kimlik, devlet girişimlerinin kutsallaştırılması ve olumlu yönlendirme eğilimi baskın görünmektedir. Medya metinlerinde kavramsal şemalar, tematik ağırlık noktaları, meşrulaştırma biçimleri ve duygusal-değerlendirici arka plan açısından farklılıklar belirlenmiştir.
Araştırmanın bilimsel yeniliği, bilişsel ve eleştirel söylemsel yaklaşımların birleştirilmesine dayanan, ideologemlerin kültürlerarası perspektiften analizine yönelik bütünleşik bir model geliştirilmesinde yatmaktadır. Çalışmanın kuramsal önemi, ideologemlerin siyasal anlamların kavramsallaştırılması ve yönlendirilmesindeki araçsal rolünün açıklığa kavuşturulmasıdır.
Araştırmanın uygulamalı değeri ise elde edilen bulguların medya söylemi analizinde, kültürlerarası iletişim çalışmalarında, eleştirel düşünme ve medya okuryazarlığının geliştirilmesinde kullanılabilmesiyle belirlenmektedir.
Referanslar
1. Караулов Ю.Н. Русский язык и языковая личность. – 6-е изд. – М.: Наука, 2010. – 270 с.
2. Красных В.В. Этнопсихолингвистика и лингвокультурология. – М.: Гнозис, 2001. – 284 с.
3. Бабушкин А.П. Типы концептов в лексике и фразеологии. – Воронеж: Изд-во Воронежского ун-та, 1996. – 81 с.
4. Charteris-Black J. Politicians and Rhetoric: The Persuasive Power of Metaphor. – 2nd ed. – Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2011. – 303 p.
5. Kövecses Z. Metaphor and Culture. – Cambridge: Cambridge University Press, 2020. – 240 p.
6. Musolff A. Political Metaphor Analysis: Discourse and Scenarios. – London: Bloomsbury, 2016. – 224 p.
7. Van Dijk T.A. Discourse and Knowledge: A Sociocognitive Approach. – Cambridge: Cambridge University Press, 2021. – 422 p.
8. Wodak R. The Politics of Fear: What Right-Wing Populist Discourses Mean. – 2nd ed. – London: SAGE Publications, 2020. – 304 p.
9. Fairclough N. Language and Power. – 3rd ed. – London: Routledge, 2015. – 272 p.
10. Goffman E. Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1974. – 586 p.
11. Chilton P. Analysing Political Discourse: Theory and Practice. – London: Routledge, 2004. – 240 p.
12. Сыздыкова А.Ж. Лингвистические механизмы репрезентации ценностей в казахской прессе. – Нур-Султан: Изд-во ЕНУ, 2021. – 200 с.
13. Искакова С. Национальная идентичность в казахстанском медиадискурсе: когнитивный подход. – Караганда: Университет Болашак, 2022. – 180 с.
14. Мусабаева М.Ш. Идеологические маркеры в казахском политическом медиадискурсе. – Алматы: КазНУ, 2020. – 210 с.
15. Fauconnier G., Turner M. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. – New York: Basic Books, 2002. – 464 p.
16. Fillmore C.J. Frame Semantics // In: Linguistic Society of Korea (ed.). Linguistics in the Morning Calm. – Seoul: Hanshin, 1982. – P. 111–137.
17. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – 2nd ed. – Chicago: University of Chicago Press, 2003. – 256 p.
18. Kövecses Z. Where Metaphors Come From: Reconsidering Context in Metaphor. – Oxford: Oxford University Press, 2015. – 248 p.
19. Hart C. Cognitive Linguistics in Critical Discourse Analysis: Application and Implications. – London: Bloomsbury, 2020. – 256 p.
REFERENCES
1. Karaulov Iu.N. Russki iazyk i iazykovaia lichnost [The Russian Language and Language Personality]. – 6-e izd. – M.: Nauka, 2010. – 270 s. [in Russian]
2. Krasnykh V.V. Etnopsikholingvistika i lingvokulturologia [Ethnopsycholinguistics and Linguoculturology]. – M.: Gnozis, 2001. – 284 s. [in Russian]
3. Babushkin A.P. Tipy konceptov v leksike i frazeologii [Types of Concepts in Vocabulary and Phraseology]. – Voronezh: Voronezh State University Press, 1996. – 81 s. [in Russian]
4. Charteris-Black J. Politicians and Rhetoric: The Persuasive Power of Metaphor. – 2nd ed. – Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2011. – 303 p.
5. Kövecses Z. Metaphor and Culture. – Cambridge: Cambridge University Press, 2020. – 240 p.
6. Musolff A. Political Metaphor Analysis: Discourse and Scenarios. – London: Bloomsbury, 2016. – 224 p.
7. Van Dijk T.A. Discourse and Knowledge: A Sociocognitive Approach. – Cambridge: Cambridge University Press, 2021. – 422 p.
8. Wodak R. The Politics of Fear: What Right-Wing Populist Discourses Mean. – 2nd ed. – London: SAGE Publications, 2020. – 304 p.
9. Fairclough N. Language and Power. – 3rd ed. – London: Routledge, 2015. – 272 p.
10. Goffman E. Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1974. – 586 p.
11. Chilton P. Analysing Political Discourse: Theory and Practice. – London: Routledge, 2004. – 240 p.
12. Syzdykova A.Zh. Lingvisticheskie mekhanizmy reprezentacii cennostei v kazahskoi presse [Linguistic Mechanisms for the Representation of Values in the Kazakh Press]. – Nur-Sultan: ENU Press, 2021. – 200 p. [in Russian]
13. Iskakova S. Nacionalnaia identichnost v kazakhstanskom mediadiskurse: kognitivnyi podhod [National Identity in Kazakhstani Media Discourse: A Cognitive Approach]. – Karaganda: Bolashaq University, 2022. – 180 p. [in Russian]
14. Musabaeva M.Sh. Ideologicheskie markery v kazakhskom politicheskom mediadiskurse [Ideological Markers in Kazakh Political Media Discourse]. – Almaty: KazNU, 2020. – 210 p. [in Russian]
15. Fauconnier G., Turner M. The Way We Think: Conceptual Blending and the Mind’s Hidden Complexities. – New York: Basic Books, 2002. – 464 p.
16. Fillmore C.J. Frame Semantics // In: Linguistic Society of Korea (ed.). Linguistics in the Morning Calm. – Seoul: Hanshin, 1982. – P. 111–137.
17. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – 2nd ed. – Chicago: University of Chicago Press, 2003. – 256 p.
18. Kövecses Z. Where Metaphors Come From: Reconsidering Context in Metaphor. – Oxford: Oxford University Press, 2015. – 248 p.
19. Hart C. Cognitive Linguistics in Critical Discourse Analysis: Application and Implications. – London: Bloomsbury, 2020. – 256 p.
