YAPAY ZEKÂNIN AKADEMIK YAZIMA ETKISI
DOI:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.93Anahtar Kelimeler:
yapay zekâ, akademik yazım, dijital teknolojiler, akademik dürüstlük, eleştirel düşünme becerileri.Özet
Makalede, yapay zekâ (YZ) araçlarının yükseköğretim kurumlarındaki akademik yazım süreçlerine olan etkisi ele alınmakta ve bilimsel ile eğitsel metinlerin hazırlanmasında verimliliği artırma potansiyelleri incelenmektedir. Akademik çalışmaların yazımındaki farklı aşamalarda YZ kullanım olanakları; tez/hipotez oluşturma, metni yapılandırma, literatür seçimi, otomatik edisyon (düzenleme) ve dil bilgisi hatalarının kontrolü dâhil olmak üzere sistemli bir şekilde analiz edilmiştir. Bununla birlikte, akademik dürüstlükle ilişkili olası riskler belirlenmiştir; örneğin: öğrencilerin bağımsız düşünme düzeylerinin düşmesi, otomatize edilmiş sistemlere aşırı bağımlılık ve farkında olmadan (kasıtsız) intihale yol açma ihtimali.
Makalede ayrıca, yöntemsel yaklaşımların geliştirilmesi, rehberlik yapılması ve eğitim uygulamalarının denetlenmesini kapsayacak şekilde; öğrencilerde YZ’yi sorumlu ve eleştirel bir biçimde kullanma kültürünün oluşturulmasında öğretim elemanının üstlendiği kritik rol tartışılmaktadır. Güncel araştırmalar ile pratik vaka analizlerinin (case study) incelenmesine dayanarak; öğrencilerin bağımsız analiz yapma, argüman geliştirme ve eleştirel düşünme becerilerini ilerletmenin yanı sıra akademik etik standartlarını korumayı amaçlayan, YZ’nin eğitim sürecine entegrasyonuna yönelik öneriler sunulmuştur.
Bu çalışma, dijital teknolojilerin eğitim ortamında kullanımı esnasında bir dengenin korunması gerektiğine işaret etmektedir: Otomasyon, öğrenme sürecinin yerini almamalı, aksine onu destekleyerek akademik yazım alanındaki yetkinliklerin nitelikli bir şekilde şekillenmesine imkân tanımalıdır. Ek olarak, yapay zekâ kullanımının geleneksel öğretim yöntemlerinin yerini alamayacağı; onu bütünleştirerek inovatif teknolojiler ile öğrencinin aktif katılımını uyumlu bir şekilde birleştiren koşulların yaratılmasına odaklanılması gerektiği özel olarak vurgulanmaktadır.
Referanslar
1. Ярская-Смирнова Е. Создание академического текста: учеб. пособие для студентов и преподавателей вузов. – М.: ООО «Вариант»: ЦСПГИ, 2013. – 156 с.
2. Квиниция М.Б. Академическое письмо: учебное пособие. – Сухум, 2018. – 145 с.
3. Туманова О.С. Академическое письмо: учебное пособие. – Пермь: Пермский государственный национальный исследовательский университет, 2024. – 90 с.
4. Оспан Е. Академическое письмо: основы написания исследовательской работы: учебное пособие. – Алматы: Білік, 2020. – 232 с.
5. Кувшинская Ю.М., Зевахина Н.А., Ахапкина Я.Э., Гордиенко Е.И. Академическое письмо, от исследования к тексту: учебник и практикум для академического бакалавриата. – Москва: Юрайт, 2019. – 284 с.
6. Оразбаева Ф.Ш., Рысқұлова А.Д. Жасанды интеллект және қазақ тілінің ғылыми дамуы: корпус, терминология және контентті автоматтандыру // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №4 (138). – Б. 7–19. https://doi.org/10.47526/2025-4/2664-0686.269
7. Годжаева О., Сетдарбердиева А. Применение искусственного интеллекта в лингвистике информационных систем // Наука и мировоззрение. – 2021. [Электронный ресурс]. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/primenenie-iskusstvennogo-intellekta-v-lingvistike-informatsionnyh-sistem/viewer (дата обращения 12.11.2025)
8. Vaswani A., Shazeer N., Parmar N., Uszkoreit J., Jones L., Gomez A.A., Kaiser Ł., Polosukhin I. Attention is all you need // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2017. [Electronic resource]. URL: https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2017/file/3f5ee243547dee91fbd053c1c4a845aa-Paper.pdf (date of access 12.11.2025)
9. Короткина И.Б. Академическое письмо: процесс, продукт и практика: учебное пособие для вузов. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Юрайт, 2024. – 349 с.
10. Цифровые технологии в образовании. Тенденции, проблемы, перспективы: монография. – СПб.: ГНИИ «Нацразвитие», 2023. – 80 с.
11. Соловова Н.В., Ежков Д.О., Рылов А.Н., Суханкина Н.В. Цифровая дидактика: технологии и сервисы: учебное пособие. – Самара: Издательство Самарского университета, 2025. – 82 с.
12. Кушеккалиев А.Н., Искалиева А.У., Имангалиева Б.С. Жасанды интеллект және білім // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2025. – №3(137). – Б. 299–316. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.268
13. Лукичёв П.М., Чекмарев О.П. Риски применения искусственного интеллекта в системе высшего образования // Вопросы инновационной экономики. – 2024. – №14(2). – С. 463–482. https://doi.org/10.18334/vinec.
REFERENCES
1. Iarskaia-Smirnova E. Sozdanie akademicheskogo teksta: ucheb. posobie dlia studentov i prepodavatelei vuzov [Creating an academic text: textbook. handbook for university students and teachers]. – M.: OOO «Variant»: CSPGI, 2013. – 156 s. [in Russian]
2. Kvinicia M.B. Akademicheskoe pismo: uchebnoe posobie [Academic Writing: A Study Guide]. – Suhum, 2018. – 145 s. [in Russian]
3. Tumanova O.S. Akademicheskoe pismo: uchebnoe posobie [Academic Writing: a study guide]. – Perm: Permski gosudarstvennyi nacionalnyi issledovatelski universitet, 2024. – 90 s. [in Russian]
4. Ospan E. Akademicheskoe pismo: osnovy napisania issledovatelskoi raboty: Uchebnoe posobie [Cademic Writing: The basics of writing a research paper: A Study Guide]. – Almaty: Bіlіk, 2020. – 232 s. [in Russian]
5. Kuvshinskaia Iu.M., Zevahina N.A., Ahapkina Ia.Ie., Gordienko E.I. Akademicheskoe pismo, ot issledovania k tekstu: uchebnik i praktikum dlia akademicheskogo bakalavriata [Academic Writing, from Research to text: Textbook and Practical Course for Academic Baccalaureate]. – Moskva: Iurait, 2019. – 284 s. [in Russian]
6. Orazbaeva F.Sh., Rysqulova A.D. Zhasandy intellekt zhane qazaq tіlіnіn gylymi damuy: korpus, terminologia zhane kontenttі avtomattandyru [Artificial intelligence and scientific development of the Kazakh language: Corpus, terminology and content automation] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №4 (138). – B. 7–19. https://doi.org/10.47526/2025-4/2664-0686.269 [in Kazakh]
7. Godzhaeva O., Setdarberdieva A. Primenenie iskusstvennogo intellekta v lingvistike informacionnyh sistem [Application of artificial intelligence in linguistics of information systems] // Nauka i mirovozzrenie. – 2021. [Electronic resource]. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/primenenie-iskusstvennogo-intellekta-v-lingvistike-informatsionnyh-sistem/viewer (date of access 12.11.2025) [in Russian]
8. Vaswani A., Shazeer N., Parmar N., Uszkoreit J., Jones L., Gomez A.A., Kaiser Ł., Polosukhin I. Attention is all you need // Advances in Neural Information Processing Systems. – 2017. [Electronic resource]. URL: https://proceedings.neurips.cc/paper_files/paper/2017/file/3f5ee243547dee91fbd053c1c4a845aa-Paper.pdf (date of access 12.11.2025)
9. Korotkina I.B. Akademicheskoe pismo: process, produkt i praktika: uchebnoe posobie dlia vuzov [Academic Writing: Process, Product and Practice: a textbook for universities]. – 2-e izd., pererab. i dop. – M.: Jurajt, 2024. – 349 s. [in Russian]
10. Cifrovye tehnologii v obrazovanii. Tendencii, problemy, perspektivy: monografia [Digital technologies in education. Trends, problems, prospects: monograph] / pod obsh. red. nauch. soveta GNII «Nacrazvitie». – SPb.: GNII «Nacrazvitie», 2023. – 80 s. [in Russian]
11. Solovova N.V., Ezhkov D.O., Rylov A.N., Suhankina N.V. Cifrovaia didaktika: tehnologii i servisy: uchebnoe posobie [Digital Didactics: Technologies and services: a study guide]. – Samara: Izdatelstvo Samarskogo universiteta, 2025. – 82 s. [in Russian]
12. Kushekkaliev A.N., Iskalieva A.U., Imangalieva B.S. Zhasandy inttellekt zhane bіlіm [Artificial intelligence and knowledge] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2025. – №3(137). – B. 299–316. https://doi.org/10.47526/2025-3/2664-0686.268 [in Kazakh]
13. Lukichiov P.M., Chekmarev O.P. Riski primenenia iskusstvennogo intellekta v sisteme vysshego obrazovania [The risks of using artificial intelligence in the higher education system] // Voprosy innovacionnoi ekonomiki. – 2024. – №14(2). – S. 463–482. https://doi.org/10.18334/vinec. [in Russian]
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Yassawi Journal of Philology

Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.