Орта мектепте қазақ әдебиеті пәнін инклюзивті оқытудың әдістемелік ерекшеліктері
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.47526/3107-3085.422Кілт сөздер:
инклюзивті білім беру, тиімді тәсілдер, әдеби шығармалар, педагогикалық стратегиялар, тең мүмкіндіктер, ынтымақтастық дағдылары.Аңдатпа
Мақаланың өзектілігі жаһандану дәуіріндегі білім беру парадигмасының өзгеруімен және қазақ әдебиеті пәнін оқытудағы инклюзивті тәсілдердің жеткіліксіз зерттелуімен айқындалады. Қазіргі таңда инклюзия тек физиологиялық ерекшеліктермен шектелмей, тілдік, әлеуметтік және психологиялық бейімделуді қажет ететін кең ауқымды тенденцияларды қамтиды.
Зерттеудің мақсаты – орта мектепте қазақ әдебиеті пәнін оқытуда ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың тұлғалық және мәдени дамуын қамтамасыз ететін тиімді әдістемелік модельді негіздеу. Осы мақсатқа жету үшін инклюзивті ортада көркем мәтінді қабылдау ерекшеліктерін анықтау, мұғалімдердің әдістемелік құзыреттілігін бағалау және оқыту стратегияларын сұрыптау міндеттері қойылды.
Зерттеу қазақ әдебиеті пәнін инклюзивті ортада оқытудың әдістемелік мүмкіндіктерін талдау және жүйелеу негізінде жүргізілді. Мақалада сабақ үдерісінде визуализация, деңгейлік тапсырмалар және интерактивті диалогтық технологияларды қолданудың мазмұндық және құрылымдық ерекшеліктері айқындалып, олардың оқушылардың оқу-танымдық белсенділігін қолдаудағы рөлі қарастырылды. Талдау нәтижелері аталған тәсілдердің инклюзивті білім беру жағдайында оқу материалының қолжетімділігін арттырып, оқушылардың жеке мүмкіндіктерін ескеруге жағдай жасайтынын көрсетеді. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы инклюзивті білім беруді тек медициналық емес, пәндік-әдістемелік контексте (қазақ әдебиеті негізінде) қарастырып, жаңа инновациялық тәсілдерді теориялық тұрғыдан жүйелеуінде. Практикалық құндылығы зерттеу нәтижелерін жалпы білім беретін мектептердегі қазақ әдебиеті мұғалімдеріне арналған әдістемелік нұсқаулық ретінде, сондай-ақ педагогтердің біліктілігін арттыру курстарында қосымша материал ретінде қолдану мүмкіндігімен сипатталады. Талдау нәтижелері инклюзивті оқытудың көпкомпонентті стратегияларын сабақ үдерісіне интеграциялаудың тиімділігін дәлелдейді.
Әдебиеттер тізімі
1. Искакова А., Мовкебаева З., Закаева Г. Инклюзивті білім беру негіздері: оқу құралы. –Алматы: Бастау баспасы, 2016. – 319 б.
2. Байменова Б.С., Өгенбаева Ж.Ж., Абрамкина О.А., Кударова Н.А. Инклюзивті білім беруді дамытудың шетел және отандық тәжірибесі // Gumilyov Journal of Pedagogy. – 2025. – №150. – Б. 138–148. https://doi.org/10.32523/3080-1710-2025-150-1-138-148
3. Makoelle T.M. Schools’ transition toward inclusive education in post-Soviet Kazakhstan // SAGE Open. – 2020. https://doi.org/10.1177/2158244020926586
4. Butabayeva L., Sharma U., Forlin Ch., Abildina S., Ismagulova S., Nogaibayeva G. Validating the Teacher Efficacy for Inclusive Practice scale in the context of Kazakhstan // European Journal of Special Needs Education. – 2025. https://doi.org/10.1080/20473869.2025.2492091
5. Жұмақаева Б. Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі: оқулық. – Алматы: Қыздар ун-ті, 2015. – 242 б.
6. Адиева П.М. Рахымжан Отарбаев шығармашылығын орта мектепте оқыту // Ясауи университетінің хабаршысы. – 2022. – №2 (124). – Б. 91–104. https://doi.org/10.47526/2022-2/2664-0686.08
7. Боранбаева С., Абдрахман С. Қазақстан Республикасында инклюзивті білім беруді енгізу мәселесі // «Инклюзивті білім беру жағдайындағы заманауи технологиялар» атты халықаралық онлайн-конференциясының материалдары, 21-22.01.2021 ж. – Алматы: Абай атын. ҚазҰПУ: Ұлағат, 2021. – 192 б.
8. Scott T.M., Barrett S.B. Using staff and student time engaged in disciplinary procedures to evaluate the impact of school-wide PBS // Journal of Positive Behavior Interventions. – 2004. – №61(1). – P. 21–27. https://doi.org/10.1177/10983007040060010401
9. Айтпаева А.К. Инклюзивное образование: учеб.пособие. – Алматы: Абай атын. ҚазҰПУ, 2014. – 216 с.
10. Englert C.S., Tarrant K.L., Mariage T.V. Defining and redefining instructional practices in special education: Perspectives on good teaching // Teacher Education and Special Education. – 1992. – №5(2). – P. 62–86; Stanovich P.J., Jordan A. Exemplary teaching in inclusive classrooms. Paper presented at the Annual Meeting of the Council for Exceptional Children. – Vancouver, Canada, 2000; McIntosh K., Herman K., Sanford A., McGraw K., Florence K. (2004). Teaching transitions: Techniques for promoting success between lessons // TEACHING Exceptional Children. – 2004. – №37(1). – P. 32–38. https://doi.org/10.1177/088840649201500203
11. South Africa Human Rights Commission: Report of the public hearing on the right to basic education. – Pretoria: South Africa Human Rights Commission, 2006.
12. Керімбекова Б., Мұқанова Ж. Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің 6-сыныбына арналған оқулық. – Алматы: Мектеп, 2018. – 152 б.
13. Зайкенова Р. Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. – Астана: Арман-ПВ, 2018. – 256 б.
14. Керімбекова Б. Мұқанова Ж. Қазақ әдебиеті. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. – Алматы: Мектеп, 2019. – 256 б.
15. Adiyeva P., Turan F. Türk Halklarının Folklorunda Müzik Aletleri ve Onlarla İlgili Mitik Anlatılar // Bilig. – 2016. – №78. – 309-326.
16. Adiyeva P., Turan F. Kazaklarin geleneksel tiyatrosunun baş aktörleri sal-seriler // Millî Folklor Uluslararası Kültür Araştırmaları Dergisi. – 2013. – №100. – 202-212.
REFERENCES
1. Iskakova A., Movkebaeva Z., Zakaeva G. Inkliuzivtі bіlіm beru negіzderі: oqu quraly [Fundamentals of Inclusive Education: Textbook]. – Almaty: Bastau baspasy, 2016. – 319 b. [in Kazakh]
2. Baimenova B.S., Ogenbaeva Zh.Zh., Abramkina O.A., Kudarova N.A. Inkliuzivtі bіlіm berudі damytudyn shetel zhane otandyq tazhіribesі [Foreign and domestic experience in the development of inclusive education] // Gumilyov Journal of Pedagogy. – 2025. – №150. – B. 138–148. https://doi.org/10.32523/3080-1710-2025-150-1-138-148 [in Kazakh]
3. Makoelle T.M. Schools’ transition toward inclusive education in post-Soviet Kazakhstan // SAGE Open. – 2020. https://doi.org/10.1177/2158244020926586
4. Butabayeva L., Sharma U., Forlin Ch., Abildina S., Ismagulova S., Nogaibayeva G. Validating the Teacher Efficacy for Inclusive Practice scale in the context of Kazakhstan // European Journal of Special Needs Education. – 2025. https://doi.org/10.1080/20473869.2025.2492091
5. Zhumaqaeva B. Qazaq adebietіn oqytu adіstemesі: oqulyq [Methods of teaching Kazakh literature: textbook]. – Almaty: Qyzdar un-tі, 2015. – 242 b. [in Kazakh]
6. Adieva P.M. Rahymzhan Otarbaev shygarmashylygyn orta mektepte oqytu [Teaching Rakhimzhan Otarbayev's creativity in high school] // Iasaui universitetіnіn habarshysy. – 2022. – №2 (124). – B. 91–104. https://doi.org/10.47526/2022-2/2664-0686.08 [in Kazakh]
7. Boranbaeva S., Abdrahman S. Qazaqstan Respublikasynda inkliuzivtі bіlіm berudі engіzu maselesі [The problem of introducing inclusive education in the Republic of Kazakhstan] // «Inkliuzivtі bіlіm beru zhagdaiyndagy zamanaui tehnologialar» atty halyqaralyq onlain-konferenciasynyn materialdary, 21-22.01.2021 zh. – Almaty: Abai atyn. QazUPU: Ulagat, 2021. – 192 b. [in Kazakh]
8. Scott T.M., Barrett S.B. Using staff and student time engaged in disciplinary procedures to evaluate the impact of school-wide PBS // Journal of Positive Behavior Interventions. – 2004. – №61(1). – P. 21–27. https://doi.org/10.1177/10983007040060010401
9. Aitpaeva A.K. Inkliuzivnoe obrazovanie: ucheb.posobie [Inclusive education: training manual]. – Almaty: Abai atyn. QazUPU, 2014. – 216 s. [in Russian]
10. Englert C.S., Tarrant K.L., Mariage T.V. Defining and redefining instructional practices in special education: Perspectives on good teaching // Teacher Education and Special Education. – 1992. – №5(2). – P. 62–86; Stanovich P.J., Jordan A. Exemplary teaching in inclusive classrooms. Paper presented at the Annual Meeting of the Council for Exceptional Children. – Vancouver, Canada, 2000; McIntosh K., Herman K., Sanford A., McGraw K., Florence K. (2004). Teaching transitions: Techniques for promoting success between lessons // TEACHING Exceptional Children. – 2004. – №37(1). – P. 32–38. https://doi.org/10.1177/088840649201500203
11. South Africa Human Rights Commission: Report of the public hearing on the right to basic education. – Pretoria: South Africa Human Rights Commission, 2006.
12. Kerіmbekova B., Muqanova Zh. Qazaq adebietі. Zhalpy bіlіm beretіn mekteptіn 6-synybyna arnalqan oqulyq [Kazakh literature. Textbook for the 9th grade of a comprehensive school]. – Almaty: Mektep, 2018. – 152 b. [in Kazakh]
13. Zaikenova R. Qazaq adebietі. Zhalpy bіlіm beretіn mekteptіn 8-synybyna arnalgan oqulyq [Kazakh literature. Textbook for the 8th grade of a comprehensive school]. – Astana: Arman-PV, 2018. – 256 b. [in Kazakh]
14. Kerіmbekova B. Muqanova Zh. Qazaq adebietі. Zhalpy bіlіm beretіn mekteptіn 9-synybyna arnalgan oqulyq [Kazakh literature. Textbook for the 9th grade of a comprehensive school]. – Almaty: Mektep, 2019. – 256 b. [in Kazakh]
15. Adiyeva P., Turan F. Türk Halklarının Folklorunda Müzik Aletleri ve Onlarla İlgili Mitik Anlatılar [Musical Instruments in the Folklore of Turkish Peoples and Mythic Narratives Related to Them] // Bilig. – 2016. – №78. – 309-326. [in Turkish]
16. Adiyeva P., Turan F. Kazaklarin geleneksel tiyatrosunun baş aktörleri sal-seriler [The leading actors in the traditional Kazakh theater are the sal-seriler.] // Millî Folklor. – 2013. – №100. – 202-212. [in Turkish]
Жүктеулер
Жарияланды
Дәйексөзді қалай келтіруге болады
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Yassawi Journal of Philology
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
