КИБЕРКОММУНИКАТИВТІК ТӘУЕЛДІЛІКТІҢ АЛДЫН АЛУ КОНТЕКСІНДЕ ДӘРІСКЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ОҚЫТУ ӘДІСТЕРІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ СЫНИ ТАЛДАУЫ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.102Кілт сөздер:
киберкоммуникациялық тәуелділік, алдын алу, оқыту әдістері, дәріс форматтары, цифрлық гигиена, өзін-өзі реттеу, кешенді педагогикалық модель.Аңдатпа
Бұл мақалада жоғары оқу орындарының студенттерінде киберкоммуникациялық тәуелділіктің алдын алуға бағытталған дәрістік және практикалық оқыту әдістемесін әзірлеуге арналған теориялық зерттеу нәтижелері сипатталған. Біздің зерттеу әдіснамамыздың негізіне негізгі педагогикалық теорияларды жүйелі талдау және шолу (мысалы, конструктивизм, әлеуметтік оқыту теориясы және өзін-өзі анықтау теориясы), цифрлық тәуелділік бойынша заманауи зерттеулерге сыни шолу (2010-2025 жж.), сондай-ақ интеграцияланған теориялық модельді әзірлеу кірді. Мінез-құлықты өзгертудегі дәстүрлі дәрістердің тиімділігін бағалау жүргізілді; дәрістердің қолайлы форматтары таңдалды және ретке келтірілді (проблемалық-бағдарланған, визуализацияланған, диалогтық және сарапшылардың қатысуымен); қажетті практикалық әдістер анықталды (нақты жағдайларды талдау, рөлдік ойындар, өзін-өзі реттеуге үйрету және жобалық тапсырмалар); осы шолу негізінде киберкоммуникациялық тәуелділіктің алдын алудың интеграцияланған педагогикалық моделі (IPM
ccdp), оның ішінде когнитивті, мінез-құлық, рефлексиялық және дизайн компоненттері әзірленді. Білім берудің цифрлық трансформациясы шеңберінде киберкоммуникациялық тәуелділік проблемасы оқытудың дәстүрлі форматтарын интерактивті, тәжірибеге бағдарланған әдістермен үйлестіретін
кешенді педагогикалық тәсілді қолдануды талап етеді. Бұл зерттеу киберкоммуникацияға тәуелділіктің
тиімді алдын алу үшін оқушының рөлін пассивті ақпарат алушыдан өзінің цифрлық әл-ауқатына жауапты белсенді қатысушыға айналдыру қажет екенін көрсетеді. Зерттеудің жаңалығы – классикалық педагогикалық теорияларды гриффитстің тәуелділік моделімен біріктіру арқылы педагогикалық әдістер мен олардың теориялық негіздерін дәйекті интеграциялау.
Әдебиеттер тізімі
BIBLIOGRAPHY
1. Young K.S. Internet addiction: the emergence of a new clinical disorder // CyberPsychology & Behavior. – 1998. – Vol. 1, №3. – P. 237-244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237.
2. Griffiths M.D. A 'components' model of addiction within a biopsychosocial framework // Journal of Substance Use. – 2005. – Vol. 10, №4. – P. 191-197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359.
3. Kariyev A., Orazbayeva F., Zhunusbekova A., Kenzhetaeva R. Types of Internet addiction among Kazakhstan students in the digital educational space // Insight: The Psychological Dimensions of Society. – 2025. – Vol. 13. – P. 240-259. https://doi.org/10.32999/2663-970X/2025-13-10.
4. Biggs J. Teaching for quality learning at university. – 2nd ed. – Buckingham: Open University Press, 2003. – 309 p.
5. Ramsden P. Learning to teach in higher education. – 2nd ed. – London: Routledge, 2003. – 288 p. https://doi.org/10.4324/9780203507711.
6. Piaget J. Science of education and the psychology of the child. – New York: Orion Press, 1970. – 186 p.
7. Vygotsky L.S. Mind in society: the development of higher psychological processes / ed. by M. Cole, V. John-Steiner, S. Scribner, E. Souberman. – Cambridge: Harvard University Press, 1978. – 159 p. https://doi.org/10.2307/j.ctvjf9vz4.
8. Bandura A. Social learning theory. – Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1977. – 247 p.
9. Deci E.L., Ryan R.M. The “what” and “why” of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior // Psychological Inquiry. – 2000. – Vol. 11, №4. – P. 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01.
10. Kuss D.J., Griffiths M.D. Internet gaming addiction: a systematic review of empirical research // International Journal of Mental Health and Addiction. – 2012. – Vol. 10. – P. 278-296. https://doi.org/10.1007/s11469-011-9318-5.
11. Livingstone S., Helsper E.J. Balancing opportunities and risks in teenagers' use of the internet: the role of online skills and internet self-efficacy // New Media & Society. – 2010. – Vol. 12, №2. – P. 309-329. https://doi.org/10.1177/1461444809342697.
12. Buckingham D. Digital media literacies: rethinking media education in the age of the Internet // Research in Comparative and International Education. – 2007. – Vol. 2, №1. – P. 43-55. https://doi.org/10.2304/rcie.2007.2.1.43.
13. Kerimbayeva B.T., Kerimbekov Y.R., Sapargaliyeva D.D. The Importance of Developing a Network Communicative Culture of the Future Teacher // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2022. – №4 (126). – P. 281–293. https://doi.org/10.47526/2022-4/2664-0686.24
14. Kerimbayeva B.T., Kerimbekov Y.R., Satbai Zh.I. Network Communication Culture Impact on the Lifelong Learning of Future Teachers // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2024. – №3 (133). – B. 191–205. https://doi.org/10.47526/2024-3/2664-0686.86
15. Tao R., Huang X., Wang J., Zhang H., Zhang Y., Li M. Proposed diagnostic criteria for internet addiction // Addiction. – 2010. – Vol. 105, №3. – P. 556-564. https://doi.org/10.1111/j.1360-0443.2009.02828.x.
16. Dewey J. Experience and education // The Educational Forum. – 1986. – Vol. 50, №3. – P. 241-252.
17. Barrows H.S. A taxonomy of problem-based learning methods // Medical Education. – 1986. – Vol. 20, №6. – P. 481-486. https://doi.org/10.1111/j.1365-2923.1986.tb01386.x.
18. Strobel J., van Barneveld A. When is PBL more effective? A meta-synthesis of meta-analyses comparing PBL to conventional classrooms // Interdisciplinary Journal of Problem-Based Learning. – 2009. – Vol. 3, №1. – P. 44-58. https://doi.org/10.7771/1541-5015.1046.
19. Paivio A. Mental representations: a dual coding approach. – New York: Oxford University Press, 1986. – 336 p. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195066661.001.0001.
20. Mayer R.E. The Cambridge handbook of multimedia learning. – 2nd ed. – New York: Cambridge University Press, 2014. – 930 p. https://doi.org/10.1017/CBO9781139547369.
21. Prince M. Does active learning work? A review of the research // Journal of Engineering Education. – 2004. – Vol. 93, №3. – P. 223-231. https://doi.org/10.1002/j.2168-9830.2004.tb00809.x.
22. Knowles M.S. The adult learner: a neglected species. – 3rd ed. – Houston: Gulf Publishing, 1984. – 292 p.
23. Thistlethwaite J.E., Davies D., Ekeocha S., Kidd J.M., MacDougall C., Matthews P., Purkis J., Clay D. The effectiveness of case-based learning in health professional education // Medical Teacher. – 2012. – Vol. 34, №6. – P. 421-444. https://doi.org/10.3109/0142159X.2012.680939.
24. Zimmerman B.J. Becoming a self-regulated learner: an overview // Theory Into Practice. – 2002. – Vol. 41, №2. – P. 64-70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2.
25. Thomas J.W. A review of research on project-based learning. – San Rafael: Autodesk Foundation, 2000. – 47 p.
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
