АУДАРМА БІЛІМІНДЕГІ ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ: СТУДЕНТТЕРДІҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ҰСТАНЫМДАРЫ
Кілт сөздер:
жасанды интеллект, аударматану, аудармашыларды оқыту, студенттің көзқарастары, кәсіби тұлға.Аңдатпа
Бұл мақала аударма білімін беру саласындағы ағымдағы өзгерістерді, яғни Generative Artificial Intelligence (GenAI) кеңінен қолданылып жатқан кезеңді зерттейді. ChatGPT, DeepL және Google Translate сияқты құралдарды оқу процесіне белсенді енгізу студенттердің осы технологияларға педагогикалық көзқарастарын, оларды оқу құралы ретінде қабылдауын, сондай-ақ аударма тапсырмаларында GenAI қолдануға деген қатынасын қарастыруға, сондай-ақ осы технологиялардың олардың болашақ кәсіби даярлығы мен аудармашы ретіндегі тұлғасына қалай әсер ететінін бағалауға мүмкіндік береді. Қазақстандағы университеттің «Аударма зерттеулері» бағдарламасына 145 бакалавр студенті қатысқан. Қатысушылардың GenAI құралдары туралы білімі, оларды қолдану себептері және этикалық көзқарастары 16 тармақтан тұратын сауалнама арқылы бағаланып, Google Forms платформасы арқылы таратылды. Жиналған деректерді сипаттамалық статистикалық әдістермен талдау жүргізілді, пайыздық көрсеткіштер мен жиілікке баса назар аударылды, ал бір ашық сұраққа берілген сапалық жауаптар мазмұндық талдау арқылы зерттелді. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, ең көп қолданылатын платформалар – ChatGPT және Google Translate. Олар негізінен терминологияны іздеу, сөйлемдерді аудару және парафразалау (қайта мазмұндау) үшін пайдаланылады. Қатысушылардың көпшілігі жасанды интеллектіні (ЖИ) адам-аудармашыны алмастырушы құрал емес, қосымша ресурс ретінде қарастырады. Соған қарамастан, олар автоматтандырылған жүйелерге шамадан тыс тәуелділік пен оның болашақтағы жұмыспен қамту мәселесіне тигізетін ықтимал әсеріне алаңдаушылық білдіреді. Сондай-ақ, зерттеу қазіргі аударма ісінің оқу бағдарламасында ЖИ бойынша сауаттылық пен технологияны этикалық тұрғыда қолдану мәселелерінің жеткілікті деңгейде қамтылмағанын көрсетеді.
Әдебиеттер тізімі
1. Bassnett S. Translation studies. - 4th ed. – London; New York: Routledge, 2013. – 208 p.
2. Cronin M. Translation and globalization. – London; New York: Routledge, 2013. – 208 p.
3. Chan C.K.Y., Hu W. Students’ voices on generative AI: Perceptions, benefits, and challenges in higher education // International journal of educational technology in higher education. – 2023. – Т. 20, №1. https://doi.org/10.1186/s41239-023-00411-8
4. Lim W.M., Gunasekara A., Pallant J.L., Pallant J.I., Pechenkina E. Generative AI and the future of education: Ragnarök or reformation? A paradoxical perspective from management educators // The international journal of management education. – 2023. – Т. 21, №2. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2023.100790
5. Moorhouse B.L., Wan Y., Wu C., Kohnke L., Ho T.Y., Kwong T. Developing language teachers’ professional generative AI competence: An intervention study in an initial language teacher education course // System. – 2024. – Т. 125. https://doi.org/10.1016/j.system.2024.103399
6. Naveed H., Khan A.U., Qiu S., Saqib M., Anwar S., Usman M., Barnes N., Mian A. A comprehensive overview of large language models // ACM Transactions on Intelligent Systems and Technology. – 2025. – Т. 16, №5. https://doi.org/10.1515/applirev-2023-0122
7. Lee T. K. Artificial intelligence and posthumanist translation: ChatGPT versus the translator // Applied Linguistics Review. – 2024. – Т. 15, №6. – P. 2351-2372. https://doi.org/10.1515/applirev-2023-0122
8. Alasadi E.A., Baiz C.R. Generative AI in education and research: Opportunities, concerns, and solutions //
Journal of Chemical Education. – 2023. – Т. 100, №8. – P. 2965-2971. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.3c00323
9. Kohnke L., Moorhouse B.L., Zou D. ChatGPT for language teaching and learning // Relc Journal. – 2023. – Т. 54, №2. – P. 537-550. https://doi.org/10.1177/00336882231162868
10. Su Y., Lin Y., Lai C. Collaborating with ChatGPT in argumentative writing classrooms // Assessing Writing. – 2023. – Т. 57. https://doi.org/10.1016/j.asw.2023.100752
11. Liu M., Zhang L.J., Biebricher C. Investigating students’ cognitive processes in generative AI-assisted digital multimodal composing and traditional writing // Computers & education. – 2024. – Т. 211. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2023.104977
12. Johri A., Hingle A., Schleiss J. Misconceptions, pragmatism, and value tensions: Evaluating students’ understanding and perception of generative AI for education // 2024 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE). – IEEE, 2024. – P. 1-9.
13. Neff J., Arciaga K., Burri M. EFL students’ and teachers’ perceptions of the ethical uses of AI tools // Technology in Language Teaching & Learning. – 2024. – Т. 6, №3. – P. 1714-1714.
14. Sujarwo S. Students’ perceptions of using machine translation tools in the EFL classroom // Al-Lisan: Jurnal Bahasa (e-Journal). – 2020. – Т. 5, №2. – P. 230-241.
15. Zhang J. Exploring undergraduate translation students’ perceptions towards machine translation: A qualitative questionnaire survey // Proceedings of Machine Translation Summit XIX. – 2023. – Vol. 2: Users Track. – P. 1-10.
16. Almhasees Z., Abu-Rayyash H.K., Olimat S.N., Mahadin D.K. An Analytical Study on Student Perceptions of Using ChatGPT in Language Translation // Language Value. – 2024. – Т. 17, №2. – P. 123.
1. Bassnett S. Translation studies. - 4th ed. – London; New York: Routledge, 2013. – 208 p.
2. Cronin M. Translation and globalization. – London; New York: Routledge, 2013. – 208 p.
3. Chan C.K.Y., Hu W. Students’ voices on generative AI: Perceptions, benefits, and challenges in higher education // International journal of educational technology in higher education. – 2023. – Т. 20, №1. https://doi.org/10.1186/s41239-023-00411-8
4. Lim W.M., Gunasekara A., Pallant J.L., Pallant J.I., Pechenkina E. Generative AI and the future of education: Ragnarök or reformation? A paradoxical perspective from management educators // The international journal of management education. – 2023. – Т. 21, №2. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2023.100790
5. Moorhouse B.L., Wan Y., Wu C., Kohnke L., Ho T.Y., Kwong T. Developing language teachers’ professional generative AI competence: An intervention study in an initial language teacher education course // System. – 2024. – Т. 125. https://doi.org/10.1016/j.system.2024.103399
6. Naveed H., Khan A.U., Qiu S., Saqib M., Anwar S., Usman M., Barnes N., Mian A. A comprehensive overview of large language models // ACM Transactions on Intelligent Systems and Technology. – 2025. – Т. 16, №5. https://doi.org/10.1515/applirev-2023-0122
7. Lee T. K. Artificial intelligence and posthumanist translation: ChatGPT versus the translator // Applied Linguistics Review. – 2024. – Т. 15, №6. – P. 2351-2372. https://doi.org/10.1515/applirev-2023-0122
8. Alasadi E.A., Baiz C.R. Generative AI in education and research: Opportunities, concerns, and solutions //
Journal of Chemical Education. – 2023. – Т. 100, №8. – P. 2965-2971. https://doi.org/10.1021/acs.jchemed.3c00323
9. Kohnke L., Moorhouse B.L., Zou D. ChatGPT for language teaching and learning // Relc Journal. – 2023. – Т. 54, №2. – P. 537-550. https://doi.org/10.1177/00336882231162868
10. Su Y., Lin Y., Lai C. Collaborating with ChatGPT in argumentative writing classrooms // Assessing Writing. – 2023. – Т. 57. https://doi.org/10.1016/j.asw.2023.100752
11. Liu M., Zhang L.J., Biebricher C. Investigating students’ cognitive processes in generative AI-assisted digital multimodal composing and traditional writing // Computers & education. – 2024. – Т. 211. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2023.104977
12. Johri A., Hingle A., Schleiss J. Misconceptions, pragmatism, and value tensions: Evaluating students’ understanding and perception of generative AI for education // 2024 IEEE Frontiers in Education Conference (FIE). – IEEE, 2024. – P. 1-9.
13. Neff J., Arciaga K., Burri M. EFL students’ and teachers’ perceptions of the ethical uses of AI tools // Technology in Language Teaching & Learning. – 2024. – Т. 6, №3. – P. 1714-1714.
14. Sujarwo S. Students’ perceptions of using machine translation tools in the EFL classroom // Al-Lisan: Jurnal Bahasa (e-Journal). – 2020. – Т. 5, №2. – P. 230-241.
15. Zhang J. Exploring undergraduate translation students’ perceptions towards machine translation: A qualitative questionnaire survey // Proceedings of Machine Translation Summit XIX. – 2023. – Vol. 2: Users Track. – P. 1-10.
16. Almhasees Z., Abu-Rayyash H.K., Olimat S.N., Mahadin D.K. An Analytical Study on Student Perceptions of Using ChatGPT in Language Translation // Language Value. – 2024. – Т. 17, №2. – P. 123.
17. Jaruwatsawat M., Khiaosen C., Sriram W., Phoowong S. EFL Learners’ Perspectives on Using AI Translation Applications // BRU ELT JOURNAL. – 2024. – Т. 2, №3. – P. 252-267.
18. Kavak Inci V., Kavak E. The Opinions of Kazakhstani Students Studying in English Departments About the Use of ChatGPT // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2025. – №4(138). – P. 287-307.
19. Okatan S. Impact of artificial intelligence on translation education: benefits of artificial intelligence and challenges faced by students // IU Journal of Translation Studies. – 2025. – №22. – P. 234-247.
20. Başer Z., Aral M. Perspectives of translation students on artificial intelligence-based translation tools // Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. – 2024. – Т. 14, №3. – P. 39-55.
21. Özmat D., Akkoyunlu B. Artificial Intelligence-Assisted translation in education: academic perspectives and student approaches // Participatory Educational Research. – 2024. – Т. 11. – H. Ferhan Odabaşı Gift Issue. – P. 151-167.
22. Koka N.A., Ahmad J. Adaptation and Attitudes Towards Technological Innovations: Assessing the Perceptions of Senior Lecturers on Artificial Intelligence (AI) in Translation Post-Editing // Pakistan Journal of Life & Social Sciences. – 2024. – Т. 22, №2. https://doi.org/10.57239/PJLSS-2024-
22.2.001444
