MEDYA ALANINDA SÖZCÜK UYUMUNUN İLETIŞIMSEL BOYUTU
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.113Anahtar Kelimeler:
medya alanı, iletişim, sözcük uyumu, medya metni, pedagojik iletişim, dil kültürü.Özet
Bu makalede, günümüz medya alanındaki iletişimin dilsel kalitesini belirleyen en önemli kategorilerden biri olan “sözcük uyumu” bilimsel bir bakış açısıyla incelenmektedir. Araştırmaya temel teşkil eden bilgin N. Ualiyev’in eserlerinde ele alınan “söz akıcılığı” (söz cildisi/pürüzsüzlüğü) kavramının içeriği, modern medya iletişiminin gereksinimleri doğrultusunda genişletilerek “sözcük uyumu” terimiyle tanımlanmıştır. Zira kitle iletişim araçlarındaki iletişim faaliyetinin, iletişimsel birimlerin ve iletişim odak noktasının önemi, modern teknolojilerle eş zamanlı olarak günden güne artmaktadır. Sözcük uyumu; edebî dil normlarına uyulmasının yanı sıra düşüncenin mantıksal kurgusu, anlamsal bütünlük, anlatım biçiminin doğallığı ve bilginin açık, anlaşılır bir biçimde aktarılmasıyla tanımlanan karmaşık (kompleks) bir olgu olarak değerlendirilmektedir.
Makalede, medya alanındaki iletişimin ve metnin rolü ile medya metninin yapısal ve işlevsel özellikleri belirlenmekte; sözcük uyumunun medya iletişimindeki önemi ortaya konmaktadır. Bununla birlikte, eğitim medya alanındaki sözcük uyumunun pedagojik boyutu analiz edilerek, bunun öğretim sürecinin verimliliğine, öğrencinin dilsel bilincinin ve iletişimsel yetkinliğinin oluşumuna etkisi açıklanmaktadır. Araştırma sonuçları, medya dili kültürünün geliştirilmesine ve pedagojik iletişim kalitesinin artırılmasına yöneliktir. Ayrıca makalede sözcük uyumunu değerlendirme ölçütleri sunulmakta ve medya metinleri üzerine yapılan analizler doğrultusunda somut örnekler verilmektedir. Araştırmada medya içeriği üreticilerine yönelik pratik öneriler geliştirilmiş, dil normlarına uymanın toplumdaki bilgi kültürü üzerindeki etkisi belirlenmiştir. Araştırma bulguları, medya okuryazarlığını geliştirme sürecinde kullanım imkânı sunmaktadır.
Referanslar
1. Уәлиев Н. Тіл мәдениеті және сөз саптаудың ғылыми негіздері. – Алматы: Қазақ университеті, 2015. – 256 б.
2. Fairclough N. Language and power. – London: Routledge, 2015. – 270 p.
3. Van Dijk T.A. Discourse and media: A multidisciplinary introduction. – Cambridge: Cambridge University Press, 2018. – 400 p.
4. McQuail D. Mass communication theory. – London: Sage Publications, 2010. – 632 p.
5. Potter W.J. Media literacy. – London: Sage Publications, 2013. – 352 p.
6. Breeze R., Olza I. (Eds.). Evaluation in media discourse: European perspectives. – Bern: Peter Lang, 2017. – 310 p.
7. Bednarek M., Caple H. News discourse. – London: Continuum, 2012. – 248 p.
8. Jaworska S. Corpus approaches to language in the media // The Routledge handbook of language and media / Ed. by C. Cotter, D. Perrin. – London: Routledge, 2018. – P. 123–140.
9. Kress G. Multimodality: A social semiotic approach to contemporary communication. – London: Routledge, 2010. – 212 p.
10. Сыздық Р. Сөз құдіреті. – Алматы: Санат, 2014. – 304 б.
11. Байтенова Н.Ж. Медиалингвистика және қазіргі қазақ медиамәтіні. – Алматы: Қазақ университеті, 2020. – 198 б.
12. Нургазиев Т.Е. Психоанализ как метод разбора фольклорных произведений в казахской литературе // Научный форум: Филология, искусствоведение и культурология. – №5(81). – М.: МЦНО, 2024. [Электронды ресурс]. URL: https://nauchforum.ru/conf/philology/lxxxi/148763 (қаралған күні 12.11.2025)
13. Hyland K. Disciplinary discourse: Writer stance in research articles // Applied Linguistics. – 2005. – Vol. 26(2). – P. 173–201. https://doi.org/10.1093/applin/amh045
14. Оразбаева Ф.Ш., Талдыбаева М. Орфографияны моделдік жүйемен оқыту арқылы болашақ филологтардың пәндік құзыреттіліктерін қалыптастыру // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – № 1(131). – Б. 423–436. https://doi.org/10.47526/2024-1/2664-0686.33
15. Балақаев М., Серғалиев М. Қазақ тілінің мәдениеті. – Алматы: Мектеп, 2013. – 192 б.
16. Ошанова О., Әбдугаппар А., Серік М. Медиажелідегі өшпенділік тілі және сөз әдебі // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2024. – №4(134). – Б. 101–112. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.108
REFERENCES
1. Ualiev N. Tіl madenietі zhane soz saptaudyn gylymi negіzderі [Language culture and scientific foundations of Word formation]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2015. – 256 b. [in Kazakh]
2. Fairclough N. Language and power. – London: Routledge, 2015. – 270 p.
3. Van Dijk T.A. Discourse and media: A multidisciplinary introduction. – Cambridge: Cambridge University Press, 2018. – 400 p.
4. McQuail D. Mass communication theory. – London: Sage Publications, 2010. – 632 p.
5. Potter W.J. Media literacy. – London: Sage Publications, 2013. – 352 p.
6. Breeze R., Olza I. (Eds.). Evaluation in media discourse: European perspectives. – Bern: Peter Lang, 2017. – 310 p.
7. Bednarek M., Caple H. News discourse. – London: Continuum, 2012. – 248 p.
8. Jaworska S. Corpus approaches to language in the media // The Routledge handbook of language and media / Ed. by C. Cotter, D. Perrin. – London: Routledge, 2018. – P. 123–140.
9. Kress G. Multimodality: A social semiotic approach to contemporary communication. – London: Routledge, 2010. – 212 p.
10. Syzdyq R. Soz qudіretі [The power of the word]. – Almaty: Sanat, 2014. – 304 b. [in Kazakh]
11. Baitenova N.Zh. Medialingvistika zhane qazіrgі qazaq mediamatіnі [Medialinguistics and modern Kazakh media text]. – Almaty: Qazaq universitetі, 2020. – 198 b. [in Kazakh]
12. Nurgaziev T.E. Psihoanaliz kak metod razbora folklornyh proizvedeni v kazahskoi literature [Psychoanalysis as a method of analyzing folklore works in Kazakh literature] // Nauchnyi forum: Filologia, iskusstvovedenie i kulturologia. – №5(81). – M.: MCNO, 2024. [Electronic resource]. URL: https://nauchforum.ru/conf/philology/lxxxi/148763 (date of access 12.11.2025) [in Russian]
13. Hyland K. Disciplinary discourse: Writer stance in research articles // Applied Linguistics. – 2005. – Vol. 26(2). – P. 173–201. https://doi.org/10.1093/applin/amh045
14. Orazbaeva F.Sh., Taldybaeva M. Orfografiany modeldіk zhuiemen oqytu arqyly bolashaq filologtardyn pandіk quzyrettіlіkterіn qalyptastyru [Formation of subject competencies of future philologists by teaching spelling with a model system] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – № 1(131). – B. 423–436. https://doi.org/10.47526/2024-1/2664-0686.33 [in Kazakh]
15. Balaqaev M., Sergaliev M. Qazaq tіlіnіn madenietі [Culture of the Kazakh language]. – Almaty: Mektep, 2013. – 192 b. [in Kazakh]
16. Oshanova O., Abdugappar A., Serіk M. Mediazhelіdegі oshpendіlіk tіlі zhane soz adebі [The language of hatred and the etiquette of speech in the media network] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2024. – №4(134). – B. 101–112. https://doi.org/10.47526/2024-4/2664-0686.108 [in Kazakh]
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
