Bir Anlatı Türü Olarak Roman: Disiplinlerarası Etkileşimden Felsefî Derinliğe
Anahtar Kelimeler:
Edebiyat, Roman, Felsefe, Disiplinlerarasılık, Toplumbilim.Özet
Bu çalışma, edebiyatın en kapsamlı türlerinden biri olan romanın, toplumbilim ve felsefe ile kurduğu disiplinlerarası bağı ve bu bağın sağladığı epistemolojik potansiyeli incelemeyi amaçlamaktadır. Makalenin temel kapsamını, romanın toplumsal gerçekliği yansıtma gücü, tarihsel bilgiyle olan ilişkisi ve soyut felsefî düşünceleri somutlaştırma yeteneği oluşturmaktadır. Metodolojik problem olarak; genellikle “kurgu” kategorisine hapsedilen romanın, aslında sosyoloji, tarih ve felsefe gibi disiplinler için nasıl kurucu ve dönüştürücü bir bilgi alanı (romantarih vb.) olduğu sorunsalı üzerinde durulmuştur. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; tipolojik sınıflandırmalar üzerinden Arnold Hauser, Mustafa Özel ve Balzac gibi isimlerin yaklaşımları analiz edilmiştir. Ayrıca, felsefî roman türü üzerinden Hay bin Yakzan ve Sofi’nin Dünyası gibi eserler aracılığıyla soyut kavramların yaşantısal bütünlüğe nasıl dönüştüğü irdelenmiştir. Varılan sonuçlar, romanın yalnızca estetik bir haz aracı değil; özgürlük, yabancılaşma ve sorumluluk gibi varoluşsal hakikatlerin ifade edilebildiği en güçlü anlatı zemini olduğunu göstermektedir. Özellikle varoluşçu yazarların roman formunu seçmesi, bu türün kuramsal dilin sınırlarını aşan somutlaştırma kabiliyetiyle açıklanmaktadır.
Bu çalışma “Edebiyat Felsefe İlişkisi Bağlamında Din Felsefesi Yapmak: Cengiz Aytmatov Örneği” isimli doktora tezinden üretilmiştir.
Referanslar
1. T.C. Türk Dil Kurumu, “Roman”, Güncel Türkçe Sözlük. [Elektronik kaynak]. URL: https://sozluk.gov.tr/roman [Erişim Tarihi 24.11.2025]
2. Lukacs G. Roman Kuramı. – İstanbul: Metis Yayıncılık, 2017. – 160 s.
3. Tepebaşılı F. Edebiyat ve Roman. – Konya: Çizgi Kitabevi, 2001. – 160 s.
4. Hauser A. Sanatın Toplumsal Tarihi. – İstanbul: Remzi Kitabevi, 1984. – 360 s.
5. Bahtin M. Karnavaldan Romana. – İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2014. – 368 s.
6. Gadamer H.G., Kuhn H., Nietzche F. Edebiyat Nedir? – İstanbul: Babil Yayınları, 2002. – 124 s.
7. Adorno T.W. Edebiyat Yazıları. – İstanbul: Metis Yayınları, 2004. – 179 s.
8. Özel M. Roman Diliyle Siyaset. – İstanbul: Küre Yayınları, 2018. – 293 s.
9. Özel M. Roman Diliyle Emperyalizm. – İstanbul: Küre Yayınları, 2022. – 242 s.
10. Rahnuma Z.A. Hz. Peygamber (Roman Tadında Siyer). – Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 2013. – 670 s.
11. Özel M. Roman Diliyle İktisat. – İstanbul: Küre Yayınları, 2018. – 296 s.
12. Aytaç G. Felsefi Roman. – Ankara: Phoenix Yayınevi, 2011. – 134 s.
13. İbn Sina ve İbn Tufeyl, Hay bin Yakzan. – İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2004. – 176 s.
14. Gaarder J. Sofie’nin Dünyası Felsefe Tarihi Üzerine Bir Roman. – İstanbul: Pan Yayıncılık, 2017. – 594 s.
REFERENCES
1. T.C. Türk Dil Kurumu, “Roman”, Güncel Türkçe Sözlük [T.C. Turkish Language Association, "Novel", Current Turkish Dictionary]. [Electronic resource]. URL: https://sozluk.gov.tr/roman [date of access 24.11.2025] [in Turkish]
2. Lukacs G. Roman Kuramı [The Theory of the Novel]. – İstanbul: Metis Yayıncılık, 2017. – 160 s. [in Turkish]
3. Tepebaşılı F. Edebiyat ve Roman [Literature and the Novel]. – Konya: Çizgi Kitabevi, 2001. – 160 s. [in Turkish]
4. Hauser A. Sanatın Toplumsal Tarihi [The Social History of Art]. – İstanbul: Remzi Kitabevi, 1984. – 360 s. [in Turkish]
5. Bahtin M. Karnavaldan Romana [From Carnival to Novel]. – İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2014. – 368 s. [in Turkish]
6. Gadamer H.G., Kuhn H., Nietzche F. Edebiyat Nedir? [What is Literature?]. – İstanbul: Babil Yayınları, 2002. – 124 s. [in Turkish]
7. Adorno T.W. Edebiyat Yazıları [Notes to Literature]. – İstanbul: Metis Yayınları, 2004. – 179 s. [in Turkish]
8. Özel M. Roman Diliyle Siyaset [Politics through the Language of the Novel]. – İstanbul: Küre Yayınları, 2018. – 293 s. [in Turkish]
9. Özel M. Roman Diliyle Emperyalizm [Imperialism through the Language of the Novel]. – İstanbul: Küre Yayınları, 2022. – 242 s. [in Turkish]
10. Rahnuma Z.A. Hz. Peygamber (Roman Tadında Siyer) [Prophet Muhammad (Prophetic Biography in the Style of a Novel)]. – Ankara: Diyanet Vakfı Yayınları, 2013. – 670 s. [in Turkish]
11. Özel M. Roman Diliyle İktisat [Economics through the Language of the Novel]. – İstanbul: Küre Yayınları, 2018. – 296 s. [in Turkish]
12. Aytaç G. Felsefi Roman [The Philosophical Novel]. – Ankara: Phoenix Yayınevi, 2011. – 134 s. [in Turkish]
13. İbn Sina ve İbn Tufeyl. Hay bin Yakzan [Hayy ibn Yaqdhan]. – İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2004. – 176 s. [in Turkish]
14. Gaarder J. Sofie’nin Dünyası Felsefe Tarihi Üzerine Bir Roman [Sophie's World: A Novel About the History of Philosophy]. – İstanbul: Pan Yayıncılık, 2017. – 594 s. [in Turkish]
