BAĞIMSIZLIK YILLARINDA KAZAK ROMANLARI: SANATSAL-ÜSLUPSAL ARAYIŞLAR
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.349Anahtar Kelimeler:
bağımsızlık yılları, Kazak romanları, yenilikçi doğrultu, üslupsal nitelik, sanatsal özellik, özgün arayışlar.Özet
Makalede; Kazakistan’ın bağımsızlığını kazanmasından sonraki dönemde yayımlanan, yenilikçi bir doğrultuda kaleme alınmış, özgün bir biçim ve kendine has üslup özelliklerine sahip dört yazarın romanları analiz edilmektedir. Bununla birlikte, bu eserlerin sanatsal-üslupsal özellikleri ile yazarların yaratıcı ustalıkları ortaya konmaktadır. Araştırma çalışmasının temel amacı doğrultusunda; bağımsızlık yıllarında ışık yüzü gören, edebiyat tarihçileri ile eleştirmenler tarafından yenilikçi romanlar olarak değerlendirilen ve edebiyat kamuoyunda geniş yankı uyandıran eserler arasından Muhtar Magauin’in “Jarmaq” (Şizofren), Talasbek Asemkulov’un “Taltüs” (Öğle Vakti), Didar Amantay’ın “Totı Qus Tüsti Köbelek” (Papağan Renkli Kelebek), “Güler men Kitaptar” (Çiçekler ve Kitaplar), “Şayır men Şaytan” (Şair ve Şeytan) romanları ile Aygül Kemelbayeva’nın “Munara” (Minare) romanları ele alınmaktadır. Analiz sürecinde bu yazarların üslupsal arayışları ve kendilerine özgü sanatsal imzaları somut örneklerle ortaya konmakta, ayrıca bahsi geçen eserlerin çağdaş Kazak romanının gelişim sürecine sağladığı katkılar belirlenmektedir.
Araştırmanın teorik temelini güçlendirmek amacıyla, yerli ve yabancı edebiyat bilimci akademisyenlerin temel bilimsel çıkarımları ile konseptleri rehber edinilmiştir. Özellikle edebî metin analizinin çağdaş eğilimleri, roman türünün evrimi, yazar üslubu ve poetika sistemi meselelerine ilişkin teorik yaklaşımlar, araştırma çalışmasının metodolojik çatısını oluşturmaktadır. Bu bilimsel ilkeler, incelenen eserlerin sanatsal doğasını daha derinlemesine anlamaya ve onları edebî süreç bağlamında değerlendirmeye olanak tanımıştır.
Araştırma sürecinde bilimsel makalelerin doğasına uygun olan analitik ayrıştırma, tümevarımsal özetleme, dizgeleştirme ve sentez yöntemi bütüncül bir şekilde uygulanmıştır. Ayrıştırma yöntemi aracılığıyla her bir eserin içeriksel ve yapısal özellikleri belirlenmiş; özetleme ve dizgeleştirme yaklaşımları temelinde ise ortak nitelikler ile özgün karakteristikler gruplandırılmıştır. Sentez analizi ise araştırma nesnelerini bir bütün olarak ele alıp, onların karşılıklı ilişkilerini ve edebî gelişim sürecindeki yerlerini saptamaya imkân tanımıştır.
Referanslar
1. Аймұхамбет Ж., Алпысбаев Қ., Әбілхамитқызы Р., Байтанасова Қ., Дүйсенғазин С., Ердембеков Б. Тәуелсіздік тудырған романдар: оқулық. – Астана: МастерПО, 2012. – 224 б.
2. Бельгер Г. Мұрат пен Марат: Мұхтар Мағауиннің «Жармақ» романы туралы бірер сөз // Отбасы және Денсаулық. – 2010. – №9-10. – 71 б. [Электронды ресурс]. URL: https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/1107 (қаралған күні 16.04.2025)
3. Әбдірайым Т. Бағы жанатын шығарма. [Электронды ресурс]. URL: https://qazaqadebieti.kz/7274/ba-y-zhanatyn-shy-arma (қаралған күні 16.04.2025)
4. ХХІ ғасырдағы қазақ әдебиеті. – Алматы: Арда, 2011. – 640 б.
5. Сыздықов С.Қ., Тлеубкова Б.Т., Ибраева А.Д. Тәуелсіздік кезеңіндегі прозаның көрінісі: Б.Сарыбай шығармаларының көркемдік сипаты // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №3 (137). – Б. 7–16. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.229
6. Мағауин М. 26 томдық шығармалар жинағы. 10-том. – Алматы: Qasym баспа үйі, 2008. – 550 б.
7. Kadyl T., Amirov A.Zh., Tuimebekova A., Kaspikhan B.K., Seisembayeva Zh.A., Zhetibay R. The Linguistic and Poetic Function of Landscape Imagery in Kazakh Novels: An Analysis Based on Kazakh Novels Written After Kazakhstan’s Independence // Forum for Linguistic Studies. – 2025. – Volume 07, Issue 09. – P. 356-371. https://doi.org/10.30564/fls.v7i9.10469
8. 汪正龙. 文学理论，中国：南京大学出版社，2019. – 384页.
9. Әсемқұлов Т. Талтүс, Тәттімбет сері (Роман). – Астана: Күйшілер одағы, «KazHeritage», Лиля Калаустың Баспа үйі, 2020. – 436 б.
10. Әсемқұлов Т. Шығармалары. 1-том. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2016. – 436 б.
11. Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества. – Москва: Искусство, 1979. – 426 с.
12. Жанұзақова Қ.Т., Қамбарова Б.Ғ. Т. Әсемқұлов прозасындағы көркемдік-стильдік ізденістер // Торайғыров университетінің Хабаршысы. Филологиялық сериясы. – 2022. – №1. – Б. 35–36. https://doi.org/10.48081/QXHX5056
13. Умаров Г.С., Бозбаева А.Г., Файзуллаева Ф.Т. Языковая и художественная картина мира в романах Т. Асемкулова и А. Чудакова // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №4. – С. 106-118. https://doi.org/10.47526/2025-4/2664-0686.278
14. Wellek R., Warren A. Zheory of literature. – New York: Harcourt, Brace and World, 1956. – 420 p.
15. Амантай Д. Қастерле мені: Романдар, повестер, әңгімелер, есселер. – Алматы: Өнер, 2000. – 567 б.
16. Амантай Д. Гүлдер мен кітаптар. – Алматы: Арман, 2003. – 108 б.
17. Амантай Д. Шайыр мен Шайтан. – Алматы: Жалын, 1996. – 230 б.
18. Кемелбаева А. Мұнара. – Алматы: Арман, 2003. – 272 б.
19. Knickerbocker S. «The New criticism and Scholarship» // in: Twentieth-Century English. – New York: Philosophical Library, 1946. – P. 371-383.
20. Wehrli M. Allgemeine Literaturwissenschaft. – Bern: Francke, 1951. – 168 p.
REFERENCES
1. Aimuhambet Zh., Alpysbaev Q., Abіlhamitqyzy R., Baitanasova Q., Duisengazin S., Erdembekov B. Tauelsіzdіk tudyrgan romandar: oqulyq [Novels that were born in independence: a textbook]. – Astana: MasterPO, 2012. – 224 b. [in Kazakh]
2. Belger G. Murat pen Marat: Muhtar Magauinnin «Zharmaq» romany turaly birer soz // Otbasy jane densaulyq. – 2010. – №9-10. – 71 b. [Electronic resource]. URL: https://repository.sdu.edu.kz/handle/123456789/1107 (date of access 16.04.2025) [in Kazakh]
3. Abdіraiym T. Bagy zhanatyn shygarma [A work that will be happy]. [Electronic resource]. URL: https://qazaqadebieti.kz/7274/ba-y-zhanatyn-shy-arma (date of access 16.04.2025) [in Kazakh]
4. XXI gasyrdagy adebieti [Kazakh literature of the XXI century]. – Almaty: Arda, 2011. – 640 b. [in Kazakh]
5. Syzdyqov S.Q., Tleubkova B.T., Ibraeva A.D. Tauelsіzdіk kezenіndegі prozanyn korіnіsі: B.Sarybai shygarmalarynyn korkemdіk sipaty [Reflection of prose in the period of independence: artistic character of B. Sarybay's works] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №3 (137). – B. 7–16. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.229 [in Kazakh]
6. Magauin M. 26 tomdyq shygarmalar zhinagy. 10-tom [Collection of works in 26 volumes. Volume 10]. – Almaty: Qasym baspa uiі, 2008. – 550 b. [in Kazakh]
7. Kadyl T., Amirov A.Zh., Tuimebekova A., Kaspikhan B.K., Seisembayeva Zh.A., Zhetibay R. The Linguistic and Poetic Function of Landscape Imagery in Kazakh Novels: An Analysis Based on Kazakh Novels Written After Kazakhstan’s Independence // Forum for Linguistic Studies. – 2025. – Volume 07, Issue 09. – P. 356-371. https://doi.org/10.30564/fls.v7i9.10469
8. Wang Zhenglong. Wenxue lilun [Literary theory]. – Zhongguo: nanjing daxue chubanshe, 2019. – 384 ye. [in Chinese]
9. Asemqulov T. Taltus, Tattіmbet serі (Roman) [Midday, Tattimbet Seri (novel)]. – Astana: Kuishіler odagy, «KazHeritage», Lilia Kalaustyn Baspa uiі, 2020. – 436 b. [in Kazakh]
10. Asemqulov T. Shygarmalary. 1-tom [Works. Volume 1]. – Almaty: Qazaq enciklopediasy, 2016. – 436 b. [in Kazakh]
11. Bahtin M.M. Estetika slovesnogo tvorchestva [Aesthetics of verbal creativity]. – M.: Iskusstvo, 1979. – 426 s. [in Russian]
12. Zhanuzaqova Q.T., Qambarova B.T. Asemqulov prozasyndagy korkemdik-stildik izdenister [Artistic and stylistic researchin the prose of T. Asemkulov] // Toraigyrov universitetіnіn Habarshysy. Filologialyq seriasy. – 2022. – №1. – B. 35–36. https://doi.org/10.48081/QXHX5056 [in Kazakh]
13. Umarova G.S., Bozbaeva A.G., Faizullaeva F.T. Iazykovaia i hudozhestvennaia kartina mira v romanah T. Asemkulova i A. Chudakova [The Linguistic and Artistic Worldview in the Novels of T. Asemkulov and A. Chudakov] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №4 (138). – S. 106–118. https://doi.org/10.47526/2025-4/2664-0686.278
14. Wellek R., Warren A. Zheory of literature. – New York: Harcourt, Brace and World, 1956. –420 p.
15. Amantai D. Qasterle menі: Romandar, povester, angіmeler, esseler [Cherish me: novels, short stories, stories, essels]. – Almaty: Oner, 2000. – 604 b. [in Kazakh]
16. Amantai D. Gulder men kіtaptar [Flowers and books)]. – Almaty: Arman, 2003. – 108 b. [in Kazakh]
17. Amantai D. Shaiyr men Shaitan [Tar and the Devil]. – Almaty: Zhalyn, 1996. – 230 b. [in Kazakh]
18. Kemelbaeva A. Munara [Tower]. – Almaty: Arman, 2003. – 272 b. [in Kazakh]
19. Knickerbocker S. «The New criticism and Scholarship» // in: Twentieth-Century English. – New York: Philosophical Library, 1946. – P. 371-383.
20. Wehrli M. Allgemeine Literaturwissenschaft [General Literary Studies]. – Bern: Francke, 1951. – 168 p. [in German]
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
