Zhumabai Abil Araştırmalarında “Diyalog Komedisi” Kavramı: Kuramsal Bir İnceleme
DOI:
https://doi.org/10.47526/2026-1/3107-3085.14Anahtar Kelimeler:
dialogue comedy, mimetic comedy, genre forms, monocomedy, linking performer, accent system.Özet
Komedi, edebî tür sınıflandırmaları sistemi içerisinde en çok incelenen ve kuramsal temelleri en güçlü türlerden biridir. Bu alan, dünya edebiyat bilimi araştırmalarında kapsamlı bir şekilde geliştirilmiş; Kazak edebiyatında da komedi türüne yönelik çok sayıda önemli çalışma gerçekleştirilmiştir.
Bu makalede, Kazak komedisi üzerine daha önce yapılan araştırmalarda ortaya konulan bilimsel sonuçlar ile Zhumabai Abil tarafından ileri sürülen “Diyalog Komedisi” kavramının içeriği ve önemi ele alınmaktadır. Bu terim daha önce edebiyat araştırmalarında yerleşik bir kavram olarak kullanılmamış olsa da, yazar söz konusu kavramın tarihî ve kuramsal temellerini sözlü halk yaratıcılığından başlayarak ortaya koymaktadır.
Araştırmacı, komedinin yalnızca yazılı edebiyatla sınırlı olmadığını, aynı zamanda folklor geleneklerinde derin köklere sahip olduğunu göstermektedir. Makalede, “Diyalog Komedisi” kavramının çağdaş edebiyat araştırmaları ve halkbilimi açısından güncelliği ile küreselleşme bağlamındaki önemi vurgulanmaktadır.
Bunun yanı sıra, Zh. Abil’in bu kavram temelinde geliştirdiği tür sınıflandırması ve terminolojik sistem incelenmekte; söz konusu sistemin oluşturulmasında esas alınan ölçütler değerlendirilmektedir.
Referanslar
1. Әбіл Ж. Қазақ комедиясы: Генезисі және жанры: монография. – Алматы: Ғылым, 2000. – 272 б.
2. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі. – Алматы: Ана тілі, 1996. – 110 б.
3. Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы: Қазақ университеті, 1992. – 352 б.
4. Нұрғалиев Р. Комедия // Кіт.: Қазақ әдебиеті. Энциклопедия. – Алматы: Білік, 2000. – 750 б.
5. Байтұрсынов А. Әдебиет танытқыш. – Алматы: Атамұра, 2003. –208 б.
6. Уалиханов Ш. Қазақтардағы шамандықтың қалдығы. Таңдамалы шығармалар. – Алматы: Жазушы, 1985. – 74 б.
7. Аймауытов Ж. Психология. – Алматы: Жазушы, 1993. – 312 б.
8. Мәдениеттану негіздері. – Алматы: Дәнекер, 2000. – 180 б.
9. Бубер М. Два образа веры. – М.: Республика, 1995. – 109 с.
10. Бахтин М.М. Эстетика словесного творчества. – М.: Искусство, 1986. – 445 с.
11. Jung and Moreno: Essays on the Theatre of Human Nature / ed. C.E. Stephenson. – Routledge, 2013. 200 p.
12. Жұбанов А. Замана бұлбұлдары. – Алматы: Жазушы, 1973. – 464 б.
13. Әуезов М. Уақыт және әдебиет. – Алматы: Қазмемкөркем әдебиет баспасы, 1969.
14. Ысмайлов Е. Ақындар. – Алматы: Қазмемкөркем әдебиет баспасы, 1960. – 340 б.
15. Марғұлан Ә. Ежелгі жыр-аңыздар. – Алматы: Жазушы, 1987. – 368 б.
16. Бердібаев Р. Байкалдан Балқанға дейін. – Алматы: Қазақстан, 1996. – 256 б.
17. Ерзакович Б.У. У истоков казахского музыкознания. – Алматы: Наука Казахской ССР, 1979. – 174 б.
18. Бекхожина Х. Қазақтың екі жүз әні. – Алматы: Ғылым, 1977. – 229 б.
19. Қоспақов З. Сыр тартсақ тарихынан әншіліктің. – Алматы: Ғылым, 1996. – 168 б.
20. Mäyrä F. Dialogue and interaction in role-playing games: Playful communication as Ludic culture // Dialogue across Media. – 20177 – T. 28. – P. 271–290
REFERENCES
1. Abіl Zh. Qazaq komediasy: Genezisі zhane zhanry: monografia [Kazakh comedy: Genesis and genre: monograph]. – Almaty: Gylym, 2000. – 272 b. [in Kazakh]
2. Adebiettanu terminderіnіn sozdіgі [Dictionary of literary studies terms]. – Almaty: Ana tіlі, 1996. – 110 b. [in Kazakh]
3. Qabdolov Z. Soz onerі [The art of the word]. – Almaty: Qazaq universitetі, 1992. – 352 b. [in Kazakh]
4. Nurfaliev R. Komedia // Kіt.: Qazaq adebietі. Enciklopedia [Comedy // in: Kazakh literature. Encyclopedia]. – Almaty: Bіlіk, 2000. – 750 b. [in Kazakh]
5. Baitursynov A. Adebiet tanytqysh [Literature guide]. – Almaty: Atamura, 2003. – 208 b. [in Kazakh]
6. Ualihanov Sh. Qazaqtardagy shamandyqtyn qaldygy. Tandamaly shygarmalar [The remnant of shamanism in the Kazakhs. Selected works]. – Almaty: Zhazushy, 1985. – 74 b. [in Kazakh]
7. Aimauytov Zh. Psihologia [Psychology]. – Almaty: Zhazushy, 1993. – 312 b. [in Kazakh]
8. Madeniettanu negіzderі [Fundamentals of cultural studies]. – Almaty: Daneker, 2000. – 180 b. [in Kazakh]
9. Buber M. Dva obraza very [Two images of faith]. – M.: Respublika, 1995. – 109 s. [in Russian]
10. Bahtin M.M. Estetika slovesnogo tvorchestva [Aesthetics of verbal creativity]. – M.: Iskusstvo, 1986. – 445 s. [in Russian]
11. Jung and Moreno: Essays on the Theatre of Human Nature / ed. C.E. Stephenson. – Routledge, 2013. 200 p.
12. Zhubanov A. Zamana bulbuldary [Nightingales of the Times]. – Almaty: Zhazushy, 1973. – 464 b. [in Kazakh]
13. Auezov M. Uaqyt zhane adebiet [Time and literature]. – Almaty: Qazmemkorkem adebiet baspasy, 1969. [in Kazakh]
14. Ysmailov E. Aqyndar [Poets]. – Almaty: Qazmemkorkem adebiet baspasy, 1960. – 340 b. [in Kazakh]
15. Margulan A. Ezhelgі zhyr-anyzdar [Ancient Psalms-legends]. – Almaty: Zhazushy, 1987. – 368 b. [in Kazakh]
16. Berdіbaev R. Baikaldan Balqanga deiіn [From Baikal to the Balkans]. – Almaty: Qazaqstan, 1996. – 256 b. [in Kazakh]
17. Erzakovich B.U. U istokov kazahskogo muzykoznania [At the origins of Kazakh musicology]. – Almaty: Nauka Kazahskoi SSR, 1979. – 174 b. [in Russian]
18. Bekhozhina H. Qazaqtyn ekі zhuz anі [Two hundred Kazakh songs]. – Almaty: Gylym, 1977. – 229 b. [in Kazakh]
19. Qospaqov Z. Syr tartsaq tarihynan anshіlіktіn [The history of singing]. – Almaty: Gylym, 1996. – 168 b. [in Kazakh]
20. Mäyrä F. Dialogue and interaction in role-playing games: Playful communication as Ludic culture // Dialogue across Media. – 20177 – T. 28. – P. 271–290
