МЕДИАКЕҢІСТІКТЕГІ СӨЗ ҮЙЛЕСІМІНІҢ КОММУНИКАТИВТІК АСПЕКТІСІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.113Кілт сөздер:
медиакеңістік, коммуникация, сөз үйлесімі, медиамәтін, педагогикалық коммуникация, тіл мәдениетіАңдатпа
Мақалада қазіргі медиакеңістіктегі коммуникацияның тілдік сапасын айқындайтын маңызды категориялардың бірі – сөз үйлесімі ғылыми тұрғыда талданады. Зерттеудің негізіне алынған ғалым Н. Уәлиев еңбектерінде қарастырылған «сөз жатықтығы» мазмұны қазіргі медиакоммуникация талаптарына сәйкес кеңейтіліп, «сөз үйлесімі» термині арқылы сипатталады. Себебі БАҚ құралдарындағы коммуникация қызметінің, қатысымдық бірліктердің, коммуникациялық фокустың маңыздылығы заманауи технологиялармен қатар күннен күнге артып келеді. Сөз үйлесімі әдеби тіл нормаларын сақтаумен қатар, ойдың қисынды құрылуы, мағыналық тұтастық, сөйлеу мәнерінің табиғилығы және ақпараттың анық әрі түсінікті жеткізілуімен анықталатын кешенді құбылыс ретінде қарастырылады.
Мақалада медиакеңістіктегі коммуникация мен мәтіннің рөлі, медиамәтіннің құрылымдық және функционалдық ерекшеліктері айқындалып, сөз үйлесімінің медиакоммуникациядағы маңызы көрсетіледі. Сонымен қатар білім беру медиакеңістігіндегі сөз үйлесімінің педагогикалық қыры талданып, оның оқыту үдерісінің тиімділігіне, білім алушының тілдік санасы мен коммуникативтік құзыретінің қалыптасуына әсері баяндалады. Зерттеу нәтижелері медиатіл мәдениетін жетілдіруге және педагогикалық коммуникация сапасын арттыруға бағытталған. Сондай-ақ, мақалада сөз үйлесімін бағалаудың өлшемдері ұсынылып, медиамәтіндерге жүргізілген талдау негізінде нақты мысалдар келтіріледі. Зерттеуде медиаконтент өндірушілеріне арналған практикалық ұсынымдар жасалып, тілдік норманы сақтаудың қоғамдағы ақпараттық мәдениетке ықпалы айқындалған. Зерттеу қорытындылары медиасауаттылықтың дамыту үдерісінде қолдануға мүмкіндік береді.
Әдебиеттер тізімі
1. Уәлиев Н. Тіл мәдениеті және сөз саптаудың ғылыми негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2015. – 256 б.
2. Fairclough N. Language and power. – London: Routledge, 2015. – 270 p.
3. Van Dijk T.A. Discourse and media: A multidisciplinary introduction. – Cambridge: Cambridge University Press, 2018. – 400 p.
4. McQuail D. Mass communication theory. – London: Sage Publications, 2010. – 632 p.
5. Potter W.J. Media literacy. – London: Sage Publications, 2013. – 352 p.
6. Breeze R., Olza I. (Eds.). Evaluation in media discourse: European perspectives. – Bern: Peter Lang, 2017. – 310 p.
7. Bednarek M., Caple H. News discourse. – London: Continuum, 2012. – 248 p.
8. Jaworska S. Corpus approaches to language in the media // The Routledge handbook of language and media / Ed. by C. Cotter, D. Perrin. – London: Routledge, 2018. – P. 123–140.
9. Kress G. Multimodality: A social semiotic approach to contemporary communication. – London: Routledge, 2010. – 212 p.
10. Сыздық Р. Сөз құдіреті. – Алматы: Санат, 2014. – 304 б.
11. Байтенова Н.Ж. Медиалингвистика және қазіргі қазақ медиамәтіні. – Алматы: Қазақ университеті, 2020. – 198 б.
12. Нургазиев Т.Е. Психоанализ как метод разбора фольклорных произведений в казахской литературе // Научный форум: Филология, искусствоведение и культурология. – №5(81). – М.: МЦНО, 2024. [Электронды ресурс]. URL: https://nauchforum.ru/conf/philology/lxxxi/148763 (қаралған күні 12.11.2025)
13. Hyland K. Disciplinary discourse: Writer stance in research articles // Applied Linguistics. – 2005. – Vol. 26(2). – P. 173–201. https://doi.org/10.1093/applin/amh045
14. Оразбаева Ф.Ш., Талдыбаева М. Орфографияны моделдік жүйемен оқыту арқылы болашақ филологтардың пәндік құзыреттіліктерін қалыптастыру // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – № 1(131). – Б. 423–436. https://doi.org/10.47526/2024-1/2664-0686.33
15. Балақаев М., Серғалиев М. Қазақ тілінің мәдениеті. – Алматы: Мектеп, 2013. – 192 б.
16. Ошанова О., Әбдугаппар А., Серік М. Медиажелідегі өшпенділік тілі және сөз әдебі // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – №4(134). – Б. 101–112. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.108
REFERENCES
1. Ualiev N. Tіl madenietі zhane soz saptaudyn gylymi negіzderі [Language culture and scientific foundations of Word formation]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2015. – 256 b. [in Kazakh]
2. Fairclough N. Language and power. – London: Routledge, 2015. – 270 p.
3. Van Dijk T.A. Discourse and media: A multidisciplinary introduction. – Cambridge: Cambridge University Press, 2018. – 400 p.
4. McQuail D. Mass communication theory. – London: Sage Publications, 2010. – 632 p.
5. Potter W.J. Media literacy. – London: Sage Publications, 2013. – 352 p.
6. Breeze R., Olza I. (Eds.). Evaluation in media discourse: European perspectives. – Bern: Peter Lang, 2017. – 310 p.
7. Bednarek M., Caple H. News discourse. – London: Continuum, 2012. – 248 p.
8. Jaworska S. Corpus approaches to language in the media // The Routledge handbook of language and media / Ed. by C. Cotter, D. Perrin. – London: Routledge, 2018. – P. 123–140.
9. Kress G. Multimodality: A social semiotic approach to contemporary communication. – London: Routledge, 2010. – 212 p.
10. Syzdyq R. Soz qudіretі [The power of the word]. – Almaty: Sanat, 2014. – 304 b. [in Kazakh]
11. Baitenova N.Zh. Medialingvistika zhane qazіrgі qazaq mediamatіnі [Medialinguistics and modern Kazakh media text]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2020. – 198 b. [in Kazakh]
12. Nurgaziev T.E. Psihoanaliz kak metod razbora folklornyh proizvedeni v kazahskoi literature [Psychoanalysis as a method of analyzing folklore works in Kazakh literature] // Nauchnyi forum: Filologia, iskusstvovedenie i kulturologia. – №5(81). – M.: MCNO, 2024. [Electronic resource]. URL: https://nauchforum.ru/conf/philology/lxxxi/148763 (date of access 12.11.2025) [in Russian]
13. Hyland K. Disciplinary discourse: Writer stance in research articles // Applied Linguistics. – 2005. – Vol. 26(2). – P. 173–201. https://doi.org/10.1093/applin/amh045
14. Orazbaeva F.Sh., Taldybaeva M. Orfografiany modeldіk zhuiemen oqytu arqyly bolashaq filologtardyn pandіk quzyrettіlіkterіn qalyptastyru [Formation of subject competencies of future philologists by teaching spelling with a model system] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – № 1(131). – B. 423–436. https://doi.org/10.47526/2024-1/2664-0686.33 [in Kazakh]
15. Balaqaev M., Sergaliev M. Qazaq tіlіnіn madenietі [Culture of the Kazakh language]. – Almaty: Mektep, 2013. – 192 b. [in Kazakh]
16. Oshanova O., Abdugappar A., Serіk M. Mediazhelіdegі oshpendіlіk tіlі zhane soz adebі [The language of hatred and the etiquette of speech in the media network] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – №4(134). – B. 101–112. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.108 [in Kazakh]
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
