Çağdaş Kazak Edebiyatında Ekolojik Tema ve Bunun Öğretiminin Güncelliği
DOI:
https://doi.org/10.47526/2026-1/3107-3123.19Anahtar Kelimeler:
literature, 21st century literature, teaching literature, environmental themes, global issues.Özet
Bu makalede, XXI. yüzyıl Kazak edebiyatında ekolojik temanın yansımaları ve bu temanın okullarda öğretilmesinin önemi kapsamlı bir şekilde ele alınmaktadır. Günümüzde küresel ısınma, doğal kaynakların tükenmesi ve ekolojik felaketler, insanlığın karşı karşıya olduğu en önemli sorunlar arasında yer almaktadır. Bu sorunların çözümünde genç nesillerde çevre bilincinin ve ekolojik kültürün geliştirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Edebiyat, bireyin manevi gelişimini etkileyen güçlü bir araçtır. Bu nedenle, çağdaş Kazak edebiyatında çevre temalı eserlerin okul müfredatına dâhil edilmesi, öğrencilerde doğaya karşı sevgi, duyarlılık ve sorumluluk bilincinin gelişmesine katkı sağlamaktadır. Makalede, ekolojik temaların öğretimine yönelik etkili öğretim yöntemleri önerilmektedir. Örnek olarak, doğal afetlerin sonuçlarını ve bunların bireyler üzerindeki etkilerini konu edinen çağdaş Kazak şair ve yazarlarının eserleri incelenmiştir.
Bu araştırma, edebî eserlerin incelenmesi yoluyla çevre bilincinin geliştirilmesinin önemini vurgulamakta ve öğrencilerin çevreye yönelik tutumlarını olumlu yönde değiştirmeye katkı sağlayacak öğretim yöntemleri sunmaktadır. Ayrıca makalede, çevre temalı eserlerin içerik özellikleri ve eğitsel değerleri ayrıntılı biçimde analiz edilmektedir. Edebiyat, öğrencilerin yaratıcı düşünme becerilerinin geliştirilmesinde ve doğaya karşı duyarlı bir yaklaşım kazanmalarında özel bir role sahiptir. Sunulan araştırma bulguları ve uygulamaya yönelik öneriler, çevre eğitiminin niteliğinin artırılmasına katkı sağlamaktadır.
Referanslar
1. Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқына жолдауы. [Электронды ресурс]. URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtynkazakstan-halkyna-zholdauy (қаралған күні 16.01.2025)
2. Brown L.R. World on the Edge: How to Prevent Environmental and Economic Collapse. – New York:
W.W. Norton & Company, 2011. – 240 p.
3. Orr D.W. Earth in Mind: On Education, Environment, and the Human Prospect. 2nd ed. – Washington: Island Press, 2004. – 300 p.
4. Weizsаcker E.U. Pioneering Work on Environmental, Climate and Energy Policy. – Berlin: Springer, 2013. – 210 p.
5. Бейсенова А. Қазақ халқының экологиялық жағдайы. – Алматы: Эверест, 2018. – 198 б.
6. Thoreau H.D. Walden; or, Life in the Woods. – New York: Houghton Mifflin Harcourt, 2019. – 224 p.
7. Carson R. Silent Spring. – Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 2002. – 280 p.
8. Нұрпейісов Ә. Соңғы парыз. – Алматы: Жазушы, 2000. – 368 б.
9. Жұбатырұлы С. Абыржы. – Алматы: Жазушы, 2015. – 312 б.
10. Нұрғали Р. Қылмыс. – Алматы: Жазушы, 2001. – 144 б.
11. Мұқанова Р. Мәңгілік бала бейне. – Алматы: Жазушы, 1999. – 144 б.
12. Сахиев Ж. Айдағы жасырынбақ. – Алматы: Жазушы, 2010. – 97 б.
13. Елгезек А. Шексіздік сыртындағы шам. – Алматы: Хантәңірі, 2014. – 324 б.
14. Иса Қ. Тәтті шөл. – Алматы: Жазушы, 2014. – 160 б.
15. Ақсұңқарұлы С. Өмір деген күнді айналу. – Алматы: Жазушы, 2012. – 200 б.
16. Ахметова К. Ғасыр қасіреті. – Алматы: Жазушы, 2003. – 176 б.
17. Ecocriticism in literature: Examining nature and the environment in literary works // Educational Administration: Theory and Practice. – 2024. – Т. 30, №6. – Б. 2162–2168.
18. Асуат А. Көркем әдебиет шығармаларындағы экология мәселесі // Жас ғалым. – 2014. – №2.1. – Б. 3–5.
19. Курманбаев Р.Х., Кожанова А.Е., Берденкулова А.Ж. Внедрение модели «Зеленая школа» как фактор формированияэкологического мировоззрения учащихся сельских школ // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №1(135). – С. 419–431. https://doi.org/10.47526/2025-1/26640686.175
1. Qazaqstan Respublikasynyn Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyn Qazaqstan halqyna joldauy [Address of the President of the Republic of Kazakhstan to the People of Kazakhstan]. [Electronic resource]. URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy (date of access 16.01.2025) [in Kazakh]
2. Brown L.R. World on the Edge: How to Prevent Environmental and Economic Collapse. – New York:
W.W. Norton & Company, 2011. – 240 p.
3. Orr D.W. Earth in Mind: On Education, Environment, and the Human Prospect. 2nd ed. – Washington: Island Press, 2004. – 300 p.
4. Weizsаcker E.U. Pioneering Work on Environmental, Climate and Energy Policy. – Berlin: Springer, 2013. – 210 p.
5. Beisenova A. Qazaq halqynyn ekologialyq jagdaiy [The environmental condition of the Kazakh people]. – Almaty: Everest, 2018. – 198 b. [in Kazakh]
6. Thoreau H.D. Walden; or, Life in the Woods. – New York: Houghton Mifflin Harcourt, 2019. – 224 p.
7. Carson R. Silent Spring. – Boston: Houghton Mifflin Harcourt, 2002. – 280 p.
8. Nurpeisov A. Songy zhyr [The Last Poem]. – Almaty: Zhazushy, 2000. – 368 b. [in Kazakh]
9. Zhubatyruly A. Abyrjy [Confusion]. – Almaty: Zhazushy, 2015. – 312 b. [in Kazakh]
10. Nurgali R. Qylmys [Crime]. – Almaty: Zhazushy, 2001. – 144 b. [in Kazakh]
11. Muhanova R. Mangilik bala beine [The Eternal Child Image]. – Almaty: Zhazushy, 1999. – 144 b. [in Kazakh]
12. Sahiev Zh. Aidagy zhasyrynbaq [The Secret on the Moon]. – Almaty: Zhazushy, 2010. – 97 b. [in Kazakh]
13. Elgezek A. Sheksizdik jotasyndagy sham [A Candle on the Ridge of Infinity]. – Almaty: Hantaniri, 2014. – 324 b. [in Kazakh]
14. Isa K. Tatti shol [Sweet Desert]. – Almaty: Zhazushy, 2014. – 160 b. [in Kazakh]
15. Aqsunqaruly S. Omir degen kundi ainalu [Life Is the Turning of a Day]. – Almaty: Zhazushy, 2012. – 200 b. [in Kazakh]
16. Ahmetova K. Gasyr qasireti [The Tragedy of the Century]. – Almaty: Zhazushy, 2003. – 176 b. [in Kazakh]
17. Ecocriticism in literature: Examining nature and the environment in literary works // Educational Administration: Theory and Practice. – 2024. – Т. 30, №6. – Б. 2162–2168.
18. Asuat A. Korkem adebiet shygarmalaryndagy ekologia maselesi [The Issue of Ecology in Literary Works] // Zhas galym. – 2014. – №2.1. – B. 3–5. [in Kazakh]
19. Kurmanbaev R.H., Kojanova A.E., Berdenkulova A.J. Vnedrenie modeli «Zelenaia shkola» kak faktor formirovania ekologicheskogo mirovozzrenia uchashihsia selskih shkol [Introduction of the “Green School” Model as a Factor in the Formation of the Ecological Outlook of Rural School Students] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №1 (135). – S. 419–431. https://doi.org/10.47526/20251/2664-0686.175 [in Russian]
