SIBER-İLETIŞIM BAĞIMLILIĞINI ÖNLEME BAĞLAMINDA DERS ODAKLI ÖĞRETIM YÖNTEMLERININ TEORIK TEMELLERI VI KRITIK ANALIZI
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3123.102Anahtar Kelimeler:
cybercommunicative addiction, prevention, teaching methods, lecture formats, digital hygiene, self-regulation, integrated pedagogical model.Özet
Bu makalede, yükseköğretim öğrencilerinde siber-iletişim bağımlılığını önlemeye yönelik teorik ders ve pratik öğretim metodolojisinin geliştirilmesine ilişkin teorik araştırma sonuçları açıklanmaktadır. Araştırma metodolojimizin temelini; temel pedagojik teorilerin (örneğin konstrüktivizm/yapılandırmacılık, sosyal öğrenme teorisi ve kendini gerçekleştirme/öz belirleme teorisi) sistematik analizi ve incelemesi, dijital bağımlılık üzerine yapılmış modern çalışmaların (2010-2025) kritik bir değerlendirmesi ve entegre bir teorik modelin geliştirilmesi oluşturmaktadır.
Davranış değişikliği sağlamada geleneksel düz anlatım derslerinin etkinliği değerlendirilmiş; uygun ders formatları seçilerek yapılandırılmış (problem odaklı, görselleştirilmiş, diyalojik ve uzman katılımlı); gerekli pratik yöntemler belirlenmiş (vaka analizi, rol yapma oyunları, öz düzenleme eğitimi ve proje görevleri) ve bu inceleme temelinde, bilişsel, davranışsal, refleksif (yansıtıcı) ve tasarımsal bileşenleri içeren Siber-İletişim Bağımlılığını Önlemeye Yönelik Entegre Pedagojik Model (IPM-ccdp) geliştirilmiştir. Eğitimin dijital dönüşümü çerçevesinde siber-iletişim bağımlılığı sorunu; geleneksel öğretim formatlarını interaktif, uygulama odaklı yöntemlerle harmanlayan kapsamlı bir pedagojik yaklaşımın uygulanmasını gerektirmektedir.
Bu araştırma, siber-iletişim bağımlılığının etkili bir şekilde önlenmesi için öğrencinin rolünün pasif bir bilgi alıcısından, kendi dijital refahından sorumlu olan aktif bir katılımcıya dönüştürülmesi gerektiğini göstermektedir. Araştırmanın özgünlüğü; klasik pedagojik teorileri Griffiths’in bağımlılık modeliyle birleştirerek pedagojik yöntemler ile bunların teorik temellerini tutarlı bir şekilde entegre etmesinden kaynaklanmaktadır.
Referanslar
BIBLIOGRAPHY
1. Young K.S. Internet addiction: the emergence of a new clinical disorder // CyberPsychology & Behavior. – 1998. – Vol. 1, №3. – P. 237-244. https://doi.org/10.1089/cpb.1998.1.237.
2. Griffiths M.D. A 'components' model of addiction within a biopsychosocial framework // Journal of Substance Use. – 2005. – Vol. 10, №4. – P. 191-197. https://doi.org/10.1080/14659890500114359.
3. Kariyev A., Orazbayeva F., Zhunusbekova A., Kenzhetaeva R. Types of Internet addiction among Kazakhstan students in the digital educational space // Insight: The Psychological Dimensions of Society. – 2025. – Vol. 13. – P. 240-259. https://doi.org/10.32999/2663-970X/2025-13-10.
4. Biggs J. Teaching for quality learning at university. – 2nd ed. – Buckingham: Open University Press, 2003. – 309 p.
5. Ramsden P. Learning to teach in higher education. – 2nd ed. – London: Routledge, 2003. – 288 p. https://doi.org/10.4324/9780203507711.
6. Piaget J. Science of education and the psychology of the child. – New York: Orion Press, 1970. – 186 p.
7. Vygotsky L.S. Mind in society: the development of higher psychological processes / ed. by M. Cole, V. John-Steiner, S. Scribner, E. Souberman. – Cambridge: Harvard University Press, 1978. – 159 p. https://doi.org/10.2307/j.ctvjf9vz4.
8. Bandura A. Social learning theory. – Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1977. – 247 p.
9. Deci E.L., Ryan R.M. The “what” and “why” of goal pursuits: human needs and the self-determination of behavior // Psychological Inquiry. – 2000. – Vol. 11, №4. – P. 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01.
10. Kuss D.J., Griffiths M.D. Internet gaming addiction: a systematic review of empirical research // International Journal of Mental Health and Addiction. – 2012. – Vol. 10. – P. 278-296. https://doi.org/10.1007/s11469-011-9318-5.
11. Livingstone S., Helsper E.J. Balancing opportunities and risks in teenagers' use of the internet: the role of online skills and internet self-efficacy // New Media & Society. – 2010. – Vol. 12, №2. – P. 309-329. https://doi.org/10.1177/1461444809342697.
12. Buckingham D. Digital media literacies: rethinking media education in the age of the Internet // Research in Comparative and International Education. – 2007. – Vol. 2, №1. – P. 43-55. https://doi.org/10.2304/rcie.2007.2.1.43.
13. Kerimbayeva B.T., Kerimbekov Y.R., Sapargaliyeva D.D. The Importance of Developing a Network Communicative Culture of the Future Teacher // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2022. – №4 (126). – P. 281–293. https://doi.org/10.47526/2022-4/2664-0686.24
14. Kerimbayeva B.T., Kerimbekov Y.R., Satbai Zh.I. Network Communication Culture Impact on the Lifelong Learning of Future Teachers // Iasaui universitetinin habarshysy. – 2024. – №3 (133). – B. 191–205. https://doi.org/10.47526/2024-3/2664-0686.86
15. Tao R., Huang X., Wang J., Zhang H., Zhang Y., Li M. Proposed diagnostic criteria for internet addiction // Addiction. – 2010. – Vol. 105, №3. – P. 556-564. https://doi.org/10.1111/j.1360-0443.2009.02828.x.
16. Dewey J. Experience and education // The Educational Forum. – 1986. – Vol. 50, №3. – P. 241-252.
17. Barrows H.S. A taxonomy of problem-based learning methods // Medical Education. – 1986. – Vol. 20, №6. – P. 481-486. https://doi.org/10.1111/j.1365-2923.1986.tb01386.x.
18. Strobel J., van Barneveld A. When is PBL more effective? A meta-synthesis of meta-analyses comparing PBL to conventional classrooms // Interdisciplinary Journal of Problem-Based Learning. – 2009. – Vol. 3, №1. – P. 44-58. https://doi.org/10.7771/1541-5015.1046.
19. Paivio A. Mental representations: a dual coding approach. – New York: Oxford University Press, 1986. – 336 p. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780195066661.001.0001.
20. Mayer R.E. The Cambridge handbook of multimedia learning. – 2nd ed. – New York: Cambridge University Press, 2014. – 930 p. https://doi.org/10.1017/CBO9781139547369.
21. Prince M. Does active learning work? A review of the research // Journal of Engineering Education. – 2004. – Vol. 93, №3. – P. 223-231. https://doi.org/10.1002/j.2168-9830.2004.tb00809.x.
22. Knowles M.S. The adult learner: a neglected species. – 3rd ed. – Houston: Gulf Publishing, 1984. – 292 p.
23. Thistlethwaite J.E., Davies D., Ekeocha S., Kidd J.M., MacDougall C., Matthews P., Purkis J., Clay D. The effectiveness of case-based learning in health professional education // Medical Teacher. – 2012. – Vol. 34, №6. – P. 421-444. https://doi.org/10.3109/0142159X.2012.680939.
24. Zimmerman B.J. Becoming a self-regulated learner: an overview // Theory Into Practice. – 2002. – Vol. 41, №2. – P. 64-70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2.
25. Thomas J.W. A review of research on project-based learning. – San Rafael: Autodesk Foundation, 2000. – 47 p.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Education Studies
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
