Yayın Etiği

“Yassawi Journal of Engineering Science” dergisinin (bundan sonra – Dergi) editörlüğü faaliyetlerinde profesyonellik, nesnellik, bilimsellik ve tarafsızlık ilkelerini esas alır. Editörlük, bilimsel yayının hazırlanması ve araştırma sonuçlarının yaygınlaştırılmasıyla ilgili etik yükümlülüklerin yerine getirilmesinden sorumludur.

Editörlük ile yazarlar arasındaki etkileşim; şeffaflık, dürüstlük, nezaket, adalet ve nesnellik ilkelerine dayanır.

El yazmaları yayıma hazırlık sürecinden geçirilir. Bu süreçte telif hakları, Kazakistan Cumhuriyeti mevzuatına ve düzenleyici normlarına uygun olarak korunur.

Dergi tarafından kabul edilen bilimsel makaleler, ilgili alandaki uzman bilim insanları tarafından zorunlu olarak çift kör hakemlik sürecinden geçirilir. Bir olumlu ve bir olumsuz görüş alınması halinde makale üçüncü bir hakeme gönderilir. Üçüncü hakemden de olumsuz görüş gelmesi durumunda makale iade edilir, yani yayımlanmaz; olumlu görüş gelmesi halinde yayımlanma olasılığı açısından değerlendirilmek üzere Editörler Kuruluna sunulur. Makalelere ilişkin ihtilaflı durumlarda nihai karar Derginin Bilimsel Editörü tarafından verilir. Yayıma ilişkin karar ortalama 2 ila 8 ay arasında alınır.

Editörlük ile yazarlar ve hakemler arasındaki iletişim, OJS elektronik platformu üzerinden çevrim içi olarak ve gerekli durumlarda e-posta yoluyla gerçekleştirilir.

Bilimsel yayın, Kazakistan Cumhuriyeti Bilim ve Yükseköğretim Bakanlığı Bilim ve Yükseköğretim Alanında Kalite Güvence Komitesinin “Bilimsel Faaliyet Sonuçlarının Yayınlanması İçin Önerilen Yayınlar Listesi”ne dahil edilme şartlarına (https://adilet.zan.kz/rus/docs/V1600013409) uygun olarak yayımlanır. Ayrıca, uluslararası uygulamaların özellikleri ve gereklilikleri dikkate alınarak, Yayın Etiği Komitesi (Committee on Publication Ethics: COPE, promoting integrity in scholarly research and its publication / COPE: Committee on Publication Ethics (https://publicationethics.org)) tarafından dergi editörlerine yönelik bilimsel yayın etiği ilkelerine ilişkin rehber doğrultusunda yayın etiği geliştirilmiştir.

Yayın sürecine katılan tüm taraflar, bu yayın etiği ilkeleri ve normlarına uymakla yükümlüdür. Etik ilkelere uyulması, hem bilimsel derginin kalitesinin sağlanması ve korunması hem de yayın sürecine katılan taraflar arasında güven ve karşılıklı saygının tesis edilmesi açısından önemlidir.

Bilimsel araştırma sonuçlarının yayımlanması sürecinde sahte yazarlık, araştırma sonuçlarının tahrif edilmesi ve uydurulması ile makale el yazmalarının yazarların izni olmaksızın başka yayınlara gönderilmesi etik dışı eylemler olarak kabul edilir ve yayın etiğinin ihlali sayılır.

Yayın Sürecine Katılanların Yükümlülükleri

Editörler Kurulu Üyelerinin Yükümlülükleri

“Yassawi Journal of Engineering Science” dergisinin Editörler Kurulu üyeleri, derginin geliştirilmesi ve iyileştirilmesi, uluslararası veri tabanlarına dahil edilmesi ve bilimsel makalelerin kalitesinin artırılması amacıyla faaliyet gösterir.

Editörlerin Yükümlülükleri ve Hakları

Editörler, bir bilimsel makalenin yayımlanabilirliği (veya yayımlanamazlığı) hakkında nihai kararı yalnızca etik normlar ve telif haklarına ilişkin mevzuat çerçevesinde vermekle yükümlüdür. Bu çerçevede dergi politikasını esas alma hakkına sahiptirler.

Editörler, özellikle metnin ve içerdiği verilerin intihal açısından incelenmesine özel önem vermek zorundadır. Makale daha önce yayımlanmışsa veya intihal tespit edilmişse, editörler söz konusu materyalin yayımlanmasını reddetme hakkına sahiptir. Editörler, yürürlükteki mevzuat hükümlerini dikkate alarak, yazarın siyasi ve dini görüşlerinden veya kişisel bilgilerinden bağımsız olarak el yazmalarının bilimsel içeriğini değerlendirme hakkına sahiptir.

Hakemin Yükümlülükleri ve Hakları

Hakem, etik kurallara uyarak yazar materyalleri üzerinde bilimsel değerlendirme yapar. Hakemin yeterliliği el yazmasını değerlendirmek için yeterli değilse ve/veya inceleme süresi uzayacaksa, bunu editörlüğe bildirmek ve ilgili el yazmasının hakemlik sürecinden çekilmekle yükümlüdür. Hakemlik için alınan el yazması gizli bir belge olarak değerlendirilmelidir ve editörlük tarafından yetkilendirilmemiş üçüncü kişilere inceleme veya tartışma amacıyla aktarılamaz. Hakem, başkası tarafından hazırlanmış bir hakem raporunu imzalama hakkına sahip değildir.

Hakemin Yükümlülükleri:

• kendisine sunulan el yazmasının yazarların fikri mülkiyeti olduğunu ve kamuya açıklanmaması gereken bilgiler içerdiğini bilmek;
• değerlendirdiği el yazmasının diğer çalışmalarla önemli veya kısmi benzerlik göstermesi ve ayrıca bu veya diğer yazarların daha önce yayımlanmış çalışmalarındaki kanıt ve sonuçlara zorunlu atıfların bulunmaması durumunda dergi editörlüğünü bilgilendirmek;
• makalede atıf yapılmamış benzer yayımlanmış çalışmaları belirtmek;
• sunulan araştırma sonuçlarını nesnel, kapsamlı ve açık önerilere dayalı olarak değerlendirmek.

Hakem, yazarın kişiliği, bilimsel seviyesi, bilimsel dünya görüşü, uzmanlık düzeyi vb. konularda eleştirel yorum yapma hakkına sahip değildir. Hakem, sunulan çalışmanın içeriğine ilişkin bilgileri yayımlanmadan önce kendi çıkarları doğrultusunda kullanamaz.

Yayın Etiği Çerçevesinde Yazarın İlkeleri ve Yükümlülükleri

Tekli Yayın İlkesi. Editörlüğe sunulan el yazmasının başka yayınlara değerlendirilmek üzere gönderilmemesinden yazar(lar) sorumludur. El yazmasının aynı anda birden fazla dergiye/yayına gönderilmesi kabul edilmez ve yayın etiği ilke, standart ve normlarının ağır ihlali olarak değerlendirilir.

Bir yazarın (tek başına veya ortak yazarlıkla hazırlanan) makalesi takvim yılı içinde dergide en fazla iki kez yayımlanabilir ve art arda iki sayıda yayımlanmaz.

El Yazmasının Yazarlığı. Birinci yazar, iki veya üç yazarlı ortak çalışmada makaleye en büyük entelektüel ve pratik katkıyı sağlayan ve yazar listesinde ilk sırada yer alan kişidir.

Sorumlu yazar (corresponding author), bilimsel çalışmadan sorumlu olan ve deneysel verilerin doğruluğunu ve etik ihlallerin bulunmadığını garanti eden yazardır. Sorumlu yazar, adının yanında zarf simgesi ile belirtilir. Sorumlu yazarın görevi, makaleyi dergiye sunmak ve dergi editörlüğü ile iletişimi sağlamaktır. Birinci ve sorumlu yazar dışında diğer yazarlar, katkı düzeylerine göre sıralanır. Yayımlanan el yazmasında/makalede belirtilen tüm yazarlar çalışmanın içeriğinden sorumludur.

Makaleye ilişkin değerlendirme aşamasında yazar kadrosunda değişiklik olması halinde, sorumlu yazar gerekçeyi ve yazarlar hakkında tam bilgileri kişisel hesabındaki “Review Discussions” bölümüne yazmakla yükümlüdür.

Özgünlük İlkesi. Makale yazarları, yayımlanan veriler konusundaki yüksek sorumluluğu dikkate alarak araştırma sonuçlarının güvenilirliğine ve doğruluğuna özel önem vermelidir. Yazarlar, el yazmasında sunulan araştırma sonuçlarının tamamen özgün olduğunu garanti etmelidir. Kullanılan alıntılar ve değerlendirmeler, yazara ve birincil kaynağa zorunlu atıf ile belirtilmelidir. Aşırı metin kullanımı, kaynakların hatalı gösterilmesi veya başkalarının araştırma sonuçlarının herhangi bir biçimde sahiplenilmesi gibi her türlü intihal etik dışıdır ve kabul edilmez. Atıfsız sunulan veriler, Editörler Kurulu tarafından intihal olarak değerlendirilir.

Yazarın Yükümlülükleri:

• el yazmasında yalnızca doğru ve güvenilir veriler kullanmak;
• diğer araştırmacıların deneyleri tekrar edebilmesi ve doğrulayabilmesi için yeterli bilgi sağlamak;
• yazılı izin olmaksızın veya kişisel olarak elde edilen bilgileri açık mektup biçiminde kullanmamak;
• verilerin tahrif edilmesine veya uydurulmasına izin vermemek.

Materyalin yeniden yayımlanmasına izin verilmemelidir (yazar, çalışmanın ilk kez yayımlandığını eşlik eden mektubunda belirtmekle yükümlüdür).

El yazmasının bazı bölümleri daha önce yayımlanmışsa, yazar önceki çalışmasına atıf yapmalı ve yeni çalışmanın önceki çalışmadan farklarını belirtmelidir. Ayrıca, yazarlar başka bir yayına gönderilmiş ve değerlendirme sürecinde olan el yazmalarını veya başka bir dergide yayımlanmış makaleleri sunmamalıdır.

Çalışmanın sonuçları üçüncü kişiler tarafından eleştirildiğinde, yazarlar etik normlara uymak zorundadır. Aşırı duygusal ifadeler ve yapıcı olmayan, etik dışı ifadeler kullanılamaz. Herhangi bir bilimsel sonucun geçersizliği kanıtlanırsa, mevcut teorilerin çürütülmesi vb. durumlarda ikna edici kanıtlar sunulmalıdır; bilimsel muhataba karşı her türlü saygısızlık ve saldırganlık kabul edilemez.

Yayın etiğinin ihlali, makale yayımlanmadan önce değerlendirme aşamasında reddedilmesine; yayımlandıktan sonra tespit edilmesi halinde ise geri çekilmesine (retaksiyon) gerekçe teşkil eder.

Yapay Zekâ Araçlarının Kullanım Şartları

Dergi editörlüğü, bilimsel makalelerde yapay zekâ (bundan sonra – YZ) araçlarının kullanımına ilişkin olarak, Kazakistan Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanının 31 Mart 2011 tarihli ve 127 sayılı emrinin 1 no’lu ekinin 5. paragrafında belirtilen ilkelere (Kazakistan Cumhuriyeti Bilim ve Yükseköğretim Bakanının 6 Ocak 2025 tarihli ve 4 sayılı emri ile değiştirilen şekliyle) dayanır.

Yazarlar, YZ yardımıyla oluşturulan her türlü içerikten tamamen sorumludur. Araştırma sonucunda elde edilen verilerin istatistiksel işlenmesi amacıyla YZ kullanımına izin verilir. YZ kullanılması halinde, araştırma etiğine uygun olarak YZ kaynağı mutlaka belirtilmelidir. Ayrıca, “Araştırma Yöntemleri ve Materyalleri” bölümünde hangi aracın hangi amaçla ve araştırmanın hangi aşamasında kullanıldığı açıkça belirtilmelidir. Makalede YZ teknolojileri kullanıldığında, bilimsel sonuçlar, öneriler ve çıkarımlar yazar veya yazarlar tarafından bağımsız olarak formüle edilmelidir. Makalenin ana metninin yazımında, yanlış veri sunmakta ve intihal denetimini aşmak amacıyla yapay zekâ kullanımı yasaktır.

Hakemlerin, el yazmalarını değerlendirirken üretken YZ araçlarını kullanmaları yasaktır.

Metin Kopyalama ve İntihal

Bilimsel makalelerin intihal açısından kontrolü, derginin sorumlu sekreteri tarafından “Öğrencilerin Değerlendirilen Yazılı Çalışmalarında, Öğretim Elemanlarının Eğitim-Öğretim ve Bilimsel Çalışmalarında Metin Kullanımını Kontrol Etme Kuralları” (UE-KhKTU-100-2022) doğrultusunda gerçekleştirilir.

Bilimsel makale, daha önce yayımlanmamış ve başka yayınlarda yayımlanmak üzere tasarlanmamış araştırma sonuçlarını sunmalıdır.

Dergide yayımlanmak üzere sunulan bilimsel makalelerin metin özgünlük oranı en az %75 olmalıdır. Belirlenen özgünlük normuna uymayan ve yapay zekâ tarafından oluşturulduğu tespit edilen metinler içeren makaleler iade edilir. %75’in üzerinde sonuç gösteren ve derginin profiline ve yayın koşullarına uygun olan makale değerlendirmeye kabul edilir ve hakemliğe gönderilir.

Yazarlar, el yazmasında sunulan araştırma sonuçlarının tamamen özgün olduğunu garanti etmelidir. Kullanılan alıntılar ve değerlendirmeler, yazara ve birincil kaynağa zorunlu atıf ile belirtilmelidir. Aşırı metin kullanımı, kaynakların hatalı gösterilmesi veya başkalarının araştırma sonuçlarının herhangi bir biçimde sahiplenilmesi gibi her türlü intihal etik dışıdır ve kabul edilmez. Atıfsız sunulan veriler, Editörler Kurulu tarafından intihal olarak değerlendirilir.

Telif Hakkı ve Belgelendirme (Lisanslama)

Dergi, makalelerin tam metinlerine herhangi bir kısıtlama olmaksızın erişim sağlayan açık erişim sunar; makaleler okunabilir, indirilebilir, kopyalanabilir, dağıtılabilir, basılabilir ve referans verilebilir. Yazarlar telif haklarını saklı tutar ve dergiye el yazmasının ilk yayımlama hakkını verir. Yayımlanan tüm el yazmaları, Creative Commons Attribution lisansı kapsamında yayımlanır https://creativecommons.org/licenses/by/4.0; bu lisans, yazarın ve bu derginin belirtilmesi koşuluyla materyalin serbestçe kopyalanmasına, dağıtılmasına ve uyarlanmasına izin verir. Yazarlar, yayımlanmış el yazmasının sürümünün münhasır olmayan dağıtımına ilişkin ek sözleşmeler yapabilir (örneğin, depolara yükleme veya kitapta yayımlama), ancak bu dergiye atıf yapılması zorunludur. Yazarlar, çalışmalarını çevrim içi ortamda (örneğin, kurum deposunda veya kişisel web sitesinde) hakemlik süreci başlamadan önce ve dergide yayımlandıktan sonra yayımlama hakkına sahiptir.

Çıkar Çatışması

Yayın Etiği Komitesinin (COPE) tanımına göre, bilimsel yayınlar alanında çıkar çatışması; yazar, hakem veya editörün finansal, kişisel ya da mesleki nedenlerden kaynaklanan durumlarını ifade eder.

Çıkar çatışması, hakem ve Editörler Kurulu tarafından yapılan bilimsel değerlendirmeden sonra da ortaya çıkabilir. Taraflar arasında anlaşmazlık olması durumunda, el yazmasının yayımlanmasına ilişkin karar editörlük ve Editörler Kurulu üyeleri tarafından verilir.

Değerlendirme için sunulan el yazmalarından elde edilen yayımlanmamış veriler, yazarın yazılı izni olmaksızın kişisel amaçlarla kullanılamaz veya üçüncü kişilere aktarılamaz. Hakemlik sürecinde elde edilen bilgiler veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel amaçlarla kullanılmamalıdır. Araştırma sonucunda çıkar çatışması ortaya çıkması halinde editörler, el yazmasını değerlendirmekten çekilmelidir (başka bir editöre veya Editörler Kurulu üyesine devretmek suretiyle). Editörler, tüm yazarlardan rekabet eden çıkarlarını açıklamalarını talep etmeli ve yayımlama sonrasında bu çıkarlar tespit edilirse uygun düzeltmeler yayımlamalıdır. Gerekli durumlarda, örneğin bir yorum yayımlama veya endişe bildirimi gibi diğer uygun önlemler alınmalıdır.

El yazmasının içeriğiyle ilgili çıkar çatışması olması halinde, Bilimsel Editör el yazmasının yeniden incelenmesini ve başka bir hakem tarafından değerlendirilmesini sağlar.

Değerlendirme ve hakemlik sürecinde çıkar çatışmasının bulunması, el yazmasının otomatik olarak iade edileceği anlamına gelmez.