KAPSAYICI EĞİTİMDE ESNEK BECERİLERİN GELİŞTİRİLMESİNİN PEDAGOJİK KOŞULLARI
Anahtar Kelimeler:
okul, öğrenci, kapsayıcı eğitim, esnek beceriler, model, pedagojik koşul.Özet
Bu makalede, öğrencilerin esnek becerilerinin (soft skills) kapsayıcı eğitim temelinde geliştirilmesinin pedagojik koşulları belirlenmiştir. Esnek becerilerin temelini, öğrencinin topluma sosyal uyumu, iletişim becerileri, eleştirel düşünme ve yaratıcılığı ile iş birliği içinde öğrenmesine etki eden yetkinlikler oluşturur. Söz konusu becerilerin kapsayıcı eğitim sürecinde geliştirilmesi,
öğrencilerin bireysel gelişim özelliklerini dikkate almayı ve onların diğerleriyle eşit eğitim alma
fırsatlarını sağlayan bilimsel temellere dayalı öğretim yöntemlerini gerektirir.
Araştırma kapsamında, kapsayıcı eğitimin geliştirilmesine yönelik uluslararası kuruluşlarda kabul edilen belgeler (Salamanca Bildirgesi, “İnklüzyon Yolu” stratejisi, “Kapsayıcı Toplumlar İçin Eğitim” projesi), yurtdışında uygulanan modeller (Individualized Education Program – IEP, Three-Tier Support
System, Individual Educational Plan – IEP) ve Kazakistan Cumhuriyeti’nde kapsayıcı eğitimin gelişim aşamalarına ilişkin bilgiler ele alınmıştır. Ülkemizde engellilerin korunmasına yönelik gerçekleştirilen faaliyetlerin temel yönleri belirlenmiştir. Kapsayıcı eğitim alan öğrencilerin başlıca grupları ve onların
sağlık özellikleri incelenmiştir. Uluslararası ve yerli bilimsel literatürde kapsayıcı eğitim alan öğrencilerin eğitimi ve yetiştirilmesi ile onların esnek becerilerinin (soft skills) geliştirilmesine ilişkin bilim insanlarının çalışmaları analiz edilmiştir. Araştırmacıların kapsayıcı eğitimin koşullarına (psikolojik-pedagojik, örgütsel-pedagojik ve pedagojik) dair çalışmaları incelenmiştir. Araştırma çerçevesinde, yazarın bakış açısı doğrultusunda kapsayıcı eğitimde esnek becerilerin geliştirilmesinin pedagojik koşulları belirlenmiştir.
Referanslar
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2023 жылғы 1 қыркүйектегі «Әділетті Қазақстанның экономикалық бағдары» атты Қазақстан халқына Жолдауы. [Электронды ресурс]. URL: https://www.akorda.kz (қаралған күні 14.07.25)
2. Саламанская декларация. [Электронды ресурс]. URL: https://vku.edu.kz/wpcontent/uploads/2024/10/ Salamanskaya_deklaraziya.pdf (қаралған күні 14.07.25)
3. McKenna J.W. et al. Characteristics of individualized education programs for students with learning disabilities: A systematic review // Learning Disability Quarterly. – 2024. – Т. 47. – №3. – P. 194–207.
4. Musyoka M.M., Diane Clark M. Teachers’ perceptions of individualized education program (IEP) goals and related services // Journal of Developmental and Physical Disabilities. – 2017. – Т. 29. – №1. – P. 5– 23.
5. Törmänen, Minna. Inclusive Education in Finland // Education. – 2019. – №32(3). – P. 437–451.
6. Honkasilta J., Pihlaja P., Pesonen H. The state of inclusion in the state of inclusion? Inclusion as principled practice in Finnish basic education // In: Disability, Happiness and the Welfare State: Finland and the Nordic Model / Eds. H. Katsui, M.T. Laitinen. – Routledge, 2024. – P. 83–110.
7. Pandian S.K. An Analysis of the Intention and Implementation of the Three-Tier Support System in a Major City in Finland: Insights from a Municipality Official. – 2024. – 65 p.
https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/3a7264a3-dd13-46c1-a1be-41fcd0d778f3/content
8. Рогачева Е.Ю. В диалоге об инклюзивном образовании // Вестник Владимирского государственного университета имени Александра Григорьевича и Николая Григорьевича Столетовых. Серия: Педагогические и психологические науки. – 2024. – №48. – С. 38–46.
9. Мүгедектігі бар балалардың жағдайына талдау: Қазақстан Республикасында инклюзивті қоғамды дамыту. – Астана: Қазақстан Республикасындағы БҰҰ балалар қоры (ЮНИСЕФ), 2014. – 108 б.
10. Štech S., Smetáčková I. Teacher and parental views on inclusive education policy lending in the Czech Republic // European Journal of Education. – 2023. – Т. 58. – №2. – P. 233–244.
11. Koutsouris G., Bremner N., Stentiford L. Do we have to rethink inclusive pedagogies for secondary schools? A critical systematic review of the international literature // British Educational Research Journal. – 2024. – Т. 50, №1. – P. 260–286.
12. Ilyas M., Matsyah A., Ismail Z. Exploring the proficiency of dayah's teaching and educational staff for sustainable development in Aceh // Idarah: Jurnal Pendidikan dan Kependidikan. – 2023. – Т. 7, №1. – С. 53–68.
13. Peiris K., Nelaka R., Manathunga K. Enhancing Soft Skills in Autistic Children: The Next Generation of Mind Champ's Technological Approach // 2024 6th International Conference on Advancements in Computing (ICAC). – IEEE, 2024. – P. 396–401.
14. Ахметова Д.З., Тимирясова А.В., Морозова И.Г. и др. Инклюзивное образование как педагогическая инновация. – Казань: Изд-во «Познание» Казанского инновационного университета, 2022. – 228 с.
15. Tsirkas K. Understanding and Using Soft Skills for Autistic People // Empowering Innovations in Advanced Autism Research and Management. – IGI Global Scientific Publishing, 2025. – P. 333–348.
16. Cerezo E., González-González C.S., Bonillo C. Empowering soft skills in children with ADHD through the co-creation of tangible tabletop games // Universal Access in the Information Society. – 2024. – Т. 23, №1. – P. 3–21.
17. Ниязова Г., Беркимбаев К., Мейрбекова Г. Икемді дағдылардың құраушылары және психологиялық сипаты // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2023. – №1(127). – Б. 200–214.
REFERENCES
1. Memleket basshysy Qasym-Zhomart Toqaevtyn 2023 zhylgy 1 qyrkuiektegі «Adіlettі Qazaqstannyn ekonomikalyq bagdary» atty Qazaqstan halqyna Zholdauy [Address of the head of State Kassym-Jomart Tokayev to the people of Kazakhstan “Economic orientation of a just Kazakhstan” dated September 1, 2023]. [Electronic resource]. URL: https://www.akorda.kz (date of access 14.07.25) [in Kazakh]
2. Salamanskaia deklaracia [The Salamanca Declaration]. [Electronic resource]. URL: https://vku.edu.kz/wp-content/uploads/2024/10/ Salamanskaya_deklaraziya.pdf (date of access 14.07.25) [in Russian]
3. McKenna J.W. et al. Characteristics of individualized education programs for students with learning disabilities: A systematic review // Learning Disability Quarterly. – 2024. – T. 47. – №3. – P. 194–207.
4. Musyoka M.M., Diane Clark M. Teachers’ perceptions of individualized education program (IEP) goals and related services // Journal of Developmental and Physical Disabilities. – 2017. – T. 29. – №1. – P. 5– 23.
5. Törmänen, Minna. Inclusive Education in Finland // Education. – 2019. – №32(3). – P. 437–451.
6. Honkasilta J., Pihlaja P., Pesonen H. The state of inclusion in the state of inclusion? Inclusion as principled practice in Finnish basic education // In: Disability, Happiness and the Welfare State: Finland and the Nordic Model / Eds. H. Katsui, M.T. Laitinen. – Routledge, 2024. – P. 83–110.
7. Pandian S.K. An Analysis of the Intention and Implementation of the Three-Tier Support System in a Major City in Finland: Insights from a Municipality Official. – 2024. – 65 p. https://helda.helsinki.fi/server/api/core/bitstreams/3a7264a3-dd13-46c1-a1be-41fcd0d778f3/content
8. Rogacheva E.Iu. V dialoge ob inkliuzivnom obrazovanii [In the dialogue on inclusive education] // Vestnik Vladimirskogo gosudarstvennogo universiteta imeni Aleksandra Grigorievicha i Nikolaia Grigorievicha Stoletovyh. Seria: Pedagogicheskie i psihologicheskie nauki. – 2024. – №48. – S. 38–46.
9. Mugedektіgі bar balalardyn zhagdaiyna taldau: Qazaqstan Respublikasynda inkliuzivtі qogamdy damytu [Analysis of the situation of children with disabilities: development of an inclusive society in the Republic of Kazakhstan]. – Astana: Qazaqstan Respublikasyndagy BUU balalar qory (IuNISEF), 2014. – 108 b. [in Kazakh]
10. Štech S., Smetáčková I. Teacher and parental views on inclusive education policy lending in the Czech Republic // European Journal of Education. – 2023. – T. 58. – №2. – P. 233–244.
11. Koutsouris G., Bremner N., Stentiford L. Do we have to rethink inclusive pedagogies for secondary schools? A critical systematic review of the international literature // British Educational Research Journal. – 2024. – T. 50, №1. – P. 260–286.
12. Ilyas M., Matsyah A., Ismail Z. Exploring the proficiency of dayah's teaching and educational staff for sustainable development in Aceh // Idarah: Jurnal Pendidikan dan Kependidikan. – 2023. – T. 7, №1. – S. 53–68.
13. Peiris K., Nelaka R., Manathunga K. Enhancing Soft Skills in Autistic Children: The Next Generation of Mind Champ's Technological Approach // 2024 6th International Conference on Advancements in Computing (ICAC). – IEEE, 2024. – P. 396–401.
14. Ahmetova D.Z., Timiriasova A.V., Morozova I.G. i dr. Inkljuzivnoe obrazovanie kak pedagogicheskaia innovacia [Inclusive education as a pedagogical innovation]. – Kazan': Izd-vo «Poznanie» Kazanskogo innovacionnogo universiteta, 2022. – 228 s. [in Russian]
15. Tsirkas K. Understanding and Using Soft Skills for Autistic People // Empowering Innovations in Advanced Autism Research and Management. – IGI Global Scientific Publishing, 2025. – P. 333–348.
16. Cerezo E., González-González C.S., Bonillo C. Empowering soft skills in children with ADHD through the co-creation of tangible tabletop games // Universal Access in the Information Society. – 2024. – T. 23, №1. – P. 3–21.
17. Niazova G., Berkimbaev K., Meirbekova G. Ikemdі dagdylardyn quraushylary zhane psihologialyq sipaty [Components and psychological character of flexible skills] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2023. – №1(127). – B. 200–214. [in Kazakh]
