Türk halklarının destanındaki düğün olay örgüsünün ana motifleri
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.352Anahtar Kelimeler:
Türk destanı, düğün hikâyesi, folklor, karşılaştırmalı analiz, kahraman imgesi, milli dünya görüşü.Özet
Bu makalede Türk halklarının destanlarındaki düğün olay örgülerinin ana motifleri, sanatsal doğası ve yapısal özellikleri analiz edilmektedir. Genellikle destanlarda bulunan düğün ağının oluşum tarihini ve mitolojik temellerini ortaya çıkarır. Türk halklarının destanındaki düğün imajı, sosyal-sosyal ilişkilerin imajının yanı sıra etnik grubun dünya görüşünün ve ulusal kavramlarının bir yansıması olarak görülüyor.
Makale, Türk halklarının destanlarındaki düğün konusunun tipolojik doğasını ve sanatsal sistemini analiz ediyor, benzerlikleri ve farklılıkları ortaya koyuyor. Destansı eserlerdeki düğün çizgisi ayrılmaz bir şekilde sadece kahramanın kişisel kaderiyle değil, aynı zamanda bir bütün olarak etnik grubun dünya görüşü, sosyal sistemi, gelenekleri ve gelenekleriyle de bağlantılıdır. Bu konuların kahramanca ve tarihsel hafızanın korunmasındaki rolü de vurgulanmaktadır.
Geleneksel toplumun ahlaki ve etik normları, nesillerin sürekliliği, tarihsel bilinç, destanın şiirlerinde düğün konusu aracılığıyla yansıtılır. Çalışma, düğün olay örgüsünün tarihsel ve mitolojik temellerini ortaya koyuyor, destanın yapısındaki yerini ve işlevini ortaya koyuyor. Destansı şarkılardaki düğün çizgisi, genellikle kahramanın kahramanca yolunun mantıklı bir uzantısı, halkın tanınmasının bir işareti olarak görülür. Bu olay örgüsü, destansı bir alanda, kahramanın insan doğasını tamamlayan ve tarihsel hafızayı ve kültürel sürekliliği pekiştiren sanatsal bir mekanizma olarak sunulur. Araştırma sonucunda destanın şiirindeki düğün olay örgüsünün sadece edebi ve estetik bir fenomen değil, aynı zamanda ulusal kimliği yansıtan kültürel bir kod olduğu ortaya çıkıyor.
Referanslar
1. Қоңыратбай Т.Ә. Ноғайлы жырларының зерттелуі // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №1(135). – Б. 28–38. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.143
2. Фольклор шындығы. – Алматы: Ғылым, 1990. – 264 б.
3. Қазақ фольклорының тарихилығы. – Алматы: Ғылым, 1993. – 328 б.
4. Ибраев Ш. Түркі эпосының поэтикасы мен типологиясы (қазақ батырлық жырлары негізінде). – Астана: Сарыарқа, 2012. – 333 б.
5. Пропп В.Я. Фольклор и действительность: изб. ст. – Москва: Наука, 1976. – 324 с.
6. Лебедева Ж.К. Архаический эпос эвенков. – Новосибирск: Наука, Сибирское отделение, 1981. – 324 с.
7. Kara D. Baba Tükli and the swan girl. Legitimising elements in the Turkic epic Edige // Acta Orientalia. – 2010. – Т. 63, №2. – P. 117-132.
8. Толстой И.И. Статьи о фольклоре. – Москва; Ленинград: Наука, 1966. – 249 c.
9. Мирбадалева А.С. Башкирский эпос «Урал-батыр». – Уфа: Гилем, 2000. – 238 с.
10. Татар халық ижаты: әкиятләр / төзүчелер Х.Х. Гатина, Х.Х. Ярми. – Москва, 1988. – 592 с.
11. Емельянов Н.В. Сюжеты ранних типов якутских олонхо. – Москва: Наука, 1980. – 448 с.
12. Садырбаев С. Фольклор және эстетика. – Алматы: Жазушы, 1976. – 152 б.
13. Урманче Ф.И. Тюркский героический эпос. – Казань: ИЯЛИ, 2015. – 448 с.
14. Мамай Ж., Өмүр С., Абыкан Ы. Манас эпосу жөнүндө: илим, иликтөөлөр ж-а мақалалар. – Бишкек: Шам, 1994. – 160 б.
15. Алпамыш: узбекский народный героический эпос // Тюркология. – 1979. – №6. – С. 14-15.
16. Бабалар сөзі: 100 т. Т. 36. / құраст. С. Қосан, Т. Әкімова, Ж. Салтақова. – Астана: Фолиант, 2005. – 480 б.
17. Гринцер П.А. Древнеиндийский эпос. – Москва: Наука, 1974. – 323 c.
18. Қасқабасов С. Қыз Жібек // Кіт.: Таңдамалы. – Алматы: ҚазАқпарат, 2008. – Т. 1. – Б. 440-452.
REFERENCES
1. Qonyratbai T.A. Nogaily zhyrlarynyn zertteluі [Research of the Nogai epic] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №1(135). – B. 28–38. https://doi.org/10.47526/2025-1/2664-0686.143 [in Kazakh]
2. Folklor shyndygy [Folklore reality]. – Almaty: Gylym, 1990. – 264 b. [in Kazakh]
3. Qazaq folklorynyn tarihilygy [Historicity of Kazakh folklore]. – Almaty: Gylym, 1993. – 328 b. [in Kazakh]
4. Ibraev Sh. Turkі eposynyn poetikasy men tipologiasy (qazaq batyrlyq zhyrlary negіzіnde) [Poetics and typology of the Turkic epic (based on Kazakh heroic songs)]. – Astana: Saryarqa, 2012. – 333 b. [in Kazakh]
5. Propp V.Ia. Folklor i deistvitelnost: izb. st. [Folklore and reality: selected articles] – Moskva: Nauka, 1976. – 324 s. [in Russian]
6. Lebedeva Zh.K. Arhaicheski epos evenkov [Archaic epic of the Evenks]. – Novosibirsk: Nauka, Sibirskoe otdelenie, 1981. – 324 s. [in Russian]
7. Kara D. Baba Tükli and the swan girl. Legitimising elements in the Turkic epic Edige // Acta Orientalia. – 2010. – T. 63, №2. – P. 117-132.
8. Tolstoi I.I. Statii o folklore [Articles on folklore]. – Moskva; Leningrad: Nauka, 1966. – 249 c. [in Russian]
9. Mirbadaleva A.S. Bashkirski epos «Ural-batyr» [Bashkir epic “Ural-batyr”]. – Ufa: Gilem, 2000. – 238 s. [in Russian]
10. Tatar halyq izhaty: akiiatlar [Tatar folk creativity: fairy tales] / tozucheler H.H. Gatina, H.H. Iarmi. – Moskva, 1988. – 592 s. [in Tatar]
11. Emelianov N.V. Siuzhety rannih tipov iakutskih olonho [Plots of early types of Yakut olonkho]. – Moskva: Nauka, 1980. – 448 s. [in Russian]
12. Sadyrbaev S. Folklor zhane estetika [Folklore and aesthetics]. – Almaty: Zhazushy, 1976. – 152 b. [in Kazakh]
13. Urmanche F.I. Tiurkski geroicheski epos [Turkic heroic epic]. – Kazan: IIaLI, 2015. – 448 s. [in Russian]
14. Mamai Zh., Omur S., Abykan Y. Manas eposu zhonundo: ilim, iliktoolor zh-a maqalalar [On the Manas epic: studies and articles]. – Bishkek: Sham, 1994. – 160 b. [in Kyrgyz]
15. Alpamysh: uzbekski narodnyi geroicheski epos [Alpamysh: Uzbek national heroic epic] / Tiurkologia. – 1979. – №6. – S. 14-15. [in Russian]
16. Babalar sozі: 100 t. T. 36. [Words of the Ancestors: 100 vol. Vol. 36] / qurast. S. Qosan, T. Akіmova, Zh. Saltaqova. – Astana: Foliant, 2005. – 480 b. [in Kazakh]
17. Grincer P.A. Drevneindiski epos [Ancient Indian epic]. – Moskva: Nauka, 1974. – 323 c. [in Russian]
18. Qasqabasov S. Qyz Zhіbek [Kyz Zhibek] // Kіt.: Tandamaly. – Almaty: QazAqparat, 2008. – T. 1. – B. 440-452. [in Kazakh]
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
